Vbud
Dao Duc Kinh
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Dao Duc Kinh

Vietnamese, with Unicode Times font

Ngộ nhận tính bi quan trong Lão tử Đạo Đức Kinh

Viên Minh

H ồi còn sinh viên trong môn triết
học Đông phương, chúng tôi được dạy tư tưởng
L ão Tử Đạo Đức Kinh ( LT ĐĐK ).
Nhưng chúng tôi rất hoang mang, không hiểu vì sao trong
đó có nhiều tư tưởng bi quan v à mâu
thuẩn đến thế, Về sau nghi ên cứu,
chiêm nghiệm lại kỹ càng hơn, chúng tôi mới thấy Lão Tử bị hàm oan, chính
vì các giáo sư triết học của chúng tôi chưa quán thông
được tư tưởng L ão Tử và
đ ã vô tình gây ngộ nhận tinh thần "bất
tranh" của nhà Đạo học vĩ đại nầy. Đ úng
là làm v ăn hoá giáo dục m à sai lầm thì
kết quả tai hại không sao lường được. Chúng
tôi đi đâu cũng nghe nói L ão Tử bi quan yếm thế,
đọc đâu cũng thấy L ão Tử vô vi tiêu
cực. Và ngay cả những người đề cao L ão
Tử, khi so sánh với Khổng tử, Đức Chúa hay
Đức Phật, cũng vô t ình gán cho Lão tử những phẩm tính phản tác dụng
vô cùng nguy hại.

Một trong những lầm lẫn điển h ình,
đ ã đưa
đến ngộ nhận tính chất bi quan ti êu cực trong tư tưởng Lão Tử, phát
xuất từ những bản dịch thiếu thận trọng trong chương 13 của LT ĐĐK .

Chúng tôi xin ghi dưới đ ây nguyên v ăn
phi ên âm Hán Việt và đánh số từng đoạn
chương 13 của L ão Tử Đạo Đức Kinh, để
chúng ta dễ theo d õi trong việc dịch thuật.

I. a) Sủng nhục nhược kinh; b) Quí đại hoạn nhượ c thân

II. Hà vị "sủng nhục nhược kinh" Sủng vi hạ! Đắc chi nhược kinh , thất chi nhược kinh. Thị vị "sủng nhục nhược kinh".

III. Hà vị "quí đại hoạn nhược thân"? Ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vị ngô hữu thân, cậ p ngô vô thân, ngô hữu hà hoạn?

IV. Cố, quí dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả kí‎ thiên hạ. Ái dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả thác thiên hạ .

Và để tiện việc tr ình bày chúng tôi
xin ghép câu Ia vào đầu đoạ n II, và Ib
vào đầu đoạn III, như vậy việc dịch giải sẽ
thuận hơn v à dễ dàng theo dõi hơn chứ không có í‎ sắp lại bố cục
của chương này.

*

A- Câu "sủng nhục nhược kinh" thường được dịch l à vinh và nhục đều đáng kinh sợ. Như vậy, chữ sủng được xem l à danh từ, nhưng theo chúng tôi hiểu thì chữ sủng là động từ, có nghĩa l à yêu chuộng. Còn kinh không phải là sợ hãi mà là ngạc nhiên. Cho nên chúng tôi dịch "chuộng nhục như là điều ngạc nhi ên".

Ngạc nhiên là cái nhìn hồn nhiên trong sáng của trẻ thơ, khi bắt gặp cái gì mới mẻ, cái nhìn chưa hề biết phân biệt, chưa hình thành ‎ niệm và ngôn ngữ, chưa bị quy định bởi th ành kiến chủ quan, chưa qua phân tích của lý trí và tư tưởng, và không bị kinh nghiệm hay k‎‎í ức xen vào. Chứ không phải hiểu theo nghĩa bình thường là lấy làm lạ hoặc chưng hửng khi thấy điều g ì không như mình nghĩ.

Ngạc nhiên chính là "kiến tố bảo phác" (thấy cái sơ nguyên giữ sự mộc
mạc. LT ĐĐK ch. 19) hoặc "Phục qui ư
phác" (trở về chỗ chất phác. LT ĐĐK ch.
28). Cho nên, Lão tử thường mượn hình ảnh trẻ thơ như "xích tử", "anh nhi"
để diễn tả tâm địa hồn nhi ên, vô tư và
trong sáng.

Đức Chúa Jesus cũng nói muốn về nước trời phải trở n ên như con trẻ. Còn Nietszches thì cho rằng tiến trình nhận thức của con người đi từ thu thập (lạc đ à) đến chối bỏ (sư tử) v à cuối cùng là hồn nhiên (trẻ thơ). Và theo Đức Phật, một tâm hồn ngây thơ trong trắng nhất chính l à lúc không còn ngã, nhân, chúng sanh hay thọ giả (Nissatto nijjivo suñño).

Từ cái nhìn ngạc nhiên ngây thơ trong trắng đó , Lão tử còn muốn chúng ta "huyền đồng " với vạn sự vạn vật.

Ông nói:

Toả kỳ nhuệ

Giải kỳ phân

Hoà kỳ quang

Đồng kỳ trần ( LT ĐĐK ch. 56)

Một người đ ã nhụt bén nhạy, bỏ phân chia, hoà ánh sáng, cùng bụi bặm như thế không thể nào còn sợ vinh sợ nhục được nữa.

Chẳng những thế Lão tử còn thấu triệt được tính bất nhị của thi ên địa vạn vật, trong đó ngay cả những đối nghịch cũng tương quan mật thiết- tương khắc tương sinh- như l à tính tất yếu tự nhiên của sự sống. Ông nói:

Hữu vô tương sinh

Nan dị tương thành

Trường đoản tương h ình

Cao hạ tương khuynh

Âm thanh tương hoà

Tiền hậu tương tuỳ (LT ĐĐK ch. 2)

Có không cùng sinh, khó dễ cùng thành, dài ngắn cùng hiển, cao thấp
cùng tựa, giọng tiếng cùng hoà, trước sau cùng theo, và thậm chí khi nói
tới cái đẹp l à
đ ã cùng xuất hiện ‎ ý niệm xấu, khi
nói tới cái lành là đ ã so
đo vớ i ý niệm dữ rồi.

