Vô Ngã, Vô Ưu (Ayya Khema)
Ayya Khema - Vo nga, vo uu (3)
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Ayya Khema - Vo nga, vo uu

Vietnamese, with Unicode Times font

Vô ngã, Vô ưu

Thiền quán về Phật Đạo Ni sư Ayya Khema

Diệu Liên Lý Thu Linh dịch Nguyên tác: " Being Nobody, Going Nowhere

Meditations On The Buddhist Path ",

Wisdom Publications, 1987

Chương 2

Anh Hưởng của Thiền đến đời sống chúng ta.

T rước hết ta phải tẩy uế, thanh lọc tâm. Nhưng không thể có
tâm thanh tịnh, nếu như thân ô uế, vì thế, ta cũng cần tẩy rửa các thứ
tạp uế đ ã chất chứa trên thân thể ta
bấy lâu nay.

Hãy tưởng tượng một người đ ã sống
trong một ngôi nhà đ ã hơn hai mươi,
ba mươi n ăm không dọn dẹp. Bao nhiêu
thức ăn thừa th ãi, quần áo bẩn thỉu,
rác rưởi đ ã chất
đến trần nh à. Phải sống giữa
đống rác đó thật hôi thối, khó chịu. Nhưng
nguời chủ sống ở đó th ì chẳng hề bận tâm, cho
đến một ng ày có người bạn ghé qua và
nói: "Sao bạn không dọn nhà mình cho sạch sẻ?". Rồi hai người bạn bắt
tay vào dọn dẹp một góc nhà. Sau đó người
chủ bắt đầu thấy sống ở góc phòng sạch sẻ
đó dễ chịu hơn. Nên dọn dẹp cả c ăn
nh à, người chủ bây giờ có thể ngắm quang cảnh bên ngoài, có
đủ chỗ đi qua lại trong nh à. Khi chỗ
ở đã trở nên thoải mái dễ chịu, người chủ mới có thể quay vào chú trọng
đến nội tâm mình.

C ăn nh à
đó l à thân chúng ta. Bất kể chúng ta
đi đâu: từ th ành phố nầy
đến xứ sở kia, từ chỗ trọ nầy
đến nơi ở khác, không biết bao nhi êu
lần. Ta cũng lôi kéo thân đi c ùng
khắp cho đến ng ày nó rời rã, hư
hoại, chỉ còn là một đống xương, một nhúm
cát bụi. Nhưng còn chưa tới ngày ấy, ta còn phải mang thân nầy.
Còn phải sống, ta còn cần phải dọn dẹp cho ‘c ăn
nh à’ nầy được thông thoáng, sạch sẽ.
dễ chịu.

Các phản ứng tâm lý chất chứa bên trong lâu ngày
đ ã che mắt tâm ta. Tâm
đ ã dung chứa chúng thì chính tâm
cũng phải tháo gở chúng. Trong Thiền, điều
nầy đồng nghĩa với “nhận biết các cảm thọ, nhưng không phản ứng, rồi
buông bỏ’. Bản chất của Thiền là không phản ứng.
Đặc tính quan trọng đó giúp ta t ìm
được sự an lạc, quân b ình trong tâm
hồn, vì các phản ứng giống như sự chuyển
động của các l àn sóng phủ chụp ta, làm ta mờ mịt không thấy lối
ra. Và chúng ta tiếp tục u mê. Chúng ta có thể nghe, chúng ta có thể cảm
thấy, nhưng không thể nhìn thấy ‘nội tâm’ của ta. Nội tâm
đó đ ã bị che phủ bởi các hành
động, những phản ứng tình cảm của
chúng ta.

Khi các vọng tưởng khởi lên trong lúc tọa thiền, ta chỉ cần biết chúng dấy khởi, mà không cần có phản ứng. Và ta cũng chỉ cần làm có thế. Thái độ không phản ứng nầy cũng có thể được mang áp dụng vào đời sống hàng ngày của ta. Cảm thọ nào dấy khởi, ta chỉ cần nhận biết nó đến, rồi để nó đi. Nếu chúng ta có thể quán tưỡng được như thế lúc ngồi thiền, là ta đ ã học được một trong những b ài học quan trọng nhất trong việc tự giải thoát mình.

Thật sai lầm nếu nghĩ rằng vì chúng ta đang sống, tức nhi ên ta phải biết nghệ thuật sống. Đó là một nghịch lý khác của cuộc đời. Sống là một nghệ thuật. Ai trong chúng ta chẳng tùng vấp ngã một, đôi lần trong đời. Ta gọi đó là thảm kịch, bất hạnh ‘cuả tôi’. Thật ra đó chỉ là một nghệ thuật sống chưa được hoàn hảo.

