Vbud
with Unicode Times font
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

with Unicode Times font

Phật Học Với Các Môn Học Khác Thạc Đức

Tất cả các môn học đều
có mục đích là hiểu biết.
Hiểu biết để được thỏa
mãn, và hơn nữa, hiểu biết để
hành động.

Con người, khi sanh ra, đã mang theo những
bất mãn và thắc mắc. Những
bất mãn và thắc mắc ấy một
khi chưa được thanh toán, thì
còn là nguyên do của muôn ngàn
đau khổ.

Với một khối óc và một trái
tim, con người sinh hoạt khác hẳn
loài vô tình. Bao nhiêu lo âu,
giận ghét, bao nhiêu thương yêu
say đắm đã gây cho con người
những cuộc khủng hoảng liên miên
về đời sống tình cảm. Thêm
vào đó, những câu hỏi về
giá trị cuộc sống được
đặt ra, cấp bách và khẩn
thiết không khác gì vấn đề
cơm áo. Nhìn những cảnh tượng
đau thương, nhìn những cuộc
bể dâu thay đổi của kiếp sống,
con người bàng hoàng tự hỏi
mình là ai, đâu là nguồn
gốc của tất cả các hiện tượng,
trước mình là ai và sau mình
sẽ có những gì. Vì sao muôn
loài tồn tại, tồn tại để
mà tương tàn tương sát,
tồn tại để chứng kiến bao
nhiêu nỗi thảm sầu? Ý nghĩa
của cuộc sống là gì? Con người
sẽ về đâu sau khi chết? Tất
cả những câu hỏi ấy đến
trong trí óc chúng ta như những
ngọn gió lốc bạo tàn. Con người
làm sao có được hạnh phúc
trong trạng thái thắc mắc nghi ngờ
đó của tâm tưởng?

Bao nhiêu bất mãn và thắc mắc
thì bấy nhiêu đau kkhổ. Người
ta chỉ có thể có hạnh phúc
được khi đã làm thỏa
mãn được những bất mãn
và thắc mắc kia. Và như thế
thì chỉ có cách là phải
hiểu biết.

Song có người bảo: 'Sự hiểu biết
ấy, đối với đại đa
số quần chúng, không cần thiết
nào. Quần chúng ít thắc mắc
về những vấn đề siêu hình
kia'

Nhưng ta thử hỏi: Quần chúng có
cần thắc mắc về vấn đề
nhân sinh không? Hành động theo
đường lối nào, làm sao mà
hành động để xây dựng
được một đời sống xã
hội hòa bình, hạnh phúc? Vấn
đề nhân sinh được giải
quyết như thế nào? Không ai sống
trong xã hội mà lại không cần
biết đến vấn đề đó.
Bởi vì có những nhu cầu không
thể thiếu được đối với
con người đang sống trong xã hội.
Dù si ám đến đâu, tôi
cũng có thể nhận được
rằng tôi cần cơm áo, nhà
cửa, tôi cần đến những mối
liên lạc giữa tôi với mọi người
trong xã hội. Mà muốn có một
nhận thức về đường lối
nhân sinh, tôi phải có một nhận
thức về sự sống, về vũ trụ.
Tự-nhiên-giới và nhân-sự-giới
có những tương quan hết sức
mật thiết, những liên lạc hết
sức chặt chẽ, và con người muốn
thông hiểu nhân-sự-giới, trước
tiên, phải có nhận thức rõ
ràng về tự-nhiên-giới.

Huống nữa vấn đề nhân sinh
không phải chỉ là vấn đề
no cơm ấm áo. Con người muốn
sinh hoạt cho ra người; nghĩa là cuộc
sống phải có văn hóa, có
hướng đến Chân, Mỹ, Thiện.
Và dù ta không có những thắc
mắc siêu hình, ta cũng phải giải
quyết những vấn đề siêu hình,
bởi vì một nhận thức về nguyên
lai và cứu cánh của vũ trụ
bao giờ cũng là nền tảng cho một
nhận thức về đường lối
nhân sinh.

