Vbud
Phat Phap trong cuoc song
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Phat Phap trong cuoc song

Vietnamese, with Unicode Times font

Phật Pháp Trong Cuộc Sống: Quan Tâm Đến Con Cái

Sarah Napthali

Diệu Liên Lý Thu Linh lược dịch

Sarah Napthali, là một người mẹ với hai con nhỏ. Bà biết
đến Phật giáo năm 21 tuổi, khi đến
Indonesia sống để dạy tiếng Anh. Bà cảm thấy giáo lý của
Đức Phật đ ã giúp bà rất nhiều trong
việc nuôi nấng và dạy dỗ con cái. Trong quyến Buddhism For Mothers (Phật
giáo Cho Các Bà Mẹ), Sarah Napthali đ ã
chia sẻ những trải nghiệm tâm linh này.

*

Ngoại tôi là người có tánh hay lo. Mà Ngoại cũng là nhiều thứ khác nữa đối với chúng tôi: l à nguồn tài chính, là người hy sinh nhiều nhất cho gia đ ình. Suốt thời thơ ấu của chúng tôi, Ngoại luôn bận rộn ch ăm sóc hai chị tôi, kể chuyện cổ tích cho chúng tôi nghe, ki ên nhẫn xem chúng tôi diễn kịch, lắng nghe không mỏi mệt những câu chuyện trẻ con của chúng tôi. Khi không dành thời gian để lo cho chúng tôi th ì Ngoại lại bận rộn dọn dẹp nhà cửa, không để nh à có chút bụi nào. Ngoại không giao tiếp với ai bên ngoài gia đ ình, hình như Ngoại sống chỉ để phục vụ chúng tôi. Mỗi lần gọi điện đến thăm Ngoại không bao giờ dưới nửa tiếng. Trong suốt lịch sử của gia đ ình Ngoại chưa bao giờ là người gác máy trước.

Những người không thích Ngoại sẽ nói rằng, Ngoại là người tự
đem lo lắng đến cho m ình, rằng nếu
không được lo lắng đến chết th ì Ngoại
sẽ không sống hạnh phúc. Ngoại đ ã biến
sự lo lắng thành một nghệ thuật đến nỗi tất
cả chúng tôi đều đồng ý rằng không bao giờ n ên nói cho Ngoại nghe
bất cứ điều g ì có thể khiến cho Ngoại
đâm ra tưởng tượng –v à
điều đó h ình như
đ ã hạn chế rất lớn sự tiếp xúc của
chúng tôi với Ngoại. Hai người con của Ngoại, mẹ tôi và cậu, tránh nói cho
Ngoại biết khi họ đi du lịch ra nước ngo ài,
đi bệnh viện hay khi họ phải đối mặt với bất
cứ khó khăn n ào. Ngoại rất dễ thương và
đáng quý trọng, nhưng buồn thay, v ì
tánh hay lo lắng mà Ngoại không được biết đến
nhiều điều xảy ra trong cuộc sống của chúng tôi. Ngoại không thể l à
người biết lắng nghe, khuyên nhủ hay dựa vào khi người thân của Ngoại
đang gặp khó khăn.

Đó là chuyện thường xảy ra trong nhiều gia đình: con cái che giấu các vấn đề của mình vì không muốn làm cha mẹ lo âu. Tuy nhiên là những bậc cha mẹ làm sao chúng ta giúp được con cái nếu chúng không tâm sự với chúng ta.

Làm sao chúng ta có thể là chỗ dựa của chúng khi chúng phải
đối mặt với những vấn đề như bị h à
hiếp, ma túy, trầm cảm, hay ngay cả ý nghĩ tự tử?
Để giúp con cái đối mặt với những thử thách n ày,
chúng ta cần luôn có mặt. Trong mắt chúng, cha mẹ phải luôn tỏ ra mạnh mẽ,
khôn ngoan và hiểu biết. Chúng ta phải có can
đảm, đừng bao giờ tỏ vẻ lo sợ quá đáng đối với sự an to àn của
chúng.