Đặc tính thứ ba nhưng không kém phần quan trọng của việc tu thiền là ta có thể kinh nghiệm được tính cách vô thường của sự vật. Trừ khi tự chúng ta kinh nghiệm được điều đó, nếu không tính cách vô thường của sự vật cũng chỉ l à những lời nói vô nghĩa. Và lời nói không giúp chúng ta giải thoát được. Phải tự chứng nghiệm. Con đường Đức Phật chỉ cho chúng ta là con đường nhằm đưa đến giải thoát -một sự tự do ho àn toàn, tuyệt đối, v à điều đó mỗi người phải tự chứng nghiệm lấy. Khi tham thiền, hãy kinh nghiệm sự vô thường trực tiếp qua việc chú tâm vào hơi thở, ta biết rằng một hơi thở vừa vào, lại một hơi thở ra. Hơi thở trước không giống hơi thở sau. Cảm thọ nầy dấy lên, rồi qua đi. Tiếp theo một cảm thọ khác lại đến. Rồi nối nối các cảm thọ khác dấy lên, cuối cùng không còn gì nữa. Một cảm giác đau ở chân, ta trở mình, cảm giác đau biến mất. Cảm thọ đến, rồi cảm thọ đi.

Với chút ít kinh nghiệm tu tập thiền, ta có thể dễ dàng nhận ra
được sự vô thường của cảm thọ,
đồng thời ta cũng nhận ra được sự vô
thường của bản thân. Ai cũng biết thế. Người có hiểu biết
đều biết rằng thân của ta, của tất cả mọi
người đều vô thường, hoại diệt. Nhưng tất cả chúng ta
đều sống như thể ta sẽ không bao giờ mất,
ta đau khổ, khóc than khi thân nầy bị hủy hoại theo luật tự nhi ên,
như thể đó l à việc ta không bao giờ
ngờ tới.

Suy nghĩ như thế là sai lầm, vô lý lắm phải không? Đó là vì chúng ta
tự quay lưng lại với thực tại. Ta chỉ muốn chấp nhận cái tốt
đẹp. Còn khi phải
đối mặt với sự thật phủ ph àng, ta
tìm cách đổ lổi cho kẻ khác. Có
người còn đổ cho quỷ thần, trời đất.
Không cần biết ta trách móc người chung quanh hay trách trời
đất, sự thật l à cuộc
đời đầy những vô thường, chúng ta phải chấp
nhận sự thật đó để sống cho đúng.

Khi chúng ta suy nghĩ thêm, ta sẽ thấy là mỗi giờ phút trôi quá, các
tế bào trong cơ thể cũng thay đổi.
Chúng ta ai không học điều nầy ở nh à
trường.

Rõ ràng là chúng ta có thể kiểm nghiệm
được điều nầy. Khi lắng sâu trong Thiền
định, ta có thể cảm được từng cảm giác tr ên
da thịt mình. Ta sẽ có cái nhìn khác về chính bản thân ta, cũng như về
cuộc đời, v ì giờ ta
đ ã thấu hiểu bằng chính kinh nghiệm
của mình rằng không có gì bền vững, tồn tại mãi, nhất là với thân nầy.

Khoa học đ ã chứng minh rằng không
có gì trong vũ trụ là một khối. Tất cả vật chất hiện hữu
đều được tạo th ành bởi những phân tử
di chuyển với tốc độ nhanh -đến c ùng
với nhau và rã tan cùng nhau- do đó chúng
tạo ra ảo tưỡng của một khối vũng chắc. Đức Phật 2500 năm về
truờc đ ã nói như thế về các phân tử,
không cần đến các ph òng thí nghiệm
để chứng minh điều đó. Ngài
đ ã tự kinh nghiệm
điều đó v à
đ ã Giác ngộ. Các nhà khoa học cũng
biết tất cả những điều nầy, nhưng họ không
phải l à đấng giác ngộ, v ì
điều họ thiếu sót l à kinh nghiệm bản
thân, chính họ không tự chứng được những
điều nầy.