Tóm lại, con người cần, rất
cần phải hiểu biết. Các môn
học của con người là để
cung cấp sự hiểu biết đó cho
loài người.

Môn học thường tự hào về
mình hơn hết là KHOA học. Khoa học
thường tự hào bằng cứ hoàn
toàn vào thực nghiệm và tìm
hiểu được nhiều hiện tượng.
Làm như không còn có môn
học nào khác biết căn cứ
trên thực nghiệm để tìm hiểu
được các hiện tượng nữa
cả.

Khoa học chỉ có thể giải thích
những hiện tượng và những sự
kiện xẩy ra trong sự tương quan giữa
những hiện tượng ấy. Đối
tượng của khoa học là những hiện
tượng khách quan mà ai cũng có
thể đo lường và kiểm soát
được ở mọi địa phương,
mọi trường hợp. Cái biết của
khoa học là cái biết về những
hiện tượng, cho nên cái nhìn
của khoa học là cái nhìn chi li;
vì thế, khoa học tránh không trả
lời những câu hỏi về ý nghĩa,
giá trị, và nguyên ủy cuộc
đời. Khoa học không thể vượt
ra ngoài những hiện tượng cụ
thể. Thật đúng như lời của
nhà triết học Pierre Jean: 'Cái thứ
khoa học biết thì biết nhiều mà
hiểu thì không hiểu gì hết'
(cette science qui sait tout et ne comprend rien). Vì thế,
cái khát khao hiểu biết tuyệt đối
của con người không thể nhờ khoa
học giải đáp được.

Đứng về phương diện nhân
sinh, 'khoa học mà không có lương
tri thì chỉ tổ phá hoại tâm
hồn', nền văn minh vật chất, con
đẻ của khoa học, đã tiến
đến chỗ cùng cực với một
sức phá hoại ghê gớm: cái
biết của khoa học ở đây lại
cũng không phải là cái có
thể giải quyết được một cách
căn bản vấn đề nhân sinh.

Tâm lý học và xã hội học
có thể đi xa hơn. Cái biết
của tâm lý học và của xã
hội học có thể vượt khỏi
cái biết hiện thời và hiện xứ
của khoa học, có thể khám phá
ra nguyên do của nhiều sự kiện tâm
lý, xã hội. Tuy nhiên, đứng
về phương diện tuyệt đối,
tâm lý học và xã hội học
vẫn không có cao vọng giải quyết
được những thắc mắc siêu
hình, và đứng về phương
diện nhân sinh, các môn học nầy
cũng chưa có thể định được
giá trị và tiêu chuẩn cho các
hiện tượng tâm lý, xã hội.

Triết học có một cái nhìn
tổng quát hơn, rộng rãi hơn.
Triết học chủ trương giải quyết
những vấn đề siêu hình, và
nương vào những giải quyết ấy,
thiết lập những đường lối
nhân sinh phù hợp. Triết học muốn
tìm đến bản thể và chân
tướng của vũ trụ vạn hữu,
chủ trương hoặc nhất nguyên,
hoặc đa nguyên, hoặc vô nguyên...
Tuy bước đầu cũng có căn
cứ trên thực nghiệm đấy,
nhưng dần dần lìa xa thực nghiệm
để đi sâu vào những biên
giới siêu hình xa thẳm. Những lối
giải đáp của triết học thật
táo bạo và cố nhiên là
không thể kiểm sát được
bằng thực nghiệm. Từ xưa đến
nay, biết bao nhiêu triết gia, biết bao nhiêu
lý thuyết chủ trương không giống
nhau, và ta nào biết được
đâu là chân lý. Cái mà
hôm qua người ta gọi là chân
lý, hôm nay đã không còn
là chân lý nữa rồi. Cái mà
hôm nay mọi người cho là chân
lý, ngày mai hẳn lại có thể
là sai lạc. Lý trí con người
khổ sở vô cùng trong khi đi tìm
chân lý, và đến bây giờ
con người lại đâm ra nghi ngờ
không biết rằng lý trí mình
có thể có khả năng đạt
đến chân lý hay không? Sự nghi
ngờ đó quả đã tố
cáo sự kém hèn của cái
tri thức nhân loại. Cái biết của
triết học đã bâng quơ như
thế thì làm sao hướng dẫn được
nhân sinh một cách vững vàng chắc
chắn?