Với cái nhìn bất nhị đó, chắc chắn L ão
Tử không phải là người xem "vinh và nhục là
điều đáng kinh sợ " được. V ì nếu
quả ông là người sợ vinh nhục thì quá bi quan tiêu cực so với thái
độ thản nhi ên ung dung tự tại của
Đức Phật khi dạ y trong kinh
Dhammapada;

Như núi đá vững chắc

Không bị gió lay chuyển

Lời tán dương phỉ báng

Chẳng động bậc trí hiền

Selo yath ā ekaghano

V ātena na Sanū rati

Eva m nind āpasa m s āsu

Na sami ñjanti pandit ā

hoặc trong kinh Mangala sutta:

Khi xúc chạm pháp trần

Tâm không sầu, không động

Tự tại và vô nhiễm

Là phúc lành cao thượng

Phutthassa lokadhammehi

Cittam yassa na kampati

Asokam virajam khemam

Etam mangala m ’ uttama m .

Và ngay cả thái độ "vô bố úy" trước thịnh suy, vinh nhục, doanh hư, tiêu trưởng của Thiền sư Vạn Hạnh chẳng lẽ Lão Tử cũng còn thua xa? Tôi quả thật không thể tin như vậy.

Tóm lại chữ kinh trong "sủng nhục nhược kinh" không thể dịch là kinh sợ mà nên dịch là ngạc nhiên mới hợp lý. Vì thế bản dịch của John.H.wu. giáo sư luật trường Đại học Seton Hall, cũ ng dùng chữ surprise để dịch chữ kinh, ông đ ã dụng ngữ rất chính xác.

Còn chữ sủng trong "sủng nhục" tương đối khó dịch hơn, v ì nếu dùng từ không chính xác rất dễ xuyên tạc ý của Lão tử. Dĩ nhiên sủng không phải là vinh như một danh từ, mà nó là động từ có nghĩa : yêu chuộng, vui lòng chấp nhận hay hoan hỷ đón tiếp. John C.H. Wu dịch là welcome, còn Gia-Fu feng và Jane English dịch là accept willingly. Cả ba dịch giả nầy tuy dùng từ khác nhau nhưng xem như đ ã nhất trí về nghĩa của chữ này.

Khi dịch ra tiếng Việt chúng tôi tạm mượn chữ chuộng
để dịch chữ sủng cho gọn gàng, nhưng
xin đừng hiểu theo nghĩa y êu thích,
sùng ái một cách phàm tục, mà chỉ nên hiểu là sẵn lòng
đón nhận chứ không né tránh hay sợ h ãi.

Nhưng vì sao Lão tử lại khuyên "chuộng nhục"? Phải ch ăng
đó cũng l à thái độ quá khích nhị nguy ên,
khi chuộng cái này bỏ cái kia? Thực ra, vì người
đời phần lớn ưa vinh ghét nhục, trọng được
khinh mất, ham vui chán khổ…n ên tự chuốc lấy hoặc là cái khổ cầu
không được, hoặc l à cái khổ
được rồi sợ mất, được nhiều sinh chán
v.v…theo luậ t "phản phục" tự nhiên của
đời sống. Cho n ên người thuận Đạo,
sống như nước, chuộng chỗ thấp chứ không tranh ngôi cao với thi ên
hạ, chịu đứng sau chứ không dám đứng trước
thi ên hạ (bất cảm vi thiên hạ tiên-LT ĐĐK
ch. 27).

Lão Tử nói:

Thượng thiện nhược thuỷ

Thủy thiện lợi vạn vật nhi bất tranh,

Xử chúng nhân chi sở ố, cố cơ ư Đạo ( LT ĐĐK ch. 8)

(Thượng thiện giống như nước, nước khéo lợi muôn loài mà không tranh - ở chỗ mọi người ghét bỏ, cho nên gần với Đạo).

Lão Tử thấy rõ nặng là gốc của nhẹ (trọng vi khinh c ăn)
–( LT ĐĐK ch. 8) hoặc sang lấy
hèn làm gốc, cao lấy thấp làm nền (quí dĩ tiện vi bổn, cao dĩ hạ vi cơ-
(LT ĐĐK ch. 39). Nên ông thấy rằng
người sống thuận theo Đạo thường, tuy để thân
đằng sau m à thân lại đằng trước, tuy
bỏ thân ra ngo ài mà thân lại còn (Hậu kỳ thân nhi thân tiên, ngoại
kỳ thân nhi thân tồn (LT ĐĐK ch. 7).

Vậy sủng nhục không phải đi t ìm cái
nhục một cách lập dị mà chính là thái độ
thuận thường. Nếu phải chọn giữa vinh v à nhục thì bậc thượng thiện
sẽ thà chịu nhục hơn là tranh vinh, thà chịu thiệt thòi hơn là giành ưu
thế. Lão Tử nói:

Tri kỳ hùng thủ kỳ thư

Tri kỳ bạch thủ kỳ hắc

Tri kỳ vinh thủ kỳ nhục (LT ĐĐK ch. 28)

Biết trống (mạnh) giữ mái (yếu), biết trắng giữ
đen, biết vinh giữ nhục. Thế m à xét
cho cùng người giữ yếu lại được mạnh, giữ đen
lại được trắng, giữ nhục lại được vinh, v ì
đó l à luật muôn
đời của sự sống.

