Vbud
This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Tu Phước và Tu Huệ Thích Nhất Hạnh oOo

Tu Phước là gieo nhiều
hạt giống phước đức (punya),
như bỏ tiền vào trương mục
tiết kiệm, như giúp người và
làm những điều lành khác
để sau này được hưởng
hạnh phúc. Tu huệ là quán chiếu
học hỏi luôn để mỗi ngày
trí tuệ mỗi lớn thêm và có
công năng giải phóng mình ra khỏi
những ràng buộc khổ đau. Ở Việt
Nam đôi khi mình nói: "người
đó chỉ tu phước thôi chứ
không tu huệ" câu nói có vẻ
chê bai; nhưng thật ra nếu không có
huệ thì cũng khó có phước
lắm. Tại sao người ta tu phước?
Tại thấy rằng tu phước đem
lại hạnh phúc cho mình và cho
người: như vậy trong hành động
tu phước đã có huệ rồi
và những người tu học thông minh
thì vừa tu phước vừa tu huệ
(gọi là phước huệ song tu). Nếu
tu hành cho vững chãi, ta sẽ thấy
rằng trong phước có huệ và trong
huệ có phước.

Có nhiều cách tu: khi
quán niệm hơi thở thì gọi là
tu an ban, khi ngồi thiền gọi là tu thiền
tọa, khi đi thiền hành là tu thiền
hành, khi rửa nồi gọi là tu rửa
nồi, khi lau bát lau nhà gọi là
tu lau bát lau nhà. Nếu tu đúng
cách mình sẽ thấy rằng khi lau
bát hoặc chùi cầu tiêu hoặc
giúp một người đói... không
phải ta chỉ tu phước mà cũng
tu huệ. Khi tu tập ở Làng Hồng,
giữ gìn chánh niệm, gieo trồng
những hạt giống tươi mát an
lạc vào tâm thức hàng ngày,
không chỉ ta chỉ tu huệ mà cũng
đang gieo trồng rất nhiều hạt
giống phước đức. Nói một
cách đơn giản hơn, đó
không phải chỉ là phước hay
là huệ, chỉ là tu thôi. Tu như
vậy là để đạt tới sự
giải thoát ra khỏi những khổ đau
và đem lại thêm an lạc và
hạnh phúc. Hành động tu học
của mình không phải là một
cái gì tách ra khỏi kết quả
của sự tu học; trong khi tu học mình
phải cảm thấy được cái
hạnh phúc của sự tu học; như
vậy mới đúng tinh thần tu học
ở đây. Phương tiện và
cứu cánh là một. Bước một
bước chân trong chánh niệm, hớp
một hớp trà, thở một hơi thở...
những hành động đó gọi
là tu tập. Những hành động
đó phải mang tánh chất hạnh
phúc trong tự thân chúng thì đó
mới đúng pháp môn của chúng
mình.

Tu ở đây biểu lộ
khả năng có hạnh phúc của
mình (the capacity to be happy). Thật ra trong tâm
thức người nào cũng có một
hạt giống gọi là khả năng
có hạnh phúc. Nếu mỗi ngày
biết tưới tẩm hạt giống đó
thì mình sẽ có hạnh phúc
và có liền trong phút giây mình
tưới. Điều mà chúng ta phải
làm là biết tưới tẩm hạnh
phúc của mình ngay bây giờ, để
cho khả năng cho hạnh phúc trong con người
mình được phát triển, và
như thế mình có hạnh phúc
ngay trong giờ phút mình đang tu học.
Nếu xét lại phương pháp tu
học ở đây, ta sẽ thấy rằng
hằng ngày chúng ta ngồi thiền,
đi thiền hành, uống trà, ăn
cơm trong chánh niệm... là để
tưới tẩm những hạt giống hạnh
phúc nơi chúng ta. Nếu trong khi làm
những điều đó mà chúng
ta an trú được trong hiện tại
và chúng ta có hạnh phúc thì
chúng ta đã làm đúng
và tu đúng. Nếu trong khi làm
những thứ đó mà ta vẫn
thấy u sầu, vẫn nghĩ rằng ta chỉ
có được hạnh phúc trong tương
lai thì ta đã không làm được
đúng pháp môn mà thầy
đã trao truyền và ta đang thực
tập.

