Vbud
Binh Anson - Ve bai kinh Quan Niem
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Binh Anson - Ve bai kinh Quan Niem

Vietnamese, with Unicode Times font

Về bài kinh Quán Niệm

Bình Anson

Bài đọc trong Room "T ìm Hiểu Kinh Điển Pali", Paltalk, tháng 8-2006

Kính thưa quý chư tôn đức
Tăng Ni v à quý anh chị đạo hữu,
Mấy tháng trước, chúng tôi được thông báo là sẽ có một chương trình giảng
bài kinh Satipatthana trong diễn đ àn
Tìm Hiểu Kinh Điển Pali , thuộc chương
trình trực tuyến Paltalk, trong nhiều tuần lễ. Chúng tôi rất hoan hỷ và
tán thán đề xuất đó.

Khi được
đề nghị có một b ài
đọc nhân buổi khai mạc thời giảng kinh n ày,
chúng tôi rất ngần ngại, vì với kiến thức hạn hẹp, chúng tôi hầu như rất
ít khi viết hay thuyết trình về một bài kinh nào của
Đức Phật, m à chỉ chuyên tâm dịch các
bài Anh ngữ của các vị cao t ăng thạc đức, hay
chỉ soạn ra các b ài viết ngắn, trong
đó có trích lục các đoạn kinh trong nguồn kinh tạng Pali.

Tuy nhiên, để đánh dấu ng ày
đầu ti ên của thời giảng bài kinh
Satipatthana, cũng như để đóng góp, chia sẻ
những g ì mình đ ã học tập, chúng
tôi xin mạn phép được tr ình bày vài ý
kiến thô thiển, vài câu hỏi gợi ý, vài điểm
quan trọng m à chúng tôi thường suy gẫm, có liên quan
đến b ài kinh và sự tu học của chính
bản thân mình.

*

Trước hết, bài kinh Satipatthana là một bài giảng chi tiết của
Đức Phật , mà người Phật tử chúng ta
cần phải học tập. Có người cho rằng đây l à
bài kinh quan trọng nhất, nhưng chúng tôi tránh dùng chữ "nhất" ở
đây . Bài kinh nào của
Đức Phật cũng đều quan trọng như nhau. Trong
suốt 45 năm hoằng hóa độ sinh, Ng ài đ ã
để lại các b ài giảng quý báu cho từng
c ăn cơ, từng nhân duy ên, từng hoàn
cảnh. Mỗi bài giảng là đặc biệt cho một loại
thí nh chúng nào đó để hóa độ
họ. Tùy theo c ăn duy ên của mỗi cá
nhân, lời giảng của Đức Phật có những tác
động khác nhau. V à cũng tùy theo thời điểm trên con
đường tu học, có khi chúng ta có cảm nhận sâu
xa về b ài kinh này, và có khi chúng ta cảm thấy gần gủi với lời dạy
của Ngài trong bài kinh khác. Cho nên, chúng ta không thể cho rằng bài
kinh này lại quan trọng hơn bài kinh kia. Thêm nữa, qua nhận xét của chúng
tôi, đ ã có một số người vì lý do này
hay lý do khác, có vẻ quá tôn sùng một bài kinh, cho rằng
đó l à quan trọng nhất, chỉ cần học một
bài kinh đó thôi l à
đủ, không cần học th êm các bài kinh
khác. Chúng tôi e rằng đó là một thái độ cực
đoan, chủ quan, cố chấp, không lợi lạc trong quá trình tu học của
chúng ta.

Trong Tam Tạng, Đức Phật đề cập rất nhiều về Chánh Niệm v à pháp Quán Niệm, được ghi lại trong nhiều b ài kinh, thí dụ như các bài kinh trong Tương Ưng Niệm Xứ của Tương Ưng Bộ. Tuy nhiên, có hai bài kinh thường được nhiều người biết đến, nhất l à trong giới thiền sinh: đó là Satipatthana Sutta -- Kinh Quán Niệm, bài kinh số 10 trong Trung Bộ, và Maha Satipatthana Sutta -- Đại Kinh Quán Niệm, bài kinh số 22 trong Trường Bộ. Hai bài kinh này có nội dung giống nhau, chỉ khác ở chỗ bài kinh trong Trường Bộ thì dài hơn, vì có thêm phần triển khai về Tứ Diệu Đế.