Chính vì vậy bậc hiền nhân sáng Đạo m à
dường như tối, tiến Đạo m à dường như
lùi, đức cao m à dường như trủng thấp,
trong trắng mà dường như nhơ đục (Minh Đạo
nhược nhục ( LT ĐĐK CH. 41)

Lão Tử tự mình là tấm gương sáng trong thái độ ‘sủng nhục’ m à ông thường khuyên dạy:

Tục nhân chiêu chiêu

Ngã độc hôn hôn

Tục nhân sát sát

Ngã độc muộn muộn ( LT ĐĐK ch. 20)

(người đời sáng sủa riêng ta tối t ăm, người đời phân minh, ri êng ta hỗn độn ).

Xuyên suốt Lão Tử Đạo Đức Kinh chúng ta dễ
d àng tìm thấy hình ảnh: thượng đức bất
đức, đại biện nhược một, đại doanh
nhược xung, đại th ành nhược khuyết,
đại trí nhược ngu… cho nên "sủng nhục" chính là cái ngu của bậc
đại trí vậy.

*

B.- Trong đoạn II chính Lão tử giải thích vì sao lại chuộng nhục như điều ngạc nhi ên. Ông nêu ra câu hỏi và tự giải thích như sau:

Hà vị "sủng nhục nhược kinh"?

Sủng vi hạ! Đắc chi nhược kinh, thất chi nhược kinh

Thị vị "sủng nhục nhược kinh"

Chúng tôi xin tạm dịch: Sao gọi là chuộng nhục như
điều ngạc nhi ên? (Vì) cứ vui lòng
đón nhận cái thấp đi (th ì)
được đó cũng ngạc nhi ên, mất
đó cũng ngạc nhi ên. Nên gọi là chuộng
nhục như điều ngạc nhi ên.

Trước khi giải thích tại sao chúng tôi dịch như vậy, chúng ta nên tìm
hiểu thêm về cấu trúc đoạn văn nầy. Theo nguy ên
v ăn cổ bản, câu 2 của đoạn tr ên chỉ có
"sủng vi hạ", nhưng về sau Trần Cảnh Nguyên, L‎í
Đạo thuần v à Du Việt cho rằng câu
đó chưa hế t ý, và nghĩa "vinh là thấp
hèn’ cũng không hợp lý, nên họ tự ý đổi th ành
"Sủng vi thượng, nhục vi hạ" nghĩa là "vinh trên nhục dưới" cho hợp với lý
luận của họ. Sở dĩ có sự thêm thắt chủ quan như vậy vì ngay từ
đầu họ đều đinh ninh sủng nghĩa là
vinh (như một danh từ hay tính từ chứ không phải
động từ). Phải chăng v ì họ còn quá xem
nặng vinh nhục?

Theo chúng tôi hiểu thì giữ nguyên v ăn cổ
bả n "sủng vi hạ" mới đúng về cả văn
lẫn nghĩa: V à sủng vẫn là động từ với
nghĩa y êu chuộng, vui lòng đón nhận
như trong câu Ia nói tr ên. Vậy "sủng vi hạ" nên dịch là "vui lòng
đón nhận thấp kém ", "vui nhận thiệt
thòi" hoặc có thể dịch là chuộng thấp cho gọn gàng hơn cũng
được. V à nếu dịch ra tiếng Anh
để so sánh cho dễ hiểu chúng ta có thể
theo cách dịch của Gia-Fu Feng và Jane English là "Accept being
unimportant" hoặc "welcome being lowly" cũng cùng một nghĩa. Như vậy "sủng
vi hạ" tự nó hoàn toàn đầy đủ ‎ ý
nghĩa và phù hợp với tinh thần "bất tranh nhi thiện thắng" của Lão tử,
không cần thêm thắt gì nữa hết để trán h
sai lầm lệch lạc.

Người chuộng cao mà ở nơi thấp ắt là khổ. Nhưng khi
được l ên cao mà mừng bao nhiêu thì rồi
khi xuống thấp cũng khổ bấy nhiêu. Vì "trèo cao té nặng" té nặng là
định luật rất mực thường t ình. Còn
người đ ã vui lòng chấp nhận chỗ thấp,
sẵn sàng hứng chịu thiệt thòi, thì cao cũng không màng mà thấp cũng chẳng
sợ, được cũng vậy m à mất cũng thế…vì
đối với họ th ành-bại,
được-mất, hơn -thua, vui-khổ… chỉ là lẽ
biến dịch tuần hoàn tất nhiên trong cuộc sống, giữa trời
đất v à muôn loài vạn vật.

Phải có cái nhìn hết sức vô tư chất phác mới có thể thấy được vạn pháp đến đi một cách “như thị”, đó chính l à cái nhìn ngạc nhiên của trẻ thơ, hồn nhiên, trong sáng: và cũng là cái nhìn "kiến tố bảo phác" của bậc đ ã "tuyệt thánh khí trý, tuyệt nhân khí nghĩa, tuyệt xảo khí lợi" (dứt thánh bỏ trý, dứt nhân bỏ nghĩa, dứt xảo bỏ lợi - LT ĐĐK ch. 19). Vì thế hẳn là chúng ta không còn lấy làm lạ khi Lão tử nói rằng ‘‘cứ vui lòng chấp nhận cái thấp đi th ì được cũng ngạc nhi ên, mất cũng ngạc nhiên", như đất trời chấp nhận bốn m ùa, như con chim hoàng oanh hót trên cành liễu chào đón xuân sang:

Chư pháp tùng bản lai

Thường tự tịch diệt tướng

Xuân đáo bách hoa khai

Hoàng oanh đề liễu thượng.

Xin tạm dịch:

Các pháp từ sơ nguyên

Tướng vẫn thường tịch diệt

Xuân đến trăm hoa nở

Liễu xanh hoàng oanh hót.