Khi thiên hạ hỏi "ở
Làng Hồng quý vị tu theo pháp
môn nào? Vipassana, thiền đại thừa
hay Phật Giáo Việt Nam thống nhất?"
Ta có thể nói: "Chúng tôi
đang thực tập hạnh phúc."
Khi mình có thể cắt đứt
được những lo lắng, bực bội
và sầu đau đã qua (những
gì vừa xảy ra hồi nảy, vài
giờ trước, vài ngày trước
hay vài tháng, vài năm trước)
và có thể cắt đứt được
những tính toán và lo lắng về
những chuyện sẽ xảy ra trong vài giờ,
vài ngày, vài tuần, vài tháng
hay vài năm nữa (thuộc về tương
lai), thì mình đã có thể
bước được những bước
chân có an lạc và khỏe khoắn
trong giờ phút hiện tại, nở được
một nụ cười, và lúc đó
mình đã thật sự có tự
do để có thể tiếp xúc với
sự sống. Mình có thể thấy
rõ là mình còn sức khỏe,
còn hai mắt sáng thấy đủ
hết các màu sắc, hình dáng,
và đường nét; tai mình còn
nghe được gió thổi, mưa rơi,
chim hót, tiếng nói của người
thương và đủ thứ âm
thanh khác... Được như vậy,
mình có hạnh phúc lập tức,
và đồng thời làm cho khả
năng có hạnh phúc của mình
biểu lộ ra, và người khác nhìn
sẽ thấy liền.

Khi được người
ta khen ngợi mình, nói rằng cô ấy
hay anh đó có sức chịu đựng
lớn, làm việc siêng năng, thông
minh... mình chưa thực sự cảm thấy
hãnh diện. Nhưng nếu được
khen là có khả năng có hạnh
phúc, có an lạc, nhẹ nhàng, thảnh
thơi và tươi mát, thì ta sẽ
sung sướng hơn, bởi vì một người
hạnh phúc và tươi mát như
vậy sẽ biết cách chia xẻ niềm
vui cho rất nhiều người. Cần cù
siêng năng mà cau có buồn bã
thì chẳng sung sướng gì lắm.
Người ta thường nói tu phước
là chất chứa công đức
để sẽ có hạnh phúc trong
tương lai. Đó là một định
nghĩa chưa được chính xác
trong tinh thần Bụt dạy. Thật ra nếu
tu phước đúng pháp thì hạnh
phúc đó nằm trong phút giây
hiện tại. Và mình biết rằng
trong hiện tại mà có hạnh phúc
như thế này thì trong tương
lai nhất định sẽ có hạnh
phúc. Tương lai được làm
bằng hiện tại. Dù mình có
cực khổ cách mấy mà trong hiện
tại mình không có hạnh phúc
thì tương lai mình cũng không
có hạnh phúc đâu, lý do
là tương lai được làm
bằng chất liệu hiện tại. Ngày
hôm nay nếu bạn mỉm cười được,
thảnh thơi được, an trú được
trong hiện tại, vui hưởng được
từng bước chân, từng tách
trà, và từng nụ cười, thì
cái vốn liếng hạnh phúc ngày
hôm nay sẽ làm ra cái vốn liếng
hạnh phúc cho ngày mai. Chúng ta thường
bị ám ảnh bởi ý tưởng là
hôm nay phải cực khổ, ngày mai mới
có thể sung sướng. Ví như câu
ca dao:

rủ nhau đi cấy đi cày

bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu

trên đồng cạn dưới đồng sâu

chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa

Hôm nay khó nhọc ngày
mai mới có thiên đường của
hạnh phúc. Không chắc lắm đâu.
Tôi thấy hai câu sau có chân lý
nhiều hơn và đẹp hơn hai câu
đầu. Hai câu ấy cho thấy rằng
làm việc chung, có đủ vợ,
chồng và con trâu là vui biết
mấy! Cùng đồng tâm làm
việc, đó đã là hạnh
phúc rồi, đâu có cần
ngày mai ngày mốt gì nữa. Nếu
đã đồng tâm làm việc
trong hạnh phúc hôm nay thì tương
lai dĩ nhiên sẽ được làm
bằng hạnh phúc.