Ở đây, chúng tôi xin ghi nhận có v ài
cách để dịch tựa b ài kinh. Thứ nhất,
chúng ta hiểu như thế nào về chữ "Maha" ( Đại)
trong tựa kinh "Maha Satipatthana Sutta" ? Nó bổ nghĩa cho
chữ Kinh hay chữ Niệm? Dịch là " Đại
Kinh Niệm Xứ" hay "Kinh Đại Niệm Xứ"?
Theo chúng tôi, chữ Maha ở đây l à
để phân biệt b ài kinh dài hay ngắn, do
đó, tựa đề của 2 b ài kinh có thể dịch
là "Kinh Niệm Xứ" trong Trung Bộ, và " Đại
Kinh Niệm Xứ" trong Trường Bộ.
Điều n ày cũng được các dịch giả Âu Mỹ
d ùng khi họ dịch sang Anh ngữ ( Long Discourse on Mindfulness
và Short Discourse on Mindfulness ).

Thứ hai, Satipatthana được dịch như
thế n ào? Quan niệm thông thường dịch là Niệm Xứ hay Nền
Tảng Của Niệm , như là kết hợp của chữ Sati và Patthana .
Nhưng cũng có dịch giả, như ngài Tỳ khưu Bodhi, không
đồng quan điểm, m à cho rằng nên dịch
là Sự Thiết Lập Niệm (Establishment of Mindfulness) -- như là kết
hợp của chữ Sati và Upatthana , và như thế, tựa
đề sẽ l à Kinh Lập Niệm và
Đại Kinh Lập Niệm . Tỳ khưu Soma trong quyển Con
Đ ường Chánh Niệm (The Way of
Mindfulness), dịch là Bài Giảng Về Sự Khơi Dậy Niệm , hay Thẩm
Thấu Niệm (the Discourse on the Arousing of Mindfulness, the Discourse
on Penetrating Mindfulness).

Và quan trọng hơn, chúng ta hiểu như thế nào về chữ Niệm? Theo cách chiết tự chữ Hán, chữ Niệm là kết hợp của chữ Tâm và chữ Kim (hiện tại), nghĩa là "tâm trong hiện tại". Ngày nay, trong rừng kinh sách phát triển về sau này, nhất là trong truyền thống Thiền tông Trung Hoa, chữ Niệm có lẽ là một chữ đ ã mang nhiều màu sắc, nhiều ý nghĩa khác nhau, và từ đó, tạo nhiều tranh luận vì không cùng thống nhất về ý nghĩa của chữ Niệm - Sati .

*

Bài kinh được Đức Phật giảng cho người dân
Kuru ở thị trấn Kamasadamma, bây giờ là vùng
Đông Kailash thuộc th ành phố Delhi,
thủ đô của Ấn Độ. Nếu quý vị có dịp đi h ành
hương Ấn Độ v à ghé vào thủ
đô Delhi, chúng tôi
đề nghị quý vị thu xếp th ì giờ
để đến viếng nơi
Đức Phật giảng b ài kinh Satipatthana
này, ngày nay chỉ còn là một ngọn đồi nhỏ
trong v ùng Đông Kailash, với những
tảng đá to, có ghi khắc lại sự kiện lịch sử đó.

Theo Chú giải, Đức Phật giảng b ài
kinh Quán Niệm cho thính chúng xứ Kuru, gồm
đầy đủ bốn th ành phần: tỳ khưu, tỳ khưu ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ.
Các vị nầy sống an vui, thân thể khỏe mạnh, tâm trí tươi sáng, sống trong
chánh pháp, lúc nào cũng có thực hành quán niệm ngay cả trong các hoạt
động hằng ng ày. Vì vậy, nhận thấy nhân
duyên đ ã tròn
đủ, Đức Phật mới thuyết giảng b ài kinh
nầy với ý nghĩa thâm sâu, để giúp họ đi v ào
dòng thánh giác ngộ giải thoát. Có lẽ vì vậy, các vị ấy có thể thu nhận dễ
dàng những gì Ngài truyền dạy.

Về phần chúng ta, sau 25 thế kỷ từ khi Phật Pháp
được quảng bá , chúng ta vẫn còn ngồi
đây, luân lưu trong c õi Ta bà này,
không biết chúng ta đ ã có
đầy đủ phước duy ên để dễ dàng thông
hiểu bài kinh như thính chúng xứ Kuru hay không? Thêm vào
đó, ngữ v ăn
Pali ngày nay là một cổ ngữ, không còn ai sử dụng, mà
đa số chúng ta lại không am tường r õ
ràng loại ngữ v ăn đó. V ì thế,
đương nhi ên là ngày nay, chúng ta thấy
nhiều cách diễn giải về bài kinh. Trong bài kinh, nhiều cụm từ và thành
ngữ Pali có thể được được chuyển dịch theo những ý nghĩa khác nhau, theo
những quan kiến khác nhau, mà chắc rằng Đại đức giảng sư sẽ trình bày chi
tiết để chúng ta được thông hiểu tường
tận hơn.