Nương vào đâu để có chỗ an tâm lập mạng? Con người chỉ còn biết vào tôn giáo...

Tôn Giáo phần nhiều được
thành lập trên đức Tin, bác
bỏ hẳn phần lý trí. Ở trong
địa hạt nầy, con người phải
đặt hết sự Tin tưởng vào
một đấng thần minh, sống đúng
theo những giáo điều định
sẵn để chờ một ngày giải
thoát. Con người ở đây được
yên ổn hơn, nhưng thương thay,
không dám nghĩ, và làm một
điều gì mình cho là đúng
mà ngược lại với những giáo
điều cố định. Triết học
thì thuần Hiểu, mà tôn giáo
lại là thuần Tin - Cái biết ở
đây không còn có cánh
để có thể mong bay xa được
nữa.

Đạo Phật, như trong bài trước
chúng tôi đã nói, bao gồm
cả khoa học, tâm lý học, xã hội
học, triết học và tôn giáo.
Không có một vấn đề nào
thuộc siêu hình, một vấn đề
nào thuộc nhân sinh mà đạo
Phật không đề cập đến.
Tuy đạo Phật không đề cập
đến tất cả những chi tiết của
các môn học kia, song ta có thể
tìm ở đạo Phật những nguyên
tắc tổng quát giải thích được
mọi vấn đề.

Đạo Phật lấy sự sống làm
căn bản và chủ trương giải
thoát con người khỏi tình trạng
sinh hoạt đau khổ, nên chi những
giải quyết của Phật giáo rất
là thực tiễn.

Về các hiện tượng, đạo
Phật không chủ trương tìm hiểu
cho cặn kẽ. Bởi vì sự tìm hiểu
đó không có lợi ích gì
cho sự tiến bộ trên đường
giải thoát. Đức Phật dạy
lý nhân quả, lý nhân duyên tương-quan
tương-thành để chỉ bày
con đường diễn biến thành
hoại của muôn vật. Người Phật
tử cần thấy nguyên tắc tương
duyên ấy mà quán sát, tu tập
xây dựng. Một quan niệm tương-quan
tương-duyên chẳng hạn có thể
làm cơ sở cho một nguyên tắc
tổ chức xã hội, một nguyên
tắc giáo dục hợp lý, và là
một nguyên do phá tan những cố chấp
mê mờ sẵn có của chúng ta.
Trong kinh Bách dụ, đức Phật
Thích Ca có thuật câu chuyện: Một
người bị tên độc, khi thấy
người ta bảo rút mũi tên ra,
thì ngăn lại, bảo: 'Khoan, để
tôi hỏi xem ai bắn mũi tên nầy,
người đó tên họ là chi,
ở xứ nào, và thuốc độc
nầy lấy ở đâu, công hiệu
ra sao đã.' Nếu dần dà tìm
hiểu cho hết từng ấy thứ thì
thuốc độc đã thấm vào
làm cho người ấy chết rồi.
Cho nên việc quan hệ là phải nhổ
ngay mũi tên và rửa thuốc. Cái
biết kia chẳng quan hệ chi. Đức Phật
chỉ dạy những cái biết cần
thiết để cho con người thoát
khổ thôi. Mà những cái biết
Phật dạy là những cái biết
lớn lao, không phải là những cái
biết lặt vặt.

Cái biết nào là cái biết lớn lao?

Cái biết về sự sinh tử và giải thoát.

