Vbud
Tu Pha^.t
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Tu Pha^.t

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Tu Phật Duyên Hạc Lê Thái Ất

Tu Phật là sửa mình theo Phật.
Từ ngữ ngắn gọn này đã
có nội dung rất rộng rãi và
tinh tế, người phát tâm tu học
theo Phật cần sáng tỏ để
đường đi nước bước
được nhẹ nhàng, nhanh chóng.
Đã nói tu, nói sửa mình
là nhận rằng có điều xấu,
có tội lỗi cần phải gột rửa
để trở thành tốt hơn lên,
không còn sai lầm phạm lỗi nữa.
Phật là Toàn năng, Toàn giác,
là Chân như , là Pháp thân
vô tướng, tu Phật là dọn mình
để thành Phật, để trở
thành sáng suốt và từ bi, để
hết khổ và độ sinh như chư
Phật.

Tu Phật là một quá trình dài
lâu, nhiều kiếp liên tục, quá
trình tu học không hạn định
trong khoảng thời gian được, lâu
mau tùy thuộc từng căn cơ, duyên
nghiệp của hành giả, tùy thuộc
vào công phu tu tập hành trì.
Tuy nhiên, quá trình tu Phật gồm
có nhiều giai đoạn, từ gần
đến xa, từ thấp đến cao,
từ dễ đến khó. Việc tu tập
ở mỗi giai đoạn có ảnh hưởng
hỗ tương lẫn nhau, mở lối cho
nhau, kiên định lẫn nhau, không
thể tách rời khỏi nhau được.
Theo chứng nghiệm của hành giả,
có thể chia thành những giai đoạn
tu Phật như sau:

Lễ Phật
là giai đoạn đầu tiên.
Lễ Phật là thắp nhang, chắp tay,
cúi đầu trước hình tượng
của Phật, tại chùa hay tại nhà.
Đây mới là những động
tác tay chân, động tác cơ
thể của người lễ Phật. Động
tác tâm linh là người hành
lễ chú tâm vào sự cung kính
đức tính của Phật. Có
động tác tâm linh mới có
cảm ứng giữa người hành lễ
với chư Phật, với đấng Như
Lai. Sự cung kính này do ở sự khởi
tín, cảm thấy tin Phật là Toàn
giác, là Từ bi, là Toàn năng
cứu độ chúng sinh đang mê
đắm trong luân hồi khổ hải,
trong đó có mình đang hành
lễ cầu xin được giải thoát.
Thiếu động tác tâm linh cung kính
đức tính của Phật, người
hành lễ không thể gọi là
đang lễ Phật được. Đó
chỉ là người đang lễ cái
tượng gỗ, tượng đất có
tạc nặn nên hình Phật, lễ
tờ giấy có in vẽ hình Phật.
Phật không ở trong khúc gỗ, khối
đất hay tờ giấy. Phật ở trong
tâm chân thành cung kính của người
hành lễ. Tượng gỗ, tượng
đất hay hình vẽ trên giấy
chỉ là biểu tượng Pháp thân
vô tướng của Phật, tượng
trưng cho đức tính của Phật
mà người hành lễ đang nhiếp
tâm cung kính. Những vật cụ thể
này chỉ là phương tiện dẫn
dắt đến cứu cánh hành lễ
là đức tính của Phật.
Có cung kính là có Phật, Phật
hiện tiền ngay trước mặt người
hành lễ ở bức tượng hay hình
vẽ qua làn khói nhang. Phật sáng
tỏ ngay trong tâm người nhiếp tâm
kính lễ. Đây là trường
hợp người lễ Phật đã
có công phu đáng kể trên
đường tu học hay người có
căn tu huân tập thâm hậu từ
nhiều kiếp trước.