Ở đây, chúng tôi chỉ xin chia sẻ th êm một kinh nghiệm nhỏ, là khi chúng ta học kinh và nghe hoặc đọc những giải thích khác nhau, từ các bản Chú giải hay Phụ Chú giải -- hoặc từ các bài giảng luận của các tác giả đương đại, đương nhiên là chúng ta có một thái độ kính quý nhưng chúng ta cũng không nên vội cả tin, và nhất là không nên quá chấp chặt vào một kiến giải nào cả, dù rằng đó l à từ một vị cao t ăng thạc đức . Chúng ta cần có một thái độ cởi mở, bao dung nhưng độc lập, kính trọng nhưng không nô lệ, đón nhận các ý kiến khác nhau, tự mình suy tư và thành tâm áp dụng vào đời sống hằng ngày, và tự rút tỉa những nhận định cho riêng mình, cho đời sống tu tập của chính m ình. Chúng ta nên thẳng thắn và thành thật với chính mình: rằng mình chỉ là một phàm nhân còn nhiều vô minh, cho nên, những gì mình hiểu, mình biết, những kết luận mà mình tự tìm ra được hay qua giảng giải của người khác, tất cả chỉ là những tri thức tạm bợ, nhất thời, có thể còn thay đổi , chuyển hóa theo thời gian, trong tiến trình tu học của mình.

Thêm vào đó, theo kinh nghiệm cá nhân,
chúng ta cũng n ên tra cứu các bài kinh tương
đương, ghi lại trong các bộ kinh A-hàm
của Hán tạng. Các bài kinh A-hàm đã được lược dịch sang Hán ngữ từ các
nguồn Phạn ngữ của nhiều tông phái khác nhau, cho nên, đôi khi, lời v ăn
có vẻ cô đọng hơn , và ngày nay đ ã
được chuyển dịch sang tiếng Việt . Nếu
chúng ta tìm đọc v à so sánh các bài
kinh từ nguồn Pali tạng lẫn Hán tạng, ý nghĩa của các
đoạn kinh liên quan có thể sẽ trở nên
rõ ràng hơn. Trong trường hợp bài kinh Satipatthana Sutta, trong Hán tạng
có 2 bài kinh tương đương l à: (a) Kinh
Niệm Xứ (Trung A-hàm, kinh 98); và (b) Kinh Nhất Nhập Đạo (T ăng
Nhất A-h àm, chương XII), mà chúng ta cũng nên tìm
đọc và so sánh.

*

Chúng ta học bài kinh này như thế nào? Theo thiển ý,
đ ầu tiên, chúng tôi
đề nghị ta nên tìm
đọc to àn bộ bài kinh,
đọc bằng bản dịch tiếng Việt hay đọc bản
tiếng Anh, hay cả hai. Đây l à bài kinh nổi tiếng nên
đ ã có nhiều bản dịch,
đăng tr ên các trang web Phật giáo trên
Internet. Theo kinh nghiệm riêng, cho một người sinh sống trong môi trường
Tây phương và phải sử dụng tiếng Anh hằng ngày, chúng tôi phải thành thật
nói rằng, nhiều khi, đọc bản dịch tiếng Anh
th ì lại thấy dễ hiểu hơn bản tiếng Việt, nhất là nếu bản tiếng Việt
dùng quá nhiều từ ngữ Hán Việt cổ xưa. Đọc
chậm r ãi, đọc to th ành tiếng
hơn là đọc thầm trong miệng, v ì theo
thiển ý, khi ta đọc to th ành tiếng,
lời kinh dễ thâm nhập vào tâm thức hơn. Trong giai
đoạn sơ khởi nầy, có thể chúng ta chưa hiểu
hết to àn thể ý nghĩa của bài kinh, nhưng ít ra, khi chúng ta
đọc to àn bộ bài kinh, chúng ta cũng có
một ý niệm khái quát về các lời Phật dạy trong bài kinh
đó.

Trong những buổi giảng tiếp theo, chúng ta cũng nên làm như thế. Trước
buổi giảng chừng 15-20 phút, chúng ta nên tự
đọc lại to àn bộ bài kinh, đọc từ từ,
chậm r ãi, thong thả, để điều hướng tâm ta về bài kinh sắp được
giảng.