Mẹ tôi là một người có được những đức tính
đó. Chị em tôi không bao giờ ngại ngùng tâm sự, chia sẻ những quan
tâm của chúng tôi với bà, và chẳng bao giờ trong
đầu óc trẻ thơ của chúng tôi có suy nghĩ rằng
chúng tôi có thể l àm cho bà lo lắng. Một trong những ký ức không
thể quên của tôi là, n ăm tôi hai mươi, tôi
trải qua một giai đoạn khó khăn, đầy tuyệt vọng, chán nản. Một lần,
tôi tâm sự với mẹ về những điều n ày
rồi ra về. Giữa đường, chợt nhớ ra m ình
đ ã bỏ quên
đồ ở nh à mẹ, nên tôi quay xe trở lại.
Bước vào nhà, tôi thấy gương mặt mẹ đẫm nước
mắt. Nhưng mẹ khẳng định đó không phải
v ì những điều tôi đ ã nói với
mẹ. Trên đường về, trong tôi tr àn
đầy l òng biết ơn. Tôi nhận ra rằng mẹ
tôi đ ã luôn cố gắng tỏ ra mạnh mẽ
trước mặt chúng tôi, nhưng có lẽ mẹ giống Ngoại hơn chúng tôi nghĩ: mẹ
cũng không thể chịu đựng nỗi khi thấy con cái
m ình khổ não.

Ở một mức độ n ào
đó, sự quan tâm, lo lắng có thể giúp chúng ta
có phương án đối phó, lựa chọn trước khi h ành
động. Tuy nhiên chúng ta thường có
khuynh hướng lo lắng thái quá, dầu ta biết
điều đó không ích lợi g ì.

CHẤP NHẬN KHỔ ĐAU

Với những tiến bộ khoa học, chúng ta sống trong một thời đại của những giải pháp tức th ì, những sửa chữa chóng váng, và những phương tiện để tiết kiệm sức lao động. Với sự hỗ trợ của h àng triệu quảng cáo, tất cả chúng ta bị huyễn hoặc rằng con người không cần phải chịu đựng bất cứ khổ đau, sự không thoải mái n ào, vì thế chúng ta chống đối, tránh né tất cả những g ì khiến ta không được thoải mái. Ta quên Diệu Đế thứ nhất nói rằng có khổ, rằng bản chất của cuộc sống l à sự không toại ý.

Ngày nay, dầu mức sống của chúng ta có cao hơn, dầu những lời quảng cáo
có hứa hẹn đủ điều, cũng không thể giúp chúng
ta thoát khỏi những khổ đau v à thất vọng, vì khổ là bản chất của sự
hiện hữu. Điều khiến cho chúng ta, những
người sống ở thời đại mới n ày đau khổ
hơn v ì ta tin rằng ta không cần phải khổ
đau, rằng ta không thể chịu đựng bất cứ sự
bất như ý n ào và phải xóa bỏ nó bằng mọi giá. Chúng ta
đ òi hỏi cuộc
đời phải khác hơn như nó l à, rồi bám
víu vào ảo tưởng rằng nó phải như thế này, thế kia, và cảm thấy vô cùng
bức xúc khi sự hoài vọng của chúng ta không thành.

Tuy nhiên chúng ta lo âu, sợ hãi vì một hoàn cảnh nào
đó th ì ít mà chính vì những phản ứng
của chúng ta đối với ho àn cảnh
đó th ì nhiều hơn. Do
đó, thay v ì cố gắng
để kiềm chế các yếu tố ở b ên ngoài,
tốt hơn là chúng ta nên dành công sức để quán
sát các phản ứng tâm lý của chúng ta. Đó có thể l à một cách hữu
hiệu hơn để giảm bớt khả năng đau khổ. Khi
chúng ta không thể tách rời những g ì khiến ta lo lắng ra khỏi cuộc
sống, thì thay vì lo lắng, tốt hơn hết là thực hành kiên nhẫn, chấp nhận
và buông xả. Tiếp tục tranh đấu chống lại
những g ì không thể tránh được chỉ l àm
t ăng th êm khổ
đau v à bất hạnh cho chúng ta.