Lễ Phật thường để cầu
xin Phật độ. Ở đây có
hai điểm cần sáng tỏ: Cầu
xin điều gì? Phật độ có
phải là Phật thỏa mãn lời
nguyện cầu của người hành lễ
hay không? Câu trả lời thường
nghe là lễ Phật cầu an. Hai chữ
'cầu an' thường được hiểu
cạn hẹp, sai lạc là cầu được
yên ổn, an ninh, cụ thể là cầu
được ăn no ngủ yên, không
ốm đau tật bệnh, gặp may mắn
trong sinh hoạt hằng ngày, thậm chí
có người buôn gian bán lận
thành tâm lễ Phật cầu xin cho
trúng mối, giao hàng trót lọt,
không bị bắt bớ lôi thôi. Thực
ra, cầu an là cầu sự an tâm, đừng
bị ngũ dục lục trần làm
xáo động, đừng để
cho tham sân si nổi dậy khiến mình
nghĩ bậy, nói bậy và làm
bậy, cầu cho tâm được an tịnh
để đừng gieo nhân ác, cho
tâm sáng suốt để đi con
đường chánh, lánh xa con đường
tà. Phật độ là giúp cho
mình qua nỗi khó khăn, chỉ cho
mình hướng đi, giúp mình
phương tiện như cấp cho thuyền
bè để qua sông. Phật độ
không có nghĩa là xin cái gì
Phật cho cái ấy. Phật chỉ vẽ
cho lối đi, cách làm, người
lễ Phật phải tự đi, phải tự
làm lấy. Không đi thì không
đến, không làm thì không
xong. Phật không cõng ai đến đích
của họ, không làm hộ ai công
việc của họ. Người lễ Phật
đừng có cầu xin ở Phật
cái mà Phật không giúp mình
được, dù là cầu rất
khẩn thiết chân thành. Tại sao? Tại
người lễ Phật đã không
sáng suốt trong việc cầu xin Phật
độ, không phải tại Phật hẹp
lượng từ bi mà không thương
không giúp. Phật càng thương
người si mê nặng nghiệp này hơn
người khác, nhưng không sao độ
được, không sao thỏa mãn lời
cầu xin không sáng suốt được.
Phật không buông xuôi bỏ rơi
hạng người này, trước hết
độ cho họ trở nên sáng suốt,
đừng cầu xin những điều
mờ ám, u mê nữa, mà cầu xin
những điều chánh đáng, cầu
chánh đạo.

Niệm Phật
là giai đoạn kế tiếp. Niệm
là nhớ đến, nghĩ đến,
niệm Phật là cảm thấy ân huệ
của Phật đã đến với
mình, cảm thấy Phật đang độ
mình, đang khai thị cho mình nhìn
thấy mọi việc đâu là chánh
là tà, đâu là chân là
giả, đâu là thực là hư.
Như vậy, niệm Phật càng nhiều,
càng thường xuyên càng tốt,
thậm chí đến độ thường
niệm, luôn luôn không lúc nào
dứt, giống như hít thở, như
tim đập gắn liền với sự sống,
trở thành một thói quen tự nhiên,
không còn phải tập trung chú ý
đến nữa. Trường hợp miên
mật trì niệm như vậy là ý
nghĩa câu 'Niệm vô niệm, niệm',
niệm thường xuyên, miên mật đến
độ như vô niệm, như thói
quen tự nhiên, đó chính là
niệm một cách chân thực, tròn
đầy. Trong thực tế, người tu
học thường có những sai sót
như trong lúc lễ Phật không nghĩ
đến Phật đang ban ân cứu
độ cho mình, chỉ tỏ lòng
kính lễ và cầu Phật nhưng
kém lòng tin tưởng và biết
ân Phật đang mở mắt cho mình
sáng lòng sáng dạ. Hoặc là
chỉ niệm Phật thoáng nhanh trong giây
lát lúc chắp tay cúi đầu,
thực hiện nghi thức lễ Phật, coi
như một thủ tục bắt buộc, không
coi là một việc làm tự nguyện,
do đó trong khóa lễ cảm thấy
dài lâu, sốt ruột, chỉ mong cho
mau chấm dứt. Đây là có
niệm nhưng là tà niệm, chưa
phải là chánh niệm, chưa gọi
được là niệm Phật. Niệm
Phật chân chánh là luôn luôn
giữ vững chánh niệm, không chao đảo,
không bị những tạp niệm quấy
phá, thường được gọi là
trì niệm, giống như trì giới,
trì kinh.

