Vbud
Lòng hiếu thảo trong kinh điển Pali
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Lòng hiếu thảo trong kinh điển Pali

Bình Anson

Đ ối với người Việt chúng
ta, Lễ Vu Lan (Vu-lan-bồn, Ulambana ) ngày rằm tháng Bảy
âm lịch mỗi năm đã trở thành truyền thống
là một mùa báo hiếu cho những người con hiếu
thảo, chân thành tưởng nhớ đến công ơn nuôi
dưỡng của Cha Mẹ, còn sống cũng như đã qua đời,
và cố gắng tận lực để đền đáp công ơn
đó, qua việc phụng dưỡng mẹ cha và các
thiện sự.
Ngoài sự tích ngài Mục-kiền-liên và mẹ là bà Thanh-đề
của Phật giáo Bắc tông, trong kinh điển Phật giáo của nhiều tông phái khác
cũng có nhiều bài
giảng của Đức Phật đến các đệ tử để
giúp họ giữ gìn mối hòa thuận trong gia đình,
giữa cha mẹ và con cái, vợ và chồng để cùng nhau tăng trưởng trong chánh pháp. Trong
bài viết thô thiển nhân dịp Vu Lan năm nay
(1995, tôi xin mạn phép được trình bày một vài
đoạn ngắn trong kinh điển Pali, nói về chữ
Hiếu mà Đức Phật đã giảng cho các đệ tử.
Quí bạn đọc có thể tìm hiểu thêm qua
các kinh sách liệt kê ở phần cuối của bài
viết.

Công ơn trời biển

Ca dao Việt Nam thường ví
công ơn cha mẹ như núi Thái Sơn, như nước trong
nguồn chảy ra. Trong Tương Ưng Bộ Kinh, Đức Phật
đã ví công ơn trời biển của cha mẹ như
biển cả nghìn trùng. Ngài giảng rằng sữa mẹ
nuôi con trải qua nhiều đời nhiều kiếp,
nên rộng bao la và nhiều hơn biển cả:

"... Nầy các tu sĩ,
sữa mẹ mà các ngươi đã uống, trong khi các
ngươi lưu chuyển luân hồi trong một thời gian
dài, thì nhiều hơn nước trong bốn biển.
Vì sao thế? Vì luân hồi là vô thỉ, không sao
đếm được. Lưu chuyển luân hồi của
chúng sanh trùng điệp nên không thể nêu
rõ khởi điểm. Vì vô minh che đậy, vì tham
ái trói buộc tất cả các nghiệp hành của
chúng sanh."

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức
Phật cũng ví cha mẹ như những ngọn lửa đáng
cung kính, vì cha mẹ là người đã đem lại sự sống
và tăng trưởng cho con cái, cũng như ngọn lửa
đem lại nguồn sống, nguồn năng lượng cho loài
người:

"... Nầy các
Bà-la-môn, cha mẹ của các người là các ngọn
lửa đáng cung kính. Vì sao thế? Vì từ đó
mà tạo ra sự sống, sự hiện hữu. Do đó cha
mẹ như là các ngọn lửa thiêng đáng cung
kính, đáng được tôn trọng, đáng được
cúng dường, và sẽ đem lại chánh lạc"

Vì công ơn cha mẹ to tát như
thế, Đức Phật còn nói rằng có hai hạng người
mà chúng ta không bao giờ trả hết ơn được, đó
là mẹ và cha (Tăng Chi Bộ):

"... Có hai hạng
người, nầy các tu sĩ, Ta nói không thể trả
hết ơn được. Đó là Cha và Mẹ. Nếu một
bên vai cõng mẹ, một bên vai cõng cha, làm vậy
suốt trăm năm cho đến trăm tuổi cũng chưa
trả ơn đủ cho cha mẹ. Nếu có phụng dưỡng
cha mẹ với mọi báu vật trên trái đất nầy
cũng chưa trả ơn đủ. Vì sao thế? Vì rằng
cha mẹ đã bỏ nhiều công sức cho con cái,
nuôi dưỡng chúng cho đến lúc lớn khôn, và
dẫn dắt chúng vào trong đời nầy."