ĐỐI PHÓ VỚI TÂM LO LẮNG

Ngược lại với những gì chúng ta thường nghĩ, lo lắng không phải
đến từ b ên ngoài, mà chính ở trong tâm
ta. Nếu chúng ta có thể phần nào kiềm chế
được tâm, th ì ta có thể ảnh hưởng đến
chất lượng của cuộc sống của m ình nhiều hơn.

Lo âu có thể là sản phẩm của sự chú tâm không
đúng cách –chúng ta chọn nh ìn chỉ một
phần nhỏ nhất của thực tại, rồi phóng đại v à
trụ vào đó, có nghĩa l à ta cho phép sự
suy tưởng của mình, giam cầm bản thân một cách hữu hiệu.

Chúng Ta Bám Víu Vào Gì?

Chúng ta cần khám phá ra bất cứ định kiến sai lầm n ào có thể khiến ta lo lắng. Tất cả những nguyên do khiến ta lo lắng là vì những gì ta mong đợi v à thực tế không giống nhau. Chúng ta nghĩ rằng sự vật phải như thế này mà chúng thì như thế kia. Vì thế khi ta cần đánh giá lại những g ì khiến ta lo âu. Có thể ta tin rằng con cái ta phải luôn được hạnh phúc, thật khủng khiếp nếu chúng phải khổ đau. Khi nhận thức được m ình có một niềm tin như vậy, ta phải tự quán chiếu xem điều đó có hợp lý không v à buông bỏ nếu nó không hợp lý. Con cái chúng ta cũng phải học hỏi từ những điều bất toại ý v à cũng phải chịu khổ đau như chúng ta thôi. Các nh à tâm lý học cho rằng những trở ngại trong thời thơ ấu có thể là một cách chuẩn bị tốt nhất cho tuổi trưởng thành và rằng một thời thơ ấu quá hoàn mỹ có thể tạo nên một người lớn vụng về. Luôn được che chở khỏi những va chạm trong cuộc đời, con cái chúng ta không bao giờ được học tập để trở n ên khôn ngoan, bi mẫn, hay tinh tế hơn.

Đức vua, cha của Thái tử Siddhartha, đ ã
chua xót nhận rằng địa vị, thế lực v à
của cải của ông không thể che chở cho thái tử Siddhartha khỏi những khổ
đau trong cuộc đời. Dầu ông
đ ã cố gắng tạo ra một thời thơ ấu hoàn
hảo để thái tử không thiếu thứ chi.
Nhưng thái tử vẫn muốn được tự do để nh ìn
cuộc đời như nó thực sự l à. Vì thế,
cũng giống như thái tử Siddhartha, cũng giống như tất cả mọi chúng sanh
khác, con cái chúng ta cũng phải nếm trải khổ
đau. Dầu chúng ta có thương yêu chúng
đến đâu, có cố gắng để giúp chúng vượt qua khổ đau, ta cũng cần phải bảo
vệ tâm m ình khỏi những bão tố của lòng lo lắng không dừng, và thiếu
thực tế.

Nếu có thể quán sát sự lo lắng của mình, ta sẽ khám phá ra rằng những
điều ta mong đợi, đ òi hỏi trong cuộc
sống, hay nói theo thuật ngữ Phật giáo, những sự bám víu khiến ta lo lắng,
khổ đau. Chúng ta c àng
đ òi hỏi, mong
đợi th ì khả n ăng
lo lắng c àng t ăng. Có thể n ào
chúng ta chuyển hóa những sự đ òi hỏi
một cách cố chấp sang những điều nhẹ nh àng
hơn? Thí dụ thay vì ‘Con phải luôn là học sinh xuất sắc, con
đừng l àm cha mẹ thất vọng,’ ta nói,
‘Nếu con cố gắng học giỏi thì tốt hơn, cha mẹ vẫn thương con dầu có thế
nào.’ Rõ ràng, thái độ thứ hai sẽ khiến cho
mọi th ành viên trong gia đ ình
đều thoải mái.

