Vbud
Nghiep - Giao Ly
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Nghiep - Giao Ly

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Giáo
lý về Nghiệp
Thích
Tâm Thiện

A. Dẫn nhập

Trong Trung Bộ Kinh (Majjhima
Nikàya), bài kinh 135, Đức Phật dạy rằng: "Con
người là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự
nghiệp. Nghiệp là thai tạng mà từ đó con
người được sinh ra; nghiệp là quyến thuộc,
là nơi nương tựa". Như thế, sự hiện
hữu của mỗi con người đồng thời là sự hiện
hữu của nghiệp thiện và bất thiện, từ
(vô lượng kiếp) quá khứ. Mỗi con người cá
thể là điểm trung tâm của nghiệp; ngoài
mỗi cá thể ấy sẽ không có bất kỳ một cái
nghiệp nào được bàn đến.

B. Nội dung

I) Định nghĩa:

Nghiệp là gì? Theo từ
nguyên, nghiệp, tiếng Sanskrit gọi là karma,
Pàli gọi là kamma, có nghĩa là hành động có
tác ý (volitional action). Nói cách khác,
nghiệp luôn luôn được bắt nguồn từ những tạo
tác của tâm (ý) thông qua những hoạt động của
thân, miệng, và ý, gọi chung là tam
nghiệp. Do đó, một hành động (tạo tác), nếu
không phát sinh từ tâm thì không thể gọi là
nghiệp, mà hành động chỉ được gọi là hành
động hay hành động duy tác (kriyà). Và như vậy,
định nghĩa của nghiệp là: hành động
có tác ý , hay hành động được phát
sinh từ tâm.

II) Nội dung của Nghiệp:

Thông thường, nói đến
nghiệp là nói đến vấn đề thiện, ác
trong vòng sinh diệt và tương tục của đời sống
con người. Thông qua việc tạo nghiệp
(thiện hay ác) mà con người tự xây dựng cho mình
một định nghiệp -- một đời sống khổ đau hay
hạnh phúc. Nhưng khổ đau hay hạnh phúc là những cảm
nhận của riêng mỗi con người khác nhau. Vì
thế, sẽ không có một khuôn mẫu ước lệ nào
có thể quy ước một cách đầy đủ về
nghiệp. Tuy nhiên, cơ sở của nghiệp là tâm
(ý), do đó, khảo sát về nghiệp chính là
khảo sát về cội nguồn của tâm. Đức Phật dạy:

Ý dẫn đầu các pháp

Ý làm chủ tạo tác

Nếu với ý nhiễm ô (ác)

Nói năng hay hành động

Khổ não bước theo sau

Như chiếc xe theo chân con vật kéo". (Pháp Cú, 1)

Ý dẫn đầu các pháp

Ý làm chủ tạo tác

Nếu với ý thanh tịnh (thiện)

Nói năng hay hành động

An lạc bườc theo sau

Như bóng không rời hình". (Pháp Cú, 2)

Qua bài kinh trên, chúng ta
nhận rõ rằng chính mối tương quan nhân quả từ nơi
tâm ý của con người đã hình thành nên cái
nghiệp thiện hay ác mà con người phải thọ
nhận. Vì thế, Đức Phật dạy về nghiệp là
nhằm đánh thức con người thức tỉnh nơi tâm ý
của chính mình (tự tịnh kỳ ý) để từ đó
đi vào một đời sống an lạc giải thoát.Tất nhiên,
cái mà gọi là nghiệp ở đây là những gì
thuộc pháp hữu lậu (nghiệp hữu lậu), tức là
những gì thuộc thiện - ác, khổ đau - hạnh phúc
v.v... nó gắn liền với đời sống đạo đức, luân
lý của con người, với những cảm thọ vui buồn
- khổ lạc, mà không phải là những gì thuộc vô lậu
- giải thoát. Do đó, trong một số trường hợp, khi
các kinh văn đề cập đến nghiệp và lậu,
chúng ta cần hiểu rằng đó là một lối diễn đạt
nhằm phân biệt giữa cái thiện, ác và cái
đã thoát ly mọi ý niệm về thiện,
ác. Chẳng hạn, tham - sân - si là nghiệp bất
thiện, nghiệp ác; nhưng tự thân không tham -
không sân - không si là cái nghiệp thiện, hay
cái nghiệp thanh tịnh - giải thoát. Bởi lẽ, thanh
tịnh - giải thoát tự bản thân nó đã thoát ly
mọi khái niệm thiện - ác, hữu - vô. Do
vậy, khi bàn đến nội dung của nghiệp, ở đây
chúng ta chỉ thuần túy nói đến nghiệp
thiện và nghiệp ác, tức là nghiệp hữu
lậu mà không nói đến nghiệp vô lậu. Cố
nhiên, định nghĩa "Nghiệp là hành động có
tác ý, hay hành động được phát sinh từ
tâm" chỉ được dùng cho tất cả nghiệp hữu
lậu., tức là mọi vấn đề liên quan đến
thiện và ác.