Trì giới đi
liền với trì niệm là giữ giới
không lúc nào buông thả. Trì
giới là thực hành những đạo
hạnh của Phật. Không trì giới
thì những ác nhân không tiêu
trừ được, giống như trong vườn
cần nhổ hết cỏ dại, cỏ xấu
để lấy chỗ trồng cây tốt
lành có hoa thơm trái ngọt. Vườn
tâm hay tâm địa của chúng
sanh cũng vậy, gột sạch ác nhân
tà niệm để tăng trưởng
đạo hạnh theo sự soi sáng của
Như Lai. Để thấy rõ sự quan
trọng của việc trì giới, chúng
ta hãy hình dung tưởng tượng
một mảnh vườn. Người làm
vườn sáng suốt phải đặt
vấn đề nhổ hết cỏ dại,
cỏ xấu, không thể vừa trồng
cây tốt lành vừa để cỏ
dại mọc hoang, không thể nghĩ rằng
chỉ cần tưới nước bón
phân là đủ có hoa thơm quả
ngọt. Cần biết rằng phân nước
tốt cho cây đem trồng nhưng cũng
rất tốt cho cỏ dại lan nhanh khắp
vườn. Hơn nữa, nhổ cỏ dại
là công việc thường xuyên, mỗi
khi thấy mọc lên là lại phải
nhổ, không phải là việc chỉ
làm có một lần là xong, không
cần phải quan tâm tới nữa. Trì
giới cũng vậy, người tu Phật
giống như người làm vườn
thường xuyên chăm lo việc nhổ
cỏ dại, lãng quên là cỏ
dại lan ra rất nhanh, đòi hỏi
nhiều công sức hơn mới tiêu
trừ được.

Muốn cho công việc đở tốn
công phu, nhổ cỏ dại phải nhổ
ngay khi mọc lú lên, mới phát hiện
cỏ mọc và phải nhổ hết cả
rễ của cỏ, không để sót
phần rễ ăn sâu dưới đất.
Trì giới cũng như vậy, phải
phanh phui những tà niệm, ác nhân
tiềm ẩn trong tâm địa hành
giả tu học, phải luôn luôn sám
hối thường xuyên giữ cho tâm
được thanh tịnh. Sự so sánh
việc trì giới với việc nhổ cỏ
dại chỉ diễn được ý phải
thường xuyên chăm lo việc trì
giới. Về mặt thực hành, việc trì
giới và sám hối có nhiều
khó khăn, nhiều trở ngại vi tế
hơn việc nhổ cỏ dại. Lý do cỏ
dại và người nhổ cỏ là
hai thực thể riêng biệt, người
quyết tâm nhổ dể nhìn thấy
cỏ dại, công việc trừ cỏ
dại vì thế có phần dễ dàng
hơn; việc trì giới và sám
hối là chính hành giả lại
nhìn lại chính mình, nhìn sao
cho thấy điều mình phạm giới
để còn sám hối nguyện giải
trừ. Hành giả phải lắng lòng
cho an tịnh để có thể nhìn
thấy rõ vọng ngã, vọng tâm
chao đảo của chính mình, vai trò
chủ thể làm việc nhìn thấy
và đối tượng bị nhìn
thấy lại là một người duy nhất,
là chính hành giả không phải
người nào khác. Người phạm
giới như người có vết bẩn
ở mặt mình, mắt mình không
sao nhìn thấy vết bẩn được.
Muốn thấy cần phải soi gương
hay nhờ người khác nói cho mới
biết để lau chùi được.
Ai cũng có vết bẩn trên mặt
cả, duy đáng thương hơn cả
là người không soi gương, không
có ai bảo cho để lau chùi cho sạch!