Trong nhiều trường hợp những đ òi
hỏi chúng ta đặt ra cho con cái thể hiện
không phải t ình thương mà là sự cố chấp. Nếu ta nhất quyết
đ òi hỏi con cái phải làm cho ta thấy
tự hào hay sống theo khuôn mẫu của ta đặt ra,
th ì đó l à cố chấp. Dĩ nhiên,
chúng ta có những yêu cầu đối với con cái, ho àn
toàn cũng chỉ vì ta muốn chúng được tốt hơn,
nhưng cương quyết buộc chúng phải tỏ ra mạnh mẽ hơn, vượt tr ên khả
n ăng của chúng th ì
đó l à cố chấp, là con
đường đưa đến lo lắng. Con cái chúng ta cần
được y êu thương, chấp nhận một cách vô
điều kiện, chứ không t ùy thuộc vào thành tích chúng
đạt được ở trường. Trong môi trường học cạnh
tranh gay gắt như ng ày nay, điều đó
cũng khó thực hiện, nhưng chúng ta cần biết chấp nhận ‘thực tại như nó l à’
và khen ngợi sự nỗ lực hết mình của con.

Thiền Quán

Liều thuốc tốt nhất để đối trị lo lắng l à thiền quán, chí ít điều đó cũng tạo điều kiện cho tâm được nghỉ ngơi. Giống như khi máy tính có vấn đề, ta thường tắt máy để khởi động lại, cũng thế chúng ta muốn khởi động lại cuộc sống một cách b ình tỉnh hơn với một màn hình tâm mới mẻ hơn. Khi tâm lo lắng phát khởi, chúng ta cần cố gắng để giữ tâm trong giờ phút hiện tại, v ì ta chỉ có thể kiểm soát hiện tại –quán niệm dựa trên hơi thở là cách tốt nhất để thực h ành chú tâm vào ngay bây giờ và ở tại đây. Tâm lo lắng khiến cho thế giới của ta dường như trở n ên nhỏ hẹp và thiền quán là cách để tạo ra không gian, để kết nối ta với thế giới rộng lớn hơn. Chúng ta nhận thức được rằng cuộc sống c òn nhiều thứ hơn là vấn đề trước mắt của ta.

Chúng ta rất dễ bị vướng trong cái nhìn hạn hẹp của vấn
đề. Chúng ta trở nên chỉ biết suy
nghĩ, ảo tưởng về vấn đề của chúng ta m à
quên nhìn vấn đề một cách rốt ráo để t ìm
cách đối phó với nó. Hơn nữa, chúng ta
còn làm cho vấn đề th êm phức tạp bằng
cách bỏ thêm vào đó quá nhiều những xúc cảm
không cần thiết đến nỗi ta không thể nh ìn hết các dữ kiện. Thiền
quán giúp tạo ra không gian để chúng ta có
thể nh ìn vấn đề một cách sâu xa bằng
một tâm b ình lặng và định tĩnh.
Một phần của cái "nhìn sâu sắc" này là tra vấn tất cả các niềm tin và suy
nghĩ của chúng ta về vấn đề hơn l à
chấp nhận chúng một cách dễ dãi.

Hãy Mỉm Cười

Hãy mỉm cười càng nhiều càng tốt, nhất là khi ta cảm thấy lo âu. Một số thiền sinh thực tập mỉm cười như Đức Phật khi họ thiền quán. Số khác lại nhắc nhở bản thân luôn giữ nụ cười trên môi. Hãy thử tự mỉm cười với mình, ngay bây giờ, bạn sẽ thấy nó ảnh hưởng đến thân, tâm m ình như thế nào. Cố gắng mỉm cười nhiều hơn khi giao tiếp với người, bạn sẽ thấy dễ chịu hơn nhiều.