Trong khi nghe giảng, nên có một cuốn sổ tay hay một tập giấy
để ghi chú. Chúng ta không cần phải ghi chép
tất cả những g ì đang giảng, nhưng chỉ
đánh dấu, ghi nhanh v ài chữ chính, có liên hệ
đến các
điểm quan trọng khi nghe giảng: điểm n ào
đáng lưu ý, điểm n ào ta không
đồng ý với giảng sư, điểm n ào nghe
không rõ, điểm n ào còn thắc mắc nghi
ngờ. Đến phần tham vấn sau bài giảng,
ta có thể khai triển các điểm đó với giảng
sư, để soi sáng th êm, hoặc để đóng góp
cho không khí sinh hoạt của diễn đ àn.

Sau giờ giảng, chúng ta nên tự suy tư, những gì
đ ã nghe,
đ ã theo dõi trong một giờ qua, xem có lợi lạc gì cho mình, giúp ích
được g ì cho sự tu tập của mình. Nên
thẳng thắng và thành thật hỏi lòng mình và tự trả lời. Có thể ta chưa tìm
được câu trả lời, có thể các ý tưởng
còn lộn xộn trong đầu, nhưng ít ra, khi ta tự
đặt câu hỏi như thế, ta hướng tâm ý ta v ào con
đường để t ìm một lời giải thích thỏa
đáng. Không n ên tiếp tục ngồi nghe
Paltalk bằng cách vội vàng chạy vào các diễn
đ àn khác như thể một hình thức chạy show, lãng phí thì giờ
đ ã theo dõi bài giảng. Hãy dừng lại,
đứng l ên, rời bỏ máy vi tính, đi pha
một tách trà, một ly nước, uống chậm rãi, rồi ra sau vườn, hay đi bộ loanh
quanh, hay vào một phòng riêng, ngồi tĩnh tâm, suy gẫm về những gì vừa
được nghe giảng .

*

Trong bài kinh, Đức Phật giảng về cách sửa
soạn tâm ý trước khi áp dụng pháp quán niệm. Chúng ta có thật lòng
thực hành các bước sửa soạn đó không?
Trong mỗi pháp quán niệm, ta cần quán với thái
độ như thế n ào? Làm sao
để tập luyện được như thế? Chúng ta có
thử tạm gát bỏ mọi chuyện đời, t ìm một
nơi thanh vắng, hay sửa soạn một phòng riêng, một góc riêng, dành một ít
thì giờ mỗi ngày, để tập quán niệm không?
Hiểu là một chuyện, thực hành lại là một chuyện khác. Chúng ta dành
thì giờ để nghe giảng, t ìm hiểu bài
kinh này để l àm gì?
Để gia tăng kho t àng tri thức của
mình, để b àn luận suông, khoe khoang,
chỉ dạy, tranh cãi với người khác, hay là để
tập áp dụng, thực h ành trong đời sống
hằng ng ày của mình? Và áp dụng như thế nào khi sáu c ăn
tiếp xúc li ên tục với sáu trần, và làm sao
để giữ chánh niệm trước những
đổi thay li ên tục quay cuồng trong
đời sống ?

Trong bài kinh, Đức Phật đưa ra 21 đề mục với chi tiết rõ ràng để chúng ta tập quán niệm. C húng ta cần tìm hiểu và ghi nhận đầy đủ ; rồi tùy thời, tùy duyên, tùy hoàn cảnh mà đem ra áp dụng. Các đề mục nầy được Ng ài tập hợp lại trong 4 nhóm tổng quát: thân, thọ, tâm, pháp, và thường được Ng ài giảng tóm tắt trong các bài kinh khác. Ở đây, đối với người Phật tử V iệt Nam, vốn được nghe v à đọc nhiều kinh sách từ cả 2 nguồn Bắc truyền và Nam truyền, có lẽ chúng ta thường nghe nhiều người nói câu: "Quán tứ niệm xứ là quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán pháp vô thường, quán tâm vô ngã". Câu này được người ta nói đi nói lại nhiều lần , máy móc như thể một câu thiệu. Sau khi nghe loạt bài giảng về kinh Satipatthana này, chúng ta cũng nên tự hỏi: - Câu thiệu đó , tuy nghe có vẻ đơn giản v à ngắn gọn, có còn đúng không? Có ích lợi gì không? Có tóm tắt được ý nghĩa của bài kinh không? Hay đó chỉ là một cách nói suông, dựa theo lời bàn luận trong Chú giải, để giúp đối trị bản tính tham lam, sân hận, si m ê của một vài hạng thiền sinh mà thôi?