*

C.- Trở lại câu Ib "Quí đại hoạn nhượ c
thân", cũng có nhiều dịch giả xem chữ "quí" như danh từ với nghĩa là "cao
sang" và họ dịch "Cao sang và hoạn nạn đều do
có thân”. Chúng tôi e rằng hiểu như vậy vừa sai cả ngữ lẫn nghĩa, cả văn
lẫn ý.

Về ngữ v ă n trong câu "quí
đại hoạn nhược thân” không hề có từ n ào
có thể dịch " đều l à do có" cả. Chữ
"nhược" như chúng tôi đ ã nói ở trên,
có nghĩa là ví bằng, dường như, như là… hoặc chỉ dùng như một từ
đệm cho êm câu v ăn
m à thôi. Còn chữ "quí", nếu là danh từ hoặc tính từ, với nghĩa cao
sang, thì không cân đối với từ “đại hoạn” có
nghĩa l à hoạn nạn lớn. Hơn nữa, một tác phẩm nổi tiếng về mặt v ăn
chương như L ão tử Đạo Đức Kinh, không
thể phạm lỗi sơ hở, non nớ t khi dùng hai vế
đối “quí’ v à " đại
hoạn” không cân bằng về hình thức lẫn nội dung như thế
được.

Về ý nghĩa chúng tôi không thể tin Lão Tử lại có thái
độ than trách cái thân một cách ti êu
cực như vậy. Và nếu đem so với đoạn cuối của
chươ ng này thì rõ ràng là tiền hậu bất nhất: khi thì tỏ ra thương
thân trách phận, khi thì tỏ ra đề cao, thương
quí cái thân.

Nhưng chuyện đó hạ hồi phân giải. Bây giờ
theo chúng tôi hiểu th ì chữ "quí" là một
động từ có nghĩa l à trân trọng hay
đánh giá cao. Hoặc cứ giữ nguy ên chữ
"quí" thì tự nó cũng đủ nghĩa trong tiếng
Việt rồi. Vậy chúng tôi xin dị ch "quí
đại hoạn nhược thân” l à quí hoạn lớn như (chính) thân mình".

Ai ai cũng đều thương m ình, Đức Phật cũng xác nhận như thế . Một hôm vua Pasenadi hỏi hoành hậu Mallikà yêu quí của mình:

- Này Mallika, đối với ho àng hậu có ai trên đời thân thương như chính bản thân ho àng hậu không?

Trong khi nhà vua đang hy vọng chờ đợi lời xác nhận t ình yêu của ái hậu đối với chính m ình, thì hoàng hậu trả lời không do dự:

- Tâu Đại Vương, không có ai tr ên đời thân thương với thiếp hơn chính bản thân thần thiếp cả.

Quá thất vọng, nhà vua đến yết kiến Đức
Phật, muốn biết câu trả lời của hoàng hậu có ý nghĩa cá biệt hay
phổ thông đối với mọ i người.
Đức Phật xác nhận câu trả lời đó không những
đúng đối với ho àng hậu mà còn là một sự thật phổ biến trên
đời. Ng ài nói: "Dù
đi khắp mười phương, không bao giờ tìm
được ai y êu quí hơn mình.
Đ ã yêu mình như vậy, thì cũng chớ hại
người."

Quí mình hay quí tự thân không phải là sai, nhưng cách trân quí như thế nào cho hợp đạo lý mới thật là đúng. Mọi người hầu như mâu thuẩn khi quí thân m ình mà lại ghét bỏ thuộc tính bất khả ly của nó là sinh, lão, bệnh, tử. Nghĩ cũng thật trớ trêu. Nếu đ ã quí thân thì phải quí luôn cái hoạn nạn lớn của nó mới thật sự công bằng.

Thực ra, tuy sinh-lão-bệnh-tử là đại hoạn
của thân, nhưng chính l òng ham muốn sai lầm,
đ òi tách rời cái thân ra khỏi
đại hoạn mới l à nhân tố
đem đến mâu thuẩn, đấu tranh, khổ sầu v à
thất vọng.

Cái thân tự nó là thành phần của sự sống, nó cũng vận hành y như lẽ biến dịch tuần hoàn của vũ trụ hay thế giới tự nhiên. Nếu thiên địa vạn vật có sinh, trụ , dị , diệt hay thành, trụ , hoại không thì tất nhiên cái thân cũng có sinh,già, đau, chết. Cho n ên Mạnh tử nói trời đất đều đủ nơi ta l à vậy.

Người giác ngộ là người thấy bản chất đích
thực của đời sống chứ không có thái độ nhị nguy ên tham-ưu, thủ-xả
(ưa ghét, lấy bỏ). Hay nói một cách khác, không loại ra khỏi
đời sống yếu tính m à mình ghét bỏ
để thay v ào
đó lý tưởng mà mình ưa thích, cũng
không hướng ngoại kiếm tìm ảo ảnh do bản ngã và tư tưởng vọng cầu.

Ngày kia có một thiền sinh tu hành tinh tấn nhiều n ăm cũng không đạt được mục đích thoát ly sanh-l ão-bệnh-tử. Ông đến tham vấn một thiền sư:

- Làm sao thoát khỏi sanh-lão-bệnh-tử?