LẮNG NGHE CON CÁI

Lắng nghe có thể cũng là một hình thức của thiền, vì nó
đ òi hỏi sự chú tâm, kiềm chế và một
mức độ im lặng n ào
đó. Sử dụng phương cách ‘chủ tâm m à
không phê phán’ mà chúng ta vẫn thực tập trong các khóa tu thiền, ta sẽ
giữ không để những suy nghĩ, ý kiến của m ình
xen vào trong lúc lắng nghe, để ho àn
toàn chú tâm vào cái ‘thực tại’ của người nói. Khi con cái chúng ta biểu
lộ những tình cảm như là buồn bả, hay tức giận, là chúng tạo cơ hội
để ta có thể trở th ành một người mà
chúng tin cậy, một cơ hội để ta dạy cho con
cái biết rằng các xúc cảm l à bình thường và có những cách
để đối phó với các t ình cảm tiêu cực
này một cách khôn ngoan. Sau này khi con cái
đến tuổi vị th ành niên, chúng phải đối
mặt với những thử thách nặng nề hơn, lúc đó chúng ta sẽ dễ d àng trở
thành những người đồng minh đáng tin cậy của
chúng. Một Phật tử đ ã nói rằng việc ch ăm
chú lắng nghe hai con của b à là cách tu tập tốt nhất cho bà.

Tìm được thời gian để lắng nghe con cái
với chánh niệm, cũng l à một vấn đề.
Ngoài ra để có thể lắng nghe một cách hữu
hiệu, ta cần tạo ra một môi trường y ên tĩnh thích hợp, cũng như sự
cởi mở và kiên nhẫn. Dầu công việc này có vẻ
đ òi hỏi nhiều nỗ lực từ cha mẹ, nhưng nó sẽ
đem lại những kết quả lâu d ài. Khi cha
mẹ tạo điều kiện để cho con cái được biểu lộ
những cảm xúc tâm lý đầy đủ, chúng sẽ có thể phát triển b ình thường
mà không phải đ è nén cảm xúc, là
điều có thể khiến chúng trở th ành khép
kín, lạnh lùng.

Lắng nghe mà không phê phán

Đôi khi có những việc đối với con cái chúng ta là vấn đề, nhưng đối với người lớn chúng ta, là rất buồn cười. Nhưng cho dù đó là một con ma trong tủ, một đứa trẻ hàng xóm hay bắt nạt, hoặc một cây viết bị đánh cấp, vấn đề rất quan trọng đối với đứa trẻ. Chúng ta phải tạm dừng cái nhìn người lớn của mình và xem xét vấn đề từ cái nh ìn của đứa trẻ, để đi v ào thế giới của chúng, để hiểu mức độ nghi êm trọng của vấn đề. Khi ta nói, “Đừng trẻ con như thế,” hay “Đừng nhạy cảm như trẻ con,” l à ta đ ã coi thường sự quan tâm của chúng, đứa trẻ cảm thấy như l à thực tại của nó không quan trọng hay không rõ ràng.

Hãy để chúng nói

Khi con bạn bực tức, hãy dành cho chúng cơ hội
để trút ‘bầu tâm sự’. Hãy nói ít và
khuyến khích chúng bằng những câu "Nói tiếp
đi,” “Ừ hử” –hay l à có thể giữ im lặng. Rất khó tránh
được thói quen muốn nhảy ngay v ào vấn
đề với một giải pháp hay ngắt ngang câu
chuyện của con bạn, nhưng đứa trẻ cần có cảm giác được lắng nghe.
Hãy khoan đưa ý kiến hay kinh nghiệm của bản
thân bạn v ào –‘Con nói làm ba/ mẹ nhớ lại lúc …’ và giữ sự chú tâm
vào vấn đề của đứa trẻ: nhiều đứa trẻ không
muốn tâm sự với cha mẹ, v ì chúng không
được lắng nghe.