Đọc kinh
là việc làm có mục đích
làm cho hành giả sáng tỏ cái
lý của Phật như lý nhân quả,
lý vô thường, lý vô ngã...
Đọc kinh cần đọc nhiều lần
cùng một bộ, cùng một câu nên
thường gọi là tụng kinh; đọc
thuộc lòng rồi chưa đủ, tụng
đến khi nào thấu suốt được
ý nghĩa của câu kinh, sáng tỏ
được cái lý của Phật nên
thường gọi là niệm kinh hay niệm
Phật, hay còn nói cả cụm từ
tụng kinh niệm Phật. Một khi hiểu
được, bừng tỏ được
cái lý Phật dạy, rồi đem
áp dụng vào cuộc sống thực
tại hằng ngày thì gọi là
trì kinh. Đọc kinh, tụng kinh chỉ
là bước đầu, sau dẫn đến
niệm kinh, trì kinh, có như vậy
việc đọc kinh mới thực hiện được
viên mãn. Đọc tụng không
có nghĩa là phát nên âm
thanh ở cửa miệng câu kinh câu kệ
in trong kinh sách mà không sáng tỏ
được cái lý của Phật dạy.

Người không biết chữ có đọc
được kinh không? Dĩ nhiên, người
không biết chữ không tự đọc
lấy được câu kinh in trong kinh sách,
nhưng người này vẫn nghe được
kinh do người khác đọc hay thuyết
giảng. Biết chữ thì đọc, không
biết chữ thì nghe, điều quan tâm
là đọc thấy, nghe thấy, cái
'thấy ' là cái đích cần
đạt tới, còn cái 'đọc'
hay cái ' nghe' chỉ là phương tiện
cho hành giả tùy nghi sử dụng.
Lục tổ Huệ Năng không biết chữ,
chỉ nghe kinh rồi ngộ đạo là
một bằng chứng quá rõ ràng
cụ thể, chúng ta không còn nghi
ngờ gì nữa.

Tọa thiền
hay thường nói là ngồi thiền,
ngồi để dẫn dụ cái tâm
của mình đến chỗ thanh tịnh
và an định, không còn bị
lục trần, ngũ uẩn dấy khởi
lên trong tâm thức. Nói cách
khác, ngồi thiền để dẹp an
vọng tâm, vọng thức của mình,
giống như mặt nước để yên
sẽ phẳng lặng, trong suốt, nhìn rõ
bóng trăng chiếu vào, không để
cho mặt nước gợn sóng nhấp nhô
làm tan mất mặt trăng chiếu vào.
Mặt nước ví dụ như tâm
mình, bóng trăng như chân lý,
chánh đạo; mặt nước yên
lặng chiếu được bóng trăng
là chân tâm thông suốt được
vạn pháp, ngộ được chánh
đạo; mặt nước có sóng
gợn nhấp nhô làm tan vỡ bóng
trăng là vọng tâm chao đảo,
không thông suốt được vạn
pháp, không nhìn thấy được
chánh đạo, luôn luôn đuổi
theo những hình bóng không thực,
hão huyền, không bao giờ nắm bắt
được; gió thổi làm cho mặt
nước gợn sóng nhấp nhô là
lục trần, ngũ uẩn làm cho tâm
thức vọng động. Tọa thiền là
nhiếp tâm cho an định để thông
suốt vạn pháp, gột rửa hết
phiền trược, là kiến tánh ngộ
đạo, đạt tới cảnh giới
chư Phật. Về mặt thực hành, một
câu hỏi đặt ra: Tại sao lại
tọa thiền? Thiền lại ngồi, đi
đứng hay nằm có thiền được
không? Ngồi kiết già hay bán kiết
là cái thế thuận lợi nhất
cho việc nhiếp tâm tu thiền. Hai thế
đi và đứng dễ làm cho
người tu thiền lãng tâm, cần
phải vận dụng chú tâm nhiều
mới đạt được cái tâm
an tịnh. Thế nằm dễ làm cho người
tu thiền thư dãn rơi vào hôn
trầm, cũng cần phải vận dụng
chú tâm nhiều mới tỉnh táo
hành thiền được. Hành thiền
là một việc làm tích cực ở
thế ngồi yên, không phải là
một dạng nghỉ ngơi, thư dãn.
Ngồi là cái thế thuận lợi,
không phải là một điều kiện
bắt buộc đối với người
tu thiền. Nếu thấy ngồi không thuận
lợi cho trường hợp cá nhân mình,
người tu thiền vẫn đạt được
kết quả tốt ở các thế đi,
đứng hay nằm.