Thiền sư than:

- Chỉ tội sanh-lão-bệnh-tử thoát không khỏi ông! (ViTiếu)

Thật vậy, sinh-lão-bệnh-tử là thuộc tính bất khả ly của sinh mệnh con
người, thế mà thiền sinh nầy cứ ngày đ êm
w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q' M΂_^.z~r匱 CũM;a%%C(_.-g4Q'YB.54]qC]0|)+
endstream
endobj
153 0 obj
>
endobj
154 0 obj
>stream
x\K;ϧ9NK~/-@KNy
d/[R~* >pk?; `m)o
D_2 sQ`;
: L^@@DY|>N\PC
_[$mׇ
F;fe@OpJLTF|{>^߯
<>?xzo%ܷW$.>V{hXÒa=qprD9 VFHDh#}AHHkV.AR.je IrJ_F '!BOhi
׹H;(vd$*W{8؎'8fuFOձ٩xzĺ>ET卷OpOVr&ʋtL|n|@gA)L3B^΂ǿ{}\K8w{%2+ERw w{'}PRDn$,eH-b%Wut>G}(!j>p8B E,.Ңi$X81w {;xBrٺ$
I"KL4wɜ1DlTұYr}^+=p
D F]Քt0*lK«Z안tj_Iv LTZ;&&uA>@ Dβܭ1#t\4ZPV%I&&D`Ѷ2ZģS\ -h7"yxٰb u]s-D߰MIF6w^R]Y*_{It7aOqS|Zi٫mWң̟#DbOvL!NCLe pk)n1$ߦ-h)O)=5*!4WcOX.-aTڃNC6!iX ]웒Zt1dN5 AwbԟRV:TqQWBz{Cn[@jOZIEE0RyVʹuSAsPhzRA{sv_V%K#KMgeA1HfgFvY=X. ffz,T2jG>86֭gFҶ(#(JFSU8-I~YȍRPhU{H'%)ʰ tHMw-g#[N8[yKθ@-@AKIh(Y

4

Q{-CR Soxtx:9o`J*KF|8ivޘɈ>
".