III) Phân loại Nghiệp:

Thông thường, nghiệp
được tạo tác trện cơ sở của thân, khẩu và
ý. Tất nhiên, cả ba nghiệp trên đều xuất
phát từ ý hay còn gọi là tâm. Như thế,
khi xét đến nghiệp của một con người là xét
đến thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý
nghiệp. Ngoài ba nghiệp này, không còn một
cái nghiệp nào khác. Tuy nhiên, nghiệp có
những tính chất và chức năng khác nhau nên chúng
được phân làm nhiều loại và có nhiều tên
gọi khác nhau.

1) Phân loại theo tên gọi:

Theo trình tự, trước hết, giáo lý về nghiệp được chia thành hai loại:

a/ Nghiệp thiện: Tư duy và hành động về các điều lành như thực hành Ngũ giới và Thập thiện giới.

b/ Nghiệp ác: Tư duy
hành động về các điều lành như thực
hành những điều trái ngược với Ngũ giới và
Thập thiện giới.

Từ hai loại nghiệp
trên, chúng ta phải xét đến quá trình tạo
tác, tư duy và hành động để hình thành nên
nghiệp (thiện hay ác). Do đó, nếu xét
về tiến trình của nghiệp (process of
karma) thì nghiệp được chia thành hai loại
nữa:

a/ Nghiệp nhân: Những tư duy, hành động tạo nghiệp chưa đưa đến một kết quả.

b/ Nghiệp quả: Những tư
duy, hành động tạo tác sau một tiến trình
đã tạo thành nghiệp, còn gọi là
nghiệp quả hay nghiệp báo.

Trong thực tế, khi nói
đến nghiệp, hàng Phật tử thường chú
trọng đến nghiệp báo (nghiệp quả)
hơn là nghiệp nhân. Và đây là chỗ
thiếu sót của chúng sanh khi đối diện với
nghiệp. Và cũng chính điều này khiến
cho chúng sanh quan tâm đến quả báo hơn là
gieo nhân. Nghiệp quả hay nghiệp báo còn
được gọi là quả dị thục (nghiệp đã
chín muồi).

2) Phân loại theo tiến trình:

Xét theo tiến trình (từ nhân đến quả) của nghiệp thì có hai loại nghiệp cơ bản:

a/ Định nghiệp: Là
nghiệp được lưu chuyển trong thời gian ổn
định và từ nhân đến quả thống nhất với
nhau. Ví dụ, trứng gà sau khi được ấp trong một
thời gian sẽ nở ra con gà. Nói chung, các
nghiệp nhất định sẽ đưa đến kết
quả (như ăn thì sẽ no) thì được gọi là
định nghiệp.

b/ Bất định nghiệp: Là
nghiệp không dẫn đến kết quả, hoặc
kết quả sẽ thành tựu trong thời gian bất
định, hoặc có thể giữa kết quả và
nguyên nhân không hoàn toàn thống nhất với nhau,
thì được gọi là bất định nghiệp.

3) Phân loại theo thời gian:

Nếu căn cứ theo thời
gian, chúng ta nhận ra hai loại nghiệp, một đã
chín muồi và một đang và sẽ diễn tiến trong
dòng nghiệp tạo tác:

a/ Nghiệp cũ: Là
nghiệp đã được tích lũy từ nhiều đời
sống quá khứ, và hiện tại nó đã chín muồi.
Chẳng hạn thân thể của ta (cao, thấp, mập,
ô1m ,thông minh, ngu đần, hạnh phúc hay bất hạnh
v. v...) ngày nay là do cái nghiệp đã được
gieo từ trong vô thủy. Các nghiệp quả (y báo
và chánh báo) của thân này là quả dị thục của
các nghiệp từ vô thủy. Ngoài thân này, không
hề có một cái nghiệp riêng lẻ, cũ xưa
nào khác

b/ Nghiệp mới: Nếu
như thân thể này là nghiệp cũ thì
mọi tạo tác đang làm và sẽ làm của ta ngày
hôm nay là do các tạo tác trước đó. Và sự
thành đạt của ngày mai như thế nào sẽ tùy
thuộc vào tư duy và hành động của ngày hôm nay.
Kinh Tương Ưng IV, Đức Phật dạy: "Mắt, tai,
mũi, lưỡi, thân và ý là nghiệp cũ. Các
hành động của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và
ý trong hiện tại là nghiệp mới".

Trong Truyện Kiều, thi hào Nguyễn Du đã chỉ rõ cái nghiệp cũ và mới của con người:

"Sư rằng phúc họa đạo trời

Cõi nguồn cũng ở lòng người mà ra

Có trời mà cũng có ta

Tu là cội phúc, tình là dây oan"

Họa và phúc (thiện,
ác) là đạo trời, nhưng cái đạo trời ấy cội
nguồn của nó chính là ở tại lòng người (tâm,
ý) mà sinh ra. Và trời ở đây là nghiệp
cũ, còn ta chính là nghiệp mới.

4) Phân loại theo tính chất:

Như đã trình bày,
nghiệp báo là sự chín muồi (quả dị thục)
của các nghiệp thuộc về bất thiện. Do
đó, khi nói đến nghiệp báo (nghiệp
quả) là nói đến tiến trình nhân - quả
của nghiệp. theo giáo lý về nghiệp,
một nhân không thể tạo thành một quả, mà
phải có các duyên phụ trợ. Cho nên, nói đủ
phải nói là nhân - duyên - quả. Duyên là các
nhân phụ làm cho nhân chính thành quả; như
nước, phân, đất, sự cần mẫn chăm bón của con
người (là các duyên) làm cho hạt giống thành
tựu nảy nở. Vì thế, khi tìm hiểu về
quả dị thục (sự chín muồi) của nghiệp, ta
phải tìm hiểu về 3 đặc tính sau:

a/ Dị thời dị thục: Thời
gian chín muồi của nghiệp quả khác với thời
gian tạo nghiệp (nghiệp nhân). Ví dụ như
trái xoài, thời điểm khi sinh ra cho tới khi
nó chín muồi là khác nhau (khác thời mà chín).

b/ Dị loại dị thục:
Kết quả bị biến chất (dị loại) so với
thời gian mới tạo nghiệp. Ví dụ, trái xoài
khi nhỏ thì chua nhưng khi chín thì ngọt
(biến chất rồi mới chín).

c/ Biến dị dị thục:
Kết quả bị biến thái và biến tướng
(biến dị) so với thời gian mới tạo nghiệp.
Ví dụ trái xoài non thì màu xanh, đến khi
chín thì màu vàng.

5) Phân loại theo năng lực:

Năng lực của nghiệp
được hình thành theo từng loại nghiệp khác
nhau trong một tiến trình tâm lý rồi đưa
đến sự hình thành các đặc tính của
nghiệp:

a/ Tập quán nghiệp: Là
nghiệp được huân tập bởi một thói quen trong
đời sống hàng ngày. Có thể đó là thói quen
thuộc tâm lý, hành vi, cách ứng xử v.v...Ví
dụ, hút thuốc lá là một Tập quán nghiệp.

b/ Tích lũy nghiệp: Là
các nghiệp được tích lũy dần như rót nước
vào thùng, có thể xem thân của ta như là một
tích lũy nghiệp từ vô thủy.

c/ Cực trọng nghiệp:
Là các nghiệp gây ấn tượng xấu ác cực mạnh
và sâu trong tâm lý của con người như phạm
các tội ngũ nghịch (giết cha, mẹ, giết
người, v.v..).

d/ Cận tử nghiệp: là
nghiệp lúc sắp chết hay những sức mạnh
tâm lý của con người trước lúc tắt thở.
Nghiệp này cực kỳ hệ trọng trong
việc hướng dẫn nghiệp thức đi tái sinh.
Những tư tưởng cuối cùng của người chết sẽ
tạo nên một cận tử nghiệp (thiện hoặc
bất thiện). Một người có thể suốt đời
làm ác, nhưng trước lúc tắt thở, nỗ lực
sinh khởi về thiện pháp, về những
điều thiện trong đời, và nhờ ý lực
đó có thể tái sinh vào cõi tốt đẹp (tương
tự như vậy đối với các trường hợp ngược
lại). Từ đó, qua những kinh nghiệm cận tử,
chúng ta cần huân tập các thiện nghiệp
trong đời sống của mình để tạo thành một
sức mạnh (ý lự) đoạn trừ các ác nghiệp
ngay trong đời sống hàng ngày và cả đến giờ
phút lâm chung.