Tham thiền là
thiền đến mức độ tâm
đã an định, không còn
vọng động nữa; trở nên sáng
tỏ mọi việc, minh chiếu vạn pháp,
thấy rõ mọi sự mọi lý như
thường nói tham thiền nhập định.
Khi đã nhập chánh định,
có cái tâm hư không, người
tham thiền lúc bấy giờ thấy tâm
mình hòa hợp với tâm Phật,
tâm mình với tâm Phật hợp với
nhau cùng một thể duy nhất, không
còn thấy đâu là mình,
đâu là Phật nữa. Hành giả
đã có tâm Phật, đã
giác ngộ thành Phật. Nói cách
khác, tọa thiền là đạt đến
cảnh giới chư Phật, giống như
người đã đi đến nơi
nước Phật, người tọa thiền
là du khách đến chơi, được
mắt thấy tai nghe mọi sinh hoạt của
chư Phật. Còn tham thiền là khi
hành giả không còn là ông
khách đến chơi cảnh Phật nữa,
đã có tâm giống như tâm
chủ nhân, đã trở thành một
trong những chủ nhân nơi nước
Phật. Nói đơn giản hơn là
người tham thiền nhập chánh định
đã sống ở Niết bàn tự
tại ngay giữa chốn thế gian này.

Thuyết pháp
là phần hành của người tu
Phật, đã nhận mình là
con Phật có nhiệm vụ gánh vác
công việc của Như Lai giao phó. Đó
là làm viên mãn đại nguyện
của Phật, cứu độ chúng sanh
thoát khỏi vô minh tội lỗi, thoát
khỏi trầm luân trong biển khổ. Thuyết
pháp là dạng pháp thí, một
dạng bố thí, một dạng của
hạnh Bồ Tát cứu độ chúng
sanh. Việc làm viên mãn đại
nguyện của Phật là việc làm
của người tu để thành hoạt
Phật, thành Bồ Tát độ sinh
của Đại thừa. Người tu Tiểu
thừa, đạt được đạo
vị Diệt tận định để
thành A la hán, không thành Bồ
Tát, hoặc sẽ thành chân Phật
nhập diệt Niết bàn, không có
ứng thân để độ sinh trong
cõi ta bà. Trường hợp tu Tiểu
thừa này không có phần hành
cứu độ chúng sanh, do đó
không có việc thuyết pháp.

Để kết luận việc tu Phật, chúng
ta có thể mượn lời Bạt hậu
trong khóa Hư lục của vua Trần
Thái Tôn soạn ra để dạy con
dân chăm lo việc tu hành cho chóng
đạt được đạo quả:
"Lễ Phật là cung kính đức
tính của Phật, niệm Phật là
cảm cái ân của Phật, trì
giới là thực hành đức hạnh
của Phật, đọc kinh là để
tỏ rõ chân lý của Phật, ngồi
thiền là đi vào cảnh giới
của Phật ở trong tâm mình, tham
thiền là hòa hợp tâm mình
vào cái tâm của Phật, thuyết
pháp là làm cho trọn vẹn ý
nguyện của Phật" (1).

Vắn tắt và đơn giản hơn,
tu Phật là cố gắng nhìn cho thấy
Phật và bắt chước làm giống
như Phật và trở thành hoạt
Phật lúc nào cũng không biết
nữa.

Chú thích:

(1) Nguyên chữ Hán như sau: Lễ
Phật giả, kính Phật chi đức.
Niệm Phật giả, cảm Phật chi ân.
Trì giới giả, hành Phật chi hạnh.
Khán kinh giả, minh Phật chi lý. Tọa
thiền giả, đạt Phật chi cảnh.
Tham thiền giả, hợp Phật chi tâm. Thuyết
pháp giả, mãn Phật chi nguyện.

(Bạt hậu) Trần Thái Tôn

From: Phat-Hoc Magazine, March 1997, http://www.win.net/phathoc/