Hãy để con bạn cảm thấy được thông hiểu

Thay vì tra vấn con cái với quá nhiều câu hỏi, hãy lặp lại những gì chúng nói –tóm tắt ý của chúng mà không thêm lời phê phán. Thí dụ:

Con: Cây vợt của con mà mấy đứa bạn không cho con chơi.

Cha/Mẹ: Vậy là tới phiên (lượt) con mà bạn con không cho con vào chơi.

Đứa trẻ sẽ cảm thấy được thông cảm và muốn tiếp tục câu chuyện hơn là trã lời các câu hỏi.

Hãy để con bạn tự giải quyết vấn đề

Hãy để con bạn quyết định sẽ giải quyết
vấn đề của chúng như thế n ào, dầu chúng ta khuyên chúng phải làm gì
có vẻ dễ dàng hơn. Tuy chúng ta có mặt để
hướng dẫn chúng v à đưa ra những lời
khuy ên, hãy để cho chúng được nhiều
kiểm soát trong quá tr ình giải quyết vấn
đề, theo khả năng của chúng. Điều n ày
sẽ khiến con bạn trở nên tự tin, sẽ biết giải quyết vấn
đề tốt hơn khi không có bạn b ên cạnh.
Hãy hỏi con bạn:

- Con nghĩ con phải làm gì?

- Con sẽ làm gì nếu cách giải quyết đó không th ành công?

- Con đ ã thử giải quyết như thế nào rồi?

Hãy kiểm tra lại sự lựa chọn của con bạn, dựa trên các giá trị
đạo đức của gia đ ình bạn: Cách giải
quyết đó có công bằng không? Có tôn trọng sự
thật không? Có quan tâm đến người khác không? Có l àm cho ai bị tổn
thương không? Tuy nhiên, hãy nhớ rằng, vấn đề
chỉ được giải quyết sau khi bạn đ ã ch ăm
chú lắng nghe con bạn v à đ ã
phân tích sâu sắc các cảm xúc của chúng. Khi có ai
đó muốn giải quyết vấn đề cho chúng ta trước
khi ta có cơ hội giải thích cặn kẻ l à một
điều rất khó chịu.

Hãy thực hành chánh niệm. Hãy quán sát cảm xúc, phản ứng của bản thân bạn và tự hỏi, ‘Tôi cần phải làm gì trong hoàn cảnh này?’ ‘Tôi có nên bày tỏ ý kiến hay giữ im lặng?’ Chúng ta cần phải thận trọng, rốt ráo trong sự suy nghĩ của mình, và sẳn lòng học hỏi từ những sai lầm của mình. Sau đó, bạn n ên quán tưởng lại những gì đ ã xảy ra giữa bạn và con bạn trong quá trình giải quyết vấn đề. ‘Tôi có tạo áp lực cho con không?’ ‘Tôi có dành cơ hội cho con bày tỏ quan điểm của nó không?’ ‘Tôi có tự đưa ra cách giải quyết theo ý m ình không?’

ĐAU KHỔ LÀ ÔNG THẦY TỐT

Con đường tâm linh có vẻ khá dễ d àng
khi cuộc sống của chúng ta diễn tiến tốt đẹp.
Những khi chúng ta ít phiền não, có nhiều niềm vui trong cuộc sống, thì ta
cảm thấy thoải mái và công phu tu tập của ta có thể tiến triển một cách dễ
dàng. Chỉ những khi ta khổ đau, đối mặt với
những điều bất như ý, th ì chúng ta mới biết mình thực sự tiến bộ
đến đâu tr ên con
đường tâm linh. Chính những lúc khó khăn, mới
l à cơ hội tốt nhất để ta tự xét về m ình
và phát triển tri giác. Và không có thử thách nào tốt hơn là khi phải
w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$y' Mނ_^.z~r匱 CũM9a!%#(_.
g4Q'YB.54]qC]0|)+
endqtraa-
endobj
153 0 obj
>
endobj
154