Sau khi giải thích tỉ mỉ từng đề mục, Đức
Phật khuy ên chúng ta phải quán sát, theo dõi, ghi nhận sự sinh
khởi, hay ghi nhận sự tàn diệt, hay ghi nhận sự sinh và diệt của
đề mục. Từ đó, khởi l ên trí tuệ,
để thấy tính vô thư ờng và vô ngã của
nó, và rồi, khi phước duyên tròn đủ, sẽ
không còn tham ái, chấp thủ vào đó.
Đây l à mục đích chính của Chánh Niệm,
một chi phần của Con Đường Tám Chánh mà
Đức Phật đ ã truyền giảng.

Nói đến Con Đường Tám Chánh, thỉnh thoảng,
trong khi t ìm hiểu về bài kinh, chúng ta cũng nên dừng lại, và tự
hỏi: - Bài kinh này, với những đề mục v à
phương cách quán niệm ghi lại trong đó, giúp
chúng ta được g ì trong công phu thực hành Bát Chánh
Đạo, trong đó , Chánh Niệm chỉ là một
chi phần, và làm thế nào để phát triển
bảy chi phần kia? Tác động hỗ tương giữa
Chánh Niệm v à bảy chi phần đó l à
như thế nào? Suy diễn, quy nạp các lý luận tuy cần thiết nhưng vẫn chưa
đủ, m à chúng ta cần phải tự dấn thân,
tự thực nghiệm trong đời sống của m ình.
Có người cho rằng chỉ cần tu quán niệm là đủ
rồi , điều đó có đúng không ? Hay
là chúng ta dùng Chánh Niệm như là một nền tảng vững chắc
để phát triển các chi phần kia? Trong
phần cuối của bài kinh, Đức Phật có đề cập
đến Bát Chánh Đạo, v à như thế, vai trò của bài kinh nầy là gì trong
sự hành trì Con Đường Tám Chánh đó?
Con Đường Tám Chánh n ày là con
đường duy nhất
để đưa đến giác ngộ giải thoát , là
con đường m à các Bậc Chánh
Đẳng Chánh Giác đều đi qua trong các thời kỳ
trước . Đức Phật của chúng ta cũng đã đi theo Con
Đường Tám Chánh ấy, và Ngài truyền
giảng con đường n ày trong suốt 45 n ăm
hoằng đạo , như đ ã ghi lại trong
rất nhiều bài kinh, từ ngay trong bài giảng
đầu ti ên sau khi thành đạo và trong bài giảng cuối cùng trước khi
nhập diệt.

Đã có nhiều sách, nhiều tài liệu, nhiều bài giảng luận của các vị cao t ăng
thiền sư m à chúng ta có thể tham khảo
để tìm hiểu thêm, trong đó có
nhiều điểm tương
đồng m à cũng có những
điểm bất
đồng , và chắc chắn chúng ta cũng sẽ
được nghe giảng giải chi tiết trong các buổi họ c sắp tới. Nhưng
cuối cùng rồi, chính mỗi người chúng ta phải tự nhận
định , để
có một chọn lựa th ích hợp cho sự tu tập của chính mình.

*

Ở đây, chúng tôi chỉ đưa ra những câu hỏi mà không
đưa ra câu trả lời, v ì
đây chỉ l à các câu hỏi gợi ý,
để chúng ta c ùng suy gẫm, trong tiến
trình học tập bài kinh, sau khi nghe các vị pháp sư giảng giải, và sau khi
đem ra áp dụng trong đời sống hằng ng ày
của mình. Chúng tôi chỉ là phàm nhân cư sĩ, còn
đang tu tập, c òn nhiều vô minh, thì
những câu trả lời của chúng tôi, nếu có, cũng chỉ là tạm bợ, nhất thời mà
thôi, và vì thế, không cần thiết ở đây .

Trước khi dứt lời, một lần nữa, chúng tôi rất hoan hỷ và xin tán thán
công đức của Đại đức giảng sư với tâm
từ bi, đã bỏ nhiều thì giờ và công sức soạn thảo giáo trình mà Sư sẽ
thuyết giảng trong thời gian tới, chắc chắn sẽ
đem nhiều lợi lạc cho to àn thể thính
chúng trong diễn đ àn này. Chúng tôi
xin cầu chúc Sư được nhiều sức khỏe, v à
xin chúc toàn thể quý vị thính giả mọi điều
tốt l ành, học và hành đầy đủ,
với nhiều thuận duyên trên con đường tu tập
đưa đến giác ngộ giải thoát, chứng đạt
Niết B àn.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Bình Anson

Perth, Tây Úc,

Tháng 8-2006

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 05-09-2007 cEX]5Ac2.| Ǖv B%] C