B; lƟs8#nErGNq~4/
Hl$/cS- , OFbhqqWTMGKi,(FҲC9BQ#
΢
|*TZIzbD"Icuq`pwpe`;Nt%1lf$I2^yx9S*:+7K-76zn*ʄx$=TΩ^Pbb!UABe̛CSN:82R*[(]Ƀ!W"0"8^?H(JQC$.RJV_/&gHA/׳}P+#ڱgѸVqٙB"/7DPR]cC8ѦoIʔȣfw!e>wa]>_ E
vP]CG#bUq |)"J'qvj˧U$[.
_³YjѤjJҡ_wbfZ1WG
0XXXR=@.IŨ+CVhaTlޕ4=+x
;\GJ=:ga_RpZ*E6>3oUD
cAM
KlJ9 {;Rs'kԀzJ&ߎAf:m0&bZ`n+BG 5
=30B4UkOV5:u,
¹?+^%oIؓ&>y;3[iE 7YIXd.(=)?Bjcll%AP4y˿!G"UFE#15t
Y'Pz]jvFkBG%n+ܫTL-J-F ^(Tvާ"#,hASGCe kJg:^)}y,|NM`CA+\B"Y7`%4lizaI8_kWRxh޶qm"ebXVU[Hgnqh,|vdM)]-2HU")\ なN3*aEsadkץirPo\
endstream
endobj
156 0 obj
>
endobj
157 0 obj
>stream
x\K
9@9,?
4UZ`o4CS^" {ߏ'?]=}e&]CEOS7Ji/vSYv_oQUwno*wGuj֡/t(p햫ݍ_i~{u~}US}0Wӏa10ݟ
8voW̫VjGd9`
;.ǯO^=: y臌h  ue톇8S6?QK
K]
ٛ eA'`8GX*#>*FϷwuS/b)Htw׍@9\aOy\%
2^
 jmH{RGՑ 򤎌n"ğ2Z>a5KVeK\y8C`O7_`"#&@aM:ꓒp;Tvt lmEF[eO*IVQ/9R߆ue ?ָP8MX]Ƶ^63eZW6%wwu3mNͫh#Ӎ:i^}{[MU"~P+_e2LgxxjL!A]L%?kkw8!dx']v!F {D#quA_$j!@[>9rw0)9^cߢYeg~NoQW͇|(М.nQEY,Q
̑Q.O9EW8fn$+ۖBѝ} D r2iT=) Y |cB^a(T}OYIޔόf89=vVcCt8Pb.']Mt:!21b V#
}25(sx{Sr# XMyz-|y$?[]imxZZN3F
Z~;ю
@-tO-hVLi 8WWUMBcCϘ˦Bj;Nh6QY%ȤcR+D|(~ d,+ވVȀfa
b!F258\J,6Vh&vǺa;:.p*NƗe(\@.RiX pQd%\@y(+Z1 ;tM6ؤ X ,r'C4*Fcnu%*UckGC+%_tڕ$IQ~GiF+ 7>x[6!'V-ɍPfHf$**VA:i%i/:"DBW5}ײnnqjk$7[,)P8ZKgP4f\)V"++ؒE4]y0Bp9B!JJȂP֒Z xV*b5`]۝I=dbKynO _E@xr!"}|^9LE$UJ v[T
>&&ȫ#X7 wm~Ap:D?a
endstream
endobj
159 0 obj
>
endobj
160 0 obj
>stream
x\I#_Aʥ6h-i`nc?a7YTUz-4ҫʊ=c+2S)q_I~tu|?Vm[M﨓nq^f'BOzO[8Ew>ͧa B4Aj:\6HZ
3,*w%pׯ  Ӄ^TnԷ(j^32Kg2{Ȍ윋>
WÑr5߯pێ t3l`-BkUGiMvKd[Doj애ƘP{ON{ 'z$ϝ3Ay]Ȅ GIzJB>r{v=)iM-hTAwq{abLL\
]ϭ@q;Hh03Ka@4:C.x_!H@,Q`,V9Z7*=w@G3A/qWmV"Oh Z8S܃Gt1!N9s !w,H2#(Aow g|9"l'on9Q"r\Kg7+Oq rGPq= {t8nkR
IԽUSHIK@'j/M!wK7\@fGL4+Q\ 
.""IvEs59$V-p"EhRѪzVz0=l{IF;>R3K%,9Ss"Bw0Ea
9,f&[вY弋G"GvDr1xw.x|d)0T!wWx'9욟`W_İm S*ΠÏ쫨C4(FRc{H$7G(_Abz!!3F$*̈G5@UɏZ0xorK:,r%C`M涸4zyQRpLs!W"Z  =VY0pl+Y a
:K7mvVOjy
=54/f{=^$J2C",VG8^pvq VE Bz 9ѬK^鼤hXi#ٞ2] 9+s\\F)tc 5VÃO]0-aGZaH.ϒ"rYVTr@
6%3J 'i.(Q'6_ܒ74!Mu%geW P
8_HT`Ԡq@[# H\'v~rC2Kw?S9޺4#ax@rV_h
3^Au\/cӖ+m6T;?'jq q-[s\lT, iI s/$D"D(%Qb
~ da@zQ5u6
=DKQZȵِ]XhcAC2ݬXU42_Nyk
1Yc~\UVXj0TOxC#vc0g06 *;f,(+߇K{͚ڑ9w[)TKAo6EޏpPiˁT2%9x ģ/Sa"k\vC9O+bmާa7(wF+;i-Q>I4>#xlCmV*mlx{q eX p3'qϰ6:1t e`dCMHjeyB{P{
/8DrԄTe^4aYd/ղ)OR_õFC汦RS9jNgLP?`=`0aE >
endobj
163 0 obj
>stream
x\K:%e\쮁MҐŐU^02|GGo3շ,K5\8iꆋjގ?&sSٯc+k1r߾ۇx:5.rOoYP/~eAمK7eh.K׫2]^/Cep:0sub/àv~:xa|{?yu{}k \,^_p p㷄|
:e,2$Fx5ί~ޗ=;2qt\kmIK]
هi1X#=*^ӫ?e]q'/z|o||Lm_v7oDAƛ!aDݬMa `ud:A6x/`
hMKqZ氺JVyK\A3,8~l#ͨw0.b X;Y}RgR_=H#ʭ2tl">+(Ϧ9G)-&R wXBTIcU[׏E[ 9RR'&gWjkl{q
f aoǺ*>d
g dcM'TFdS7i~k8a~s;UKvw &de-󋂌m )(ش2aB8.T_8-mj4 ӯDQ-qWŶM6$1Ty#>hs|n>L
&pS+)C@"JWCxQoMֻ