Đảnh lể phương Đông

Trong Kinh Giáo Thọ
Thi-ca-la-việt ( Singalovada Sutta ), Trường Bộ
Kinh, một buổi sáng khi Đức Phật đi trì bình khất
thực trong thành Vương Xá, Ngài thấy chàng trai
Thi-ca-la-việt dậy sớm, ra khỏi nhà và chấp tay
đảnh lễ sáu phương: Đông, Tây, Nam, Bắc, Thượng,
Hạ như lời cha mẹ dạy theo truyền thống mà không
hiểu ý nghĩa của của việc làm đó. Đức
Phật giảng rằng chấp tay đảnh lễ như thế cũng
chưa đủ, mà cần phải thành tâm quán tưởng các
phép cư xử với người chung quanh: hướng Đông là
sự liên hệ giữa cha mẹ và con cái, hướng Tây
là sự liên hệ vợ chồng, hướng Nam là liên
hệ thầy trò, hướng Bắc là liên hệ bạn bè,
hướng Thượng là liên hệ giữa tu sĩ và cư sĩ,
hướng Hạ là liên hệ giữa chủ nhân và người
giúp việc.

Về liên hệ giữa cha mẹ và con cái, Đức Phật giảng:

" ... Có năm
nhiệm vụ người con phải làm: nuôi dưỡng cha
mẹ, làm tròn mọi bổn phận người con, giữ
gìn gia đình với truyền thống, bảo vệ
tài sản thừa tự, và làm tang lễ khi cha mẹ qua
đời."

Thêm vào đó, Đức Phật cũng giảng:

"... Có năm trách
nhiệm cha mẹ cần phải chu toàn: ngăn chận con
làm điều ác, khuyến khích con làm
điều thiện, dạy cho con có được nghề
nghiệp tốt, tìm người phối ngẫu tốt cho con,
và trao gia sản cho con đúng lúc."

Rõ ràng đây là một thông
điệp trách nhiệm, một trách nhiệm hỗ
tương giữa cha mẹ và con cái. Con có năm bổn phận
với cha mẹ, và cha mẹ cũng có năm trách nhiệm
với con cái. Khi cha mẹ và con cái chu toàn các
điều đó, thì gia đình được hạnh phúc, và
phương Đông, theo nghĩa bóng nầy, mới được an
lành. Lúc đó việc đảnh lễ về hướng Đông
mới thật sự có ý nghĩa.

Tăng trưởng trong Chánh Pháp

Đức Phật còn khuyên con cái
phải cùng cha mẹ tu tập, từ bỏ con đường bất
thiện, dấn thân vào con đường thiện, giúp
nhau tăng trưởng trong chánh pháp. Trong Tăng Chi Bộ,
Phật thuyết:

"... Những ai
đền ơn bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường
cha mẹ với của cải, vật chất, tiền bạc thì
không bao giờ đủ để trả ơn cha mẹ. Nầy các
tu sĩ, những ai đối với cha mẹ không có lòng tin
thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha mẹ
an trú vào thiện pháp; đối với cha mẹ gian
tham thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha
mẹ an trú vào hạnh bố thí; đối với cha mẹ theo
ác trí thì khuyến khích, hướng dẫn, để
cha mẹ an trú vào chánh trí; như vậy thì những
người đó làm đủ và trả ơn đủ mẹ và
cha."

Đức Phật giảng rằng trả
hiếu bằng cách cúng dường tài sản vật chất thì
chưa đủ, mà phải nhắm đến mục đích tối hậu
là cùng nhau tăng trưởng trong chánh pháp, tiến
đến sự giải thoát khỏi mọi hoạn khổ sinh tử
luân hồi. Muốn cho cha mẹ đạt được sự an bình,
hạnh phúc tối hậu, thì người con phải giúp cha mẹ
từ bỏ các ác hạnh và thực hiện các hạnh lành,
từ bỏ gian tham và thực hành bố thí rộng lượng, từ
bỏ vô minh và chứng đạt trí tuệ.

Lợi ích của Hiếu Thảo

Chính khi phụng dưỡng, nuôi
nấng cha mẹ, người con sẽ được hưởng những công
đức, quả lành do lòng hiếu thảo đem lại. Đức
Phật giảng (Tăng Chi Bộ):

"... Vị thiện nam
tín nữ nào với những tài sản do nỗ lực tinh
tấn thu hoạch được, do công sức nhọc nhằn
tự mình tạo ra, một lòng cung kính cúng dường,
phụng dưỡng cha mẹ. Cha mẹ người ấy, được sự
cung kính, phụng dưỡng như thế, sẽ khởi lên
lòng thương mến và cầu nguyện: 'Xin cho
con tôi được sống lâu! Xin cho con tôi được che
chở, thọ mạng an bình!'. Nầy các cư sĩ, một
người con hiếu thảo được cha mẹ thương
mến như vậy, chắc chắn sẽ tăng trưởng lớn
mạnh trong chánh pháp."