Khả năng có hạnh
phúc của mình được biểu
lộ trong hai trường hợp: trường hợp
không làm việc và trường hợp
làm việc. Đi thiền hành cũng
hạnh phúc mà chùi nồi cũng
hạnh phúc. Đi thiền hành, cắt
đứt hết những tính toán
lo âu, sợ sệt, bước những bước
thật thanh thản và nhẹ nhàng, miệng
nở nụ cười tươi mát, hít
thở không khí trong lành buổi sáng,
đó hạnh phúc đã đành
mà chùi nồi cũng vậy: trong khi
chùi nồi ta cắt đứt những
lo lắng, lăng xăng, những suy tư tính
toán, ta không hấp tấp, ta làm
việc thật thanh thản, thì việc chùi
nồi không thua kém gì việc đi
thiền hành hay ngồi thiền tọa. Trong
những lúc đó mình thật
sự có hạnh phúc, mình an trú
trong giây phút hiện tại, mình
là một con người thật sự tự
do. Trong khi chùi nồi, nếu ta không
bị kéo đi bởi chuyện đã
qua và chuyện sắp tới, nếu ta cắt
đứt được những sợi dây
phiền lo tính toán bất an, thì
ta thực đang chùi nồi một cách
thật thanh thản, an lạc, và ta không
làm hấp tấp như đang bị
ma đuổi. Bị ma đuổi là cố
làm cho mau xong để còn đi học
kinh. Nếu nghĩ rằng học kinh mới là
hạnh phúc còn chùi nồi không
có hạnh phúc, thì khi học kinh
ta cũng có thể không an trú được
trong việc học kinh, ta sẽ vừa học
kinh vừa tính toán tiếp: học kinh
cho giỏi thì mới có hạnh phúc
trong tương lai, phải học cho cực khổ
thì sau này mới hạnh phúc. Học
kinh đâu có quan trọng bằng sống
theo lời kinh dạy. Tu là thực tập
sống theo lời kinh dạy, tập an trú
thảnh thơi trong từng hơi thở, từng
giây, từng phút, từng bước
chân và từng hành động.
Khi an trú thảnh thơi được trong
từng phút giây của sự sống,
ta tiếp xúc được với tất
cả những sâu sắc mầu nhiệm của
sự sống.

Ta nhìn sâu vào hiện
tại để thấy hiện tại bao gồm
hết quá khứ và tương lai,
bao gồm cả vũ trụ vạn hữu.
Thấy quá khứ và tương lai
nhưng ta không trôi lăn vào quá
khứ và vào tương lai, bởi
vì trong chánh niệm, hiện tại vẫn
là nền tảng. Mình phải chứng
minh khả năng hạnh phúc thảnh thơi
của mình trong từng giây phút.
Những phương pháp thực tập để
ta tự biến từng phút giây của
sự sống ta thành những phút giây
an vui hạnh phúc thảnh thơi đã
được trao truyền, và nếu quý
vị nghĩ rằng tới Làng Hồng
chỉ để học kinh Đại Thừa
thôi thì rất là uổng. Quý
vị nào mới tới chưa được
hướng dẫn xin hỏi quý vị thọ
giáo của Làng vì những người
đó biết cách làm mà cũng
thực sự đang tự làm hạnh phúc
cho chính mình.

(trích "Về Việt Nam", NXB Lá Bối, Hoa Kỳ 1992)

Chân thành cảm tạ
Chị Dương Kim Nguyệt đã có
thiện tâm đánh máy lại bài
viết nầy.