6) Một số danh từ về nghiệp mà bạn cần biết:

- Bạch nghiệp (nghiệp trắng): các nghiệp thiện

- Hắc nghiệp (nghiệp đen) các nghiệp ác

- Phi hắc bạch nghiệp: các hành động duy tác (không thiện không ác)

- Biệt nghiệp: nghiệp riêng của mỗi người

- Cộng nghiệp: nghiệp chung của tập thể (gia đình)

- Thánh nghiệp: nghiệp đưa đến thánh đạo

- Duy tác nghiệp: nghiệp không có sanh y (không có quả)

- Chướng nghiệp: nghiệp cản trở sự kết thành của quả

- Đoạn nghiệp: nghiệp tiêu diệt các năng lực sanh nghiệp

IV) Thái độ tâm lý tiếp thu Nghiệp:

Đây là một vấn đề vô
cùng quan trọng trong giáo lý nghiệp báo.
Vì mỗi người đều có cái nghiệp riêng do
vô minh, ái thủ đã tạo nên, do đó đương nhiên
phải đối diện với quả báo của mình. Sự trốn
tránh nghiệp lực là điều vô ích. Cụ Nguyễn
Du, trong Truyện Kiều đã nói rằng:

"Đã mang lấy nghiệp vào thân

Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

Thiện căn ở tại lòng ta

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài"

Vì thế, vấn đề quan
trọng được đặt ra đối với người đang trên
đường tu tập không phải là nghiệp mà chính là
thái độ tâm lý tiếp thọ nghiệp. Kinh
Nipata, Đức Phật dạy rằng: "Người đã tiêu
diệt ảo kiến, phá tan lớp tối tăm dày đặc
trong tâm sẽ không còn thênh thang di mãi. Đối với
người ấy, vấn đề nhân quả (nghiệp báo)
không còn nữa".

Đoạn kinh trên cho ta thấy
rằng tâm lý của người giải thoát sẽ hóa giải
mọi nghiệp của chính họ. Như một nhà sư
vô cớ bị tù, ở trong tù mà lòng thì vô cùng bình
an, không hề dao động; nghĩa là nhà sư ấy không
còn bị nghiệp lực chi phối nữa. Chẳng hạn, cùng
một hành động xảy ra đối với hai người nhưng thái
độ thọ nhận hành động (nghiệp) thì hoàn
toàn khác nhau như trường hợp "nhà giàu đứt
tay bằng ăn mày đổ ruột". Do đó, đối với
nghiệp, thái dộ tâm lý của người tiếp
thọ thì quan trọng hơn là chính cái
nghiệp ấy. Ngài Huyền Giác, trong Chứng đạo
ca, bảo rằng: "Sát na diệt khước A Tỳ
nghiệp", có nghĩa là khi đã giác ngộ thì
mọi nghiệp chướng (nặng như A Tỳ) trong tích
tắc cũng đều băng tiêu. Vì lý do này, nên
trong Kinh thường nói đến thọ nghiệp
(chịu đựng nghiệp) và phi thọ nghiệp
(không bị chi phối bởi nghiệp).

C. Kết luận

Đức Phật dạy rằng:
"Không ai làm cho ta nhiễm ô, cũng không ai làm
cho ta trong sạch; trong sạch hay ô nhiễm là tự nơi
ta, chỉ có ta làm cho ta ô nhiễm, chỉ có ta làm cho
ta trong sạch" (Pháp Cú). Lời dạy trên đã mở ra
con người một hướng đi rất chủ động trong việc
tạo nên một đời sống an lạc giải thoát ngay tại
cuộc đời này.

Thích Tâm Thiện

Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net/index.shtml

[ Trở về trang Thư Mục ]