Trong Tương Ưng Bộ, Đức Phật dạy cư sĩ Mataposaka:

" Người nào theo chánh pháp,

Nuôi dưỡng mẹ và cha.

Và tạo nhiều công hạnh,

đối với cha và mẹ.

Nhờ vậy, bậc Hiền thánh,

Trong đời nầy tán thán,

Sau khi chết được sanh

Hưởng an lạc chư Thiên"

Trong Tăng Chi Bộ, Đức Phật
giảng rằng gia đình nào có con cái biết hiếu
dưỡng cha mẹ, thì gia đình ấy có phước báu, đáng
được tôn trọng và cung kính, đáng được xem
như ngang hàng với Phạm Thiên. Phạm Thiên là những
chư Thiên cao nhất ở Dục giới và Sắc giới. Ngài
giảng:

"... Nầy các tu sĩ,
những gia đình nào có con cái kính lễ cha mẹ
trong nhà, thì những gia đình ấy được chấp
nhận ngang bằng với Phạm Thiên, được chấp nhận
như ngang bằng với gia đình các bậc Đạo sư,
đáng được kính trọng và cúng dường.

Phạm Thiên là đồng
nghĩa với cha mẹ. Các bậc Đạo sư là đồng
nghĩa với cha mẹ. Các bậc đáng cúng dường là
đồng nghĩa với cha mẹ. Vì sao thế? Vì cha mẹ
giúp đỡ con cái rất nhiều, vì cha mẹ nuôi
dưỡng con cái đến ngày chúng lớn khôn, đào
tạo chúng để đưa chúng vào cuộc đời."

Chính ngài Đế-thích (Sakka), vị
vua cõi Tam Thập Tam Thiên cũng nhờ công đức phụng
dưỡng cha mẹ mà kiếp sau sinh được làm vua trời
(Tương Ưng Bộ):

"... Thuở xưa khi
Thiên chủ Đế Thích còn là người, vị ấy
chấp trì giới luật nghiêm túc và một lòng
hiếu dưỡng cha mẹ. Nhờ đó mà được sanh ra
làm vua trời ngày hôm nay:

Ai hiếu dưỡng cha mẹ,

Kính trọng bậc gia trưởng

Nói những lời nhu hòa,

Từ bỏ lời hai lưỡi,

Chế ngự lòng gian tham,

Là một người chân thực,

Nhiếp phục mọi sân hận.

Với một người như vậy,

chư Thiên Tam Thập Tam,

gọi là bậc cao quí. "

Kết luận

Trên đây chỉ là sơ lược
về một vài lời Phật dạy, ghi chép trong kinh
điển, về chữ Hiếu. Đức Phật đã nói
rất nhiều về công ơn trời biển của cha
mẹ, nói đến trách nhiệm của con cái để
đền đáp công ơn to lớn đó. Hình thức lễ nghi
không phải là chính yếu, mà chính các hành
động thực tiễn phụng dưỡng, cúng dường cha mẹ mới
là quan trọng. Phụng dưỡng cha mẹ sẽ tạo ra
nhiều phước báu cho bản thân ta - hiện
tiền và kiếp sau, và cho hạnh phúc gia đình
ta. Đức Phật còn dạy rằng cách trả ơn tốt đẹp và
đầy đủ nhất là cùng cha mẹ vững niềm tin nơi
chánh pháp, cùng nhau bước vào con đường chánh
thiện, bỏ ác giới, bỏ gian tham, theo đời sống
đạo đức, thực hành hạnh bố thí, bỏ con đường vô
minh tối tăm và hướng đến ánh sáng của trí
tuệ quang minh, để thoát vòng sinh tử đau khổ
.

Bình Anson

Perth, Western Australia

Mùa Vu Lan 1995

Tham khảo

1. Trường Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1991.

2. Tương Ưng Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1993.

3. Tăng Chi Bộ Kinh. Viện Phật Học Vạn Hạnh, 1980.

4. Thích Thiện Siêu và Thích Minh Châu, 1993. Chữ Hiếu Trong Đạo Phật. Hội Phật Giáo Thừa Thiên.

[ Trở về trang Thư Mục ]

update: 08-08-2016