Với một trí tuệ giác ngộ, đức
Phật đã đạt đến chân
lý tuyệt đối. Nhưng chân lý
tuyệt đối ấy phải do mỗi người
tự chứng ngộ. Chân lý kia không
thể giải bày trên ngôn ngữ văn
tự được, vì những thứ
nầy có một giá trị thật
kém cỏi. Nếu Phật có giải
bày thì cũng chỉ giải bày
được bóng dáng của chân
lý và những phương tiện để
đi đến chân lý mà thôi.
Sự chỉ bày ấy có căn cứ
trên sự giác ngộ thấu đạt,
chứ không phải chỉ là những
suy luận siêu hình vẩn vơ như
ở triết học. Giáo lý viên giác
và duy nghiệp của Phật dạy chẳng
hạn, có thể thuyết minh được
nguyên ủy của vũ trụ nhân
loại và vạch được con đường
đi cho nhân loại. Giáo lý duy thức
trình bày cặn kẽ những hành
tướng và tác dụng của tâm
lý con người, chính xác, rành
rẽ và sâu xa gấp mấy mươi
lần tâm lý học thực nghiệm. Và
còn nguyên tắc tổ chức xã
hội nào hợp lý và làm thỏa
mãn chúng ta hơn là nguyên tắc
'tự biến cọng biến' của giáo
lý duy nghiệp? Con người nương vào
giáo lý Phật dạy để tìm
hiểu, để thực hành, cải tạo
bản thân mình và xã hội mình,
để được giải thoát và
giác ngộ. Nhưng con người không
bị bắt buộc phải tin theo giáo lý
ấy một cách mù quáng. Phật
dạy: 'Đừng vội tin tưởng một
điều gì dù điều đó
là do một vị truyền giáo chỉ
dạy. Phải suy nghĩ kỹ lưỡng trước
khi tin, và khi tin rồi phải cương
quyết thực hành để đi đến
kết quả' (kinh Kalama).

Nhờ tìm hiểu, thực hành, chứng
đạt, con người có thể cởi
mở được tất cả những nghi
nan, thắc mắc. Từ một quan niệm chính
xác - quan niệm duy nghiệp - về vũ
trụ và con người, Phật tử đi
đến một quan niệm hợp lý về
sự sống. Người ta tìm thấy
ở đạo Phật sự thỏa mãn
về lý trí, về tình cảm. Con
người ở đây không bị đè
nén, gò ép, con người ở đây
không còn bị thắc mắc nghi nan. Con
người ở đây có thể tìm
được chỗ an tâm lập mạng.

Cái biết của bậc giác ngộ
là 'cái biết cùng khắp, chân
chính và cao tột' (vô thượng
chính biến tri giác). Lời dạy của
bậc giác ngộ gọi là giáo
pháp. Phật tử tìm hiểu, chứng
nghiệm chân lý chỉ bày trong giáo
pháp ấy để có thể đi
đến cái biết cao tột chân chính
kia mà phá tan mọi thắc mắc. Lòng
tin ở đây được lý trí
kiểm sát, và cái TRI đi đến
cứu cánh một lần với cái
Hành.

Đó là nói về phương
diện khát khao chân lý. Còn về
phương diện nhân sinh, giáo lý
bày giải nguyên tắc tổ chức
sinh hoạt xã hội, và những phương
pháp đào luyện nên một nhân
sách siêu việt, chỉ bày một
nếp sống hướng thiện, giải thoát.

Kho tàng kinh điển còn đó,
chúng ta sẽ dần dần tìm học
và sẽ thấy rằng cái biết của
Phật quả là một cái biết rộng
lớn và cao đẹp vô song./.

Source: PHAT-HOC Buddhist Magazine, February 1997, http://www.win.net/phathoc/

*   Ghi chú: Theo lời thuật của HT Thích Mãn Giác -- ghi lại trong Việt Báo Kinh Tế, ngày 19-08-1997, California, Hoa Kỳ -- Thạc Đức chính là một bút hiệu của Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong thập niên 1950 (Bình Anson) .