G(.DȽ2D$;taUnzP=c|'22
8AA:
(Qà F> p8I׃wH JLȝ]I/*8q+ 'WQqs/3PS0LaVCѓz}P"bo`c@ѶiO!RDpCZAbkC‑ I\Fr64ideHuHX-8#aW 枢Es:ml9鱉C1~Nڦ3iˌ]iL-ɜ7'Ѝ恱(K,'9'c )#񜎥&\4E5r5d:Ydl ҥ`hX{RYP 6aBPQ9o2J HTxzK۾baߑ(N^,ƩXN!hSeW|3Pݏ:`yCBʸ2W2r1A1)V^
>" G2#\ؓzMI`qó?f͊=Ӵ !ȒcnKdbޛgFL:5sܖ UֵȡPLЀ+LX5!*DՈI=DxUc/)lWAVKTtJEB!8eH`> B5oEf*-PB\P/baQ3ݓ56qT>Mg-wO+ \e-В-Dgrp(Cl*/0ANLعQ!꼳;BUa[H-L
HI[-hjdBc#0\Z+L"t3y^-p
n/+30Vu?ɤZT^X(EކO60!>Ȁm1rR VYM@ "j0_x h^Qe
Dp6|\e;!ZϙO4eᏨձ
0>
̱|{ X_~5HՇQ2)R(|huUDC3vɞF]4iWt)6MZj1P
'}daF .-ŧ)'e@2e!/jv7x1,+u8\{x?Ff
endstream
endobj
165 0 obj
>
endobj
166 0 obj
>stream
x\Kޟ_@{_p9m$JfCn ߏmIV}!Cc˥RQf]wiUO?:;]E]~Z}d/Y1+_Uͤ/TuQԌ2ow_7(_oyZa͠/6ڦ/z.~Y
ǈ sїϯ+Fi[u˗5{fּ{PV.Ooo;mH03lG@7,t L mF}dkxw R^]Y8cdw>Ïq;_;ow^ynt z aKVaV. ) }̎;ZW[tgRWhrE`#ʭtWWLq>*(/Qju;&:Hzcj]("ol#35zxaVG9U@/
+)5z
Y压l~wy'. Bj1l,m!mX_!jG5 1 ˩nڻͶ?Y{vzmuh85 ;) ٙ"5 YkL&pgN]aj懧f_' 2lC|
z욁2/Y"*/Az-v:ԧj/%w@'zH^ѡ;睆I19wBkksޞn(1zRl]~B(+
 \gfO\ EO ^L`AH8=MCx^D!
WEy]tlK;P!GB}ǓKBLAٓ= ǣʎk ;āxbL)q]S,AyduCPk,$l;!ryf*D2jދ6ɝ'+" č1.(\~=6+dU=tT >(j@wGuNc?_N0H TJda7;~YY+M2]r q󾌔+LY]/W\f(i4&"˜"dsd8PjJcƪ)>@x!Qm|
loܨ\U?la>Y]mqVZ8 wHJYTjt({gc,>r`b@NSڧTM$rB|R[
)qjy+-C U"bfP$A@L/IX*N.~c1 )76$o?9aP]IܓG[eɧ^KL1P>yOBJ>6KN${eC6e3) Q˳Pky
zJU
Ub}bkg+BwwGI6m߫8:\UIɶCalfg @&uOIG(ʝ@;2z $=F68%b98uO&l4, >
endobj
169 0 obj
>stream
x\Kϯs )CL
gЃ,#@KfpieL4k 4L4H8 {()M~C0UYbdW|#vE G*9wH*sxbL%0GN+όRͬa g' R7"0P0.wag(f܁#1#pˀ
%~a:.C$7/RIch=EOه^V?WY{'(=&0ڙirckcfArL70^&SVȫòS ,D(``wcŤUm̲'Oׂ;Պtt\Bbq)e{`#nn`6$N!aS z˘-0AX?DD 0VCpu|y*
Jooͣq~R%H
:}H]y~
0'`3
4d Kb
5:v|8d:pdaY'LKiEa֚zЗm}
:rKR4$,eiVY@O>c#
7.ZL'}( Z=1:f+85~g .AuT(*եC5
a
=aa
endstream
endobj
171 0 obj
>
endobj
172 0 obj
>stream
x\K
s {-[~0( އn޸fqnd!hwaIMOEnߢs3XfTƟ,8ߚi/︂[}[̽[LaRo~Ncwv؛ hx 'e%Xhof|~-ӇL my#T,d^G, cZpҢ?z}yͤ78}n|#ugE}6?A϶n
;¶̫a ֒ ۶:nd4!2,*g`5fl1arcڬq\8 OAk"?82cS+h+QQ7v 0^oinnƯGO6؇}xeޘmk{/LwEH/OPhw
xلFOJ 3==(ˀ>1Fzߤ&k5/hM" \l7>$Sq,bIQPOLpΪD LhY(2YФCOC?Gba=W1x3e˜vmҎ`etub33`""qpXEȖq)"up* TK+FZ_&)
endobj
175 0 obj
>stream
9o?~\04^؞:{Ng\OoϷo\}prD_OXj/McN8]tíYZsOݖ?߇nm3˲~lA0uWT/ !^گ`Yah.MB_ Y9vrk1 ;^&X#hw  S/
]~p[n{=rUhGwB60||D˲/U tj"ӊ`VT}cП~fmK?|}0aa[P$cghvd {_`"2z`؈VE۠q{Yp4]˱}FYMޢ#8
"MT!͑:c`bf:@ʟŬH8UYn.`kO[0;wqn!Zg'}~6'@c{ޣe~gcom}byqq9Lt6e(UlGI9St8 |˥V=W8/z=n*o?\7^,u?-^~t 1(x^zȾ$=#߁Hsφ]0ݙm C5">>΄_&Q[UI XIܱNpW ˢ1}֠Q@hX2P
lr:Pu޲$mϢ}vr}#-p®GQ^8(@DD3D1w!v ԝYRYx@*ZU:"I?މ2cK Sz45t.aYjt+"T\bD:R~Q_n\#\SeFHH;yp7D8l$&KpXR\}pb)XDh.YVjFAւN&q6,XG`9D,8
FQQڑ@=Tς1oսD"QN*\B=$ԐѰM;K[R4d6) ? 1]2i)I[Uovwtm(]
$xʕOhJȺ W8EjVngH
Ac*cw,Mt´#Bu1\Rxg%'rbWmpCٚ'Ei d JN[`ҙ Nxf%m`,_se~o+%*C?{|R@DoytB22R٭R)

O ^UB?P%ǆNrb\jXMLBwJ5F,C]G0>RkS& ,:R;aZIFn?VI"M䢑R+Rœ0 ]v}B>ɈD%WKmReʖ7'@0*G3vb"9R7%S78ĽY@2u ',1eTfB0U-i֖@ޓUtXו6g#6$1đXNl4^t 02I/ 6d YV$)FlvQ4 ߂{ٝ44\7g#VHd=;Mj KX+8S+#G7SVH+g>RI;S⭔RGR':.F^ҁRm*jY6gj gٰr(}>*Y~3V]bXHꯨ]]XaR&YY[iQ ݿ6WBv.WI^RF]fĤ ߩP2 NG4EC=e6qj,ɷ0]Tr8I/ q-jp>>SJr,?('O8Z>j,/} > endobj 178 0 obj >stream x]I9=`n4CS6``2dqJ DkgU4'Ƕɵ}w>ǃ;~]ss{[߸ϧ;L qy̓k*n,΋?~$ğeؗH@z `VL$1uIV4ֵֿ%x؇ v;>vDw%6z` 8X͂q_^ e.Vwp8vӢMT!ő:yŤůP@U,x'ϗSXr=u68`p! Qj\8oILƖ5M-렭tj'>$JBrbj,3[ |QcEP h&X7 $̦N=7ey.ur.zV ɰu .v^ǍmYSJJ` `G !{T=Za,{]Mq+Ov VMJ dl+RąihVN%P36x-NiH FC"!_XX.`k#O&kpd&jV;mt·L6zMxCtv#QdiUycZPZi\߰ .#3$)Pt MGT,U֮S m]5۴Z{+Bbfkw4 hX=gwh ـς{88յ$,;kwbUdtKwe 97orz֮c|ӄ0%6{Զ.a (\5(SچcELxRoasEwdāNXSJr' 6͊6pEo > endobj 181 0 obj >stream x\[~_w,Y@ }|?qT~8N۴ӫ[̫ϕV //; P i$? Lal@Eu2X`93֝$%!/PYpѹcq8)eǶذw`DU^kI*IZBTݷ(̳D9b>NP8M8wr̔vws%;7og:]_ESc[\ BX!a-8l`? ]^%2#@ GԶwsqo/N9kLI93P 5 t>l~ $BB0v+:tUxTJl@}`kGPQt xljr^f)qsм,*#Z&-u*Qz[`OA2w*&syV xPԕ&7_54n4+%t%hb[H\xǝ$UeN$IhCx?sRHOws^~xcBSgBEA[m5 VIK%` [$SF0fFr#?Jٽ1t XpJ"by T4셋s1B)Xt/cU f R;Q3"mw(x.%f1뒎eC2r _h||t3)ɖөnTBGfzՍi7a]lvΌmYl\QZ;!q&tz +m{ L6z هmoB}5RskYg(k!uV,raWMXB+ּÜˠ]ZحGy&-¼h$ b{X\6ZHԜ@tT̞diApy1 zCjY{+T)2"J2IoJtqoͲւ-Zl&765IڋyAnkǐ!elza`jLW>2VCe=sؗf-.Th"i토o+h$8a_D'%E>Vb1SHRGMCr r\ԥa|yIo#jaN/S,՘+s'X-l쌛IHJZ[ RvɮUnNB^AO -f-&F&hEM]n7Vk:1[F?Kl7X1zTLzx!^c wVK]jY(ƓIb x?K)Ju[^Û]z-Ϝ|י.}7ǼxrfhdpyRC"ezzj5 콷֌r]pz,$`%_[_:2-|j5gaN~%ՅId|,GG*%@}|ic뽦3(.%¾/9AO$2(reLE>& Ǝ=v/bK؁ bS!g+-v\].b&'Vc-]TeB0-"V2ֽMJW)@$c~xV%).,]vcGilh-=r6S4^u )Bȿv=R?ruC cXK"oo_k kk(a JF "Ht$z>H0T+:[Pk0@H# \/r3X@)2BhA;L] ɀVU^&z$ ?X]Ihdqn_)9! IH Qê(N7j?^@=1 endstream endobj 183 0 obj > endobj 184 0 obj >stream x\I,)r)x450| ~JBJUwaL) Ŧ/"pR㢧0V|vL|Ou>2ῇ_;wFroAMjp:ۛp˟_~9MPvzXhNᨆӼ~/82TO'K>8aҧaP~6:l?qݏa|K_y?al߲2+rJ zp2.lW iű3SY:ysV;`3k0nx ;ύ`B$.h^`WO.q=Gfsj t_MRb VV6xB_i6NTN 9-Zäf՚uü`.|LILFoܵ13P`-r2L7M[S^%r#E4PIjɀL)8rK(p㎂NGҁ@%osZ9p˷fw)GIrf 栕G{ S׳S1ZXVح aOՅeY"f{ūlA銮MT*&E|"GS?E_\}f!ںȐDW8+C"GxYt!nT zS[S4Ra \g]IZ^DplQ;**9֓QXD$)"iuYJ&!0T)q.yUgDғn9 hܚS~NC㸜*ɂE1Q9[-bXєN4CdX`g "-gy4禃Ng/oTmr{0qȉ+hZVRbCoKU{bY9^ZE 8+ؔ>+hEݮ*]o7|֯\lϖ9|.a`Lb  )R 5,Ӵa> O}TOg9;b+jAF^[z7$eyY֥hd⇜2˞հF,1KCV/ѠAf7#V#Y@!ڲ"G*؅? L0\op(n}jˉ{ eb%t)ɤ CҢ$`I 5tmFйrq$W¡7h~@ė׻,5;8j v[Ǌ=SDWsTfH5bIA 1%ƽ 8$9@~P_rB@r:Fr') lߍJH"?KpQJ㩒VR_Ը\|ĩܩ5%YlA'*hrg@ V8"eC?w-6h.kl&c*KMO?>RR,*懂'M*ƪ(˗a(e}gճ؆+Fe+@J;W0L n2? DٗT;91[ e/"o;aMl=i%:>pMt?K:.G"E=,ˋE+9e*_~ @oCn@|Uan`AWlO}q',*->0KUrHqpEVKB2]gfOQy%GppMY+?ָ=Q-3y)l~9H08PK+auR_NCZSS](YRlAh·p$-AK Ol(xNo;ɫL/-0.sK~ŧ5fLUTcE]w&p5!gWmh,'dn !0)5 r-\ΒKW=s En~hGke$,]k'][{Ӡ&XyzqlŌ)Hߢ_p]+ySvUDgQk&mUxD'ה8_Ck)p%oWXU -Ȗ!;ңT*e+ۻM3H4m^1%5MDB Zu?R/ks~S`p1d@đYTMh}#Klrd 우| J]n_/tU.3)N9Wӱx&2_4ZnbԡİZ~߄ie P#/ endstream endobj 186 0 obj > endobj 187 0 obj >stream x\K律s`V#|s)N&ė|HWZZ{U]]WOw3ht7c/b.߯~.^וn/e}h'b6d7 Jw˟^~`օeh/Mnto?K"?Vh?7!{:so^oƽ ]6d+Z_)㿡ҽ~\0o{_A R%n]Aw_`zǴ@e6|m]` MZ?|Q`iK'{ز8XBd oƅ;F5;b:mOV3q"{pW(}2UvwGdcs_q] AS~߬^B`PІfG`KL^3H懯o 9#vߊ "%: ` yЬ)!kFgYߙ d1)ran[gQ(aF>w:۶Ղ1{H3gދ觝bi,Gt0t(V|%ӓɞ 9"^Ab JAB>Q.;P b`63uOPTYxhH-#L 5 h nۣ~iwTyt7XcS˅"H,Q*g(!H- GbșdpC)P=p9ʶBL$ j,HgTq m>d'{HܗdFo뎖0ŀ.uZT [k?aĨ0V֧MT:+h1H,ni U^iF$6 *I-T =NL#@q-Lme{J a9&%xKmD)1-PG=O,0IT]0 K6d>>A`SӮdq[yg Cx*k8HUb#gW cW!GJ暣Ҟ.Bs\Y,\ozbQ Pڀ!YI>0r"j늤"i'NԪ-+`bW8/)EȚ<Ke #F#ݖEN.MpJBs5EC \[H%gDpBc.Olq#PZ٪Ce/g;*y2 csCٟw~D9 .qÛOu?{?Vc ,´R@,JAkf &*ɮhuJLx6Fm[l)# 6e*uA +YI72ے<ꂊEM)CD0+ZSJrG%"+<s,n+'[T%''T