Ta cũng tự biết với một chút phán đoán
thông minh rằng không có gì là một khối cứng rắn. Nếu không sẽ
không có cơ thể chúng ta, mà chỉ có những cái xác người. Nhưng
đó l à sự phán
đoán của lý trí. Chưa
đủ. Ta còn phải cảm nhận
được điều ấy. Khi ta cảm nhận
được như thế trong Thiền định, ta
thật sự ‘biết’. Không ai có thể bàn cãi gì
được về những kinh nghiệm của chính bản thân ta. Ngay chính như
nếu có ai đó nói với ta rằng:
‘Không. Không phải vậy. Thân ta là một khối. Sao bạn không thử nắn thân
thể mình thì biết. Nó là một khối cứng rắn, phải không?’, ta cũng sẽ
không muốn bàn cãi, không để bị
thuyết phục. Như khi có người tranh luận về những
điều Đức Phật dạy, Ngài
đ ã không cãi lại. Ngài không phải
bảo vệ cho giáo lý của mình. Vì Ngài đang
nói về các kinh nghiệm tự chứng.

Với sự chú tâm nhất quán, thậm sâu, ta có thể ‘thấy’
được những thay đổi không ngừng trong ta.
Chính tâm ta cảm nhận được điều đó, b ên
trong cơ thể ta, vây thì tâm phải đứng ngo ài
mới nhìn thấy được, vậy l àm sao nói
được ta l à một khối rắn chắc. Tâm có
thể nói rằng: ‘Nếu luôn luôn có sự chuyển
đổi b ên trong ta, vậy thì cái ‘tôi’ ở
đâu?’ Tất cả các cảm giác luôn thay
đổi. Phút trước có, phút sau không.
Cơ thể luôn biến đổi. Không có gì
để ‘tôi’ bám víu v ào. Tư tưởng luôn
thay đổi, vậy ‘tôi’ ở đâu? Nhưng dĩ
nhiên là con người chạy tìm một hình ảnh tưỡng tượng
để ẩn trú v ào như là một con người
siêu phàm (higher self), một tâm linh, một linh hồn, v..v... Nhưng xét
kỹ ra, tất cả đều l à ảo tưỡng. Chúng
ta phải chấp nhận vô thường.

Một đăc tính nữa của việc h ành
Thiền, chính là phương pháp Thiền mà Đức
Phật đ ã nhắc đến trong lúc thuyết
giảng về nền tảng của sự chú tâm, thiền quán về bốn yếu tố: đất nước,
gió, lữa. Cảm giác về sự cứng rắn trong cơ thể thuộc về
đất. Chúng ta cũng cảm
được thể rắn chắc trong chiếc bồ đo àn
ta ngồi. Yếu tố rắn chắc ( Đất) có mặt ở
khắp mọi nơi. Ngay cả trong nước cũng có, nếu không, ta
đ ã không thể lội trong
đó, hay đặt thuyền l ên nước. Yếu tố
đó có cả trong không khí, nếu không
chim, máy bay không thể bay trong đó.

Yếu tố Lửa -nhiệt độ- cũng ở khắp nơi.
Nếu để ý, chúng ta có thể cảm thấy sức nóng
trong thân m ình. Thường ta chỉ để ý đến yếu tố nầy khi đang lạnh
cóng, bị nóng quá hay lúc bị cảm sốt. Nhưng nhiệt
độ luôn có mặt trong cơ thể ta. Cũng
như trong tất cả mọi sinh vật.

Yếu tố Nước ở trong máu, nước miếng, nước tiểu của chúng ta. Yếu tố nước cũng là sức kết, bện. Khi ta có bột, đổ nước v ào, bột sẽ dính vào nhau. Nước là yếu tố kết, bện có mặt ở khắp mọi nơi. Không có nó, tất cả các tế bào di chuyển trong thân ta, sẽ tan rã. Chúng ta sẽ không thể ngồi đây nều không có nó để giữ cơ thể chúng ta lại.

Tất cả những khám phá nầy thật lý thú phải không? Nhưng chúng cũng vô dụng nếu ta không kinh nghiệm được chúng. Chúng sẽ vẫn chỉ là những kiến thức tiêu khiển trong lúc tán gẫu với bạn bè. Nhưng khi ta có thể tự kinh nghiệm được, chúng sẽ trở th ành sự hiểu biết sâu sắc bên trong, về vật chất quanh ta. Trí tuệ, sự nhận biết được bản chất thật của sự vật l à điều Đức Phật thường hay nhắc tới.

Cuối cùng là yếu tố không gian (Gió). Có không gian - những chỗ mở-
trong ta, như là lổ mũi, bên trong miệng. Ngay trong nội tạng cũng có
những chỗ mở. Vũ trụ là không gian. Nếu chúng ta nhận ra
được những điều nầy, chúng ta sẽ
thấy là tất cả đều c ùng một thể, ta
sẻ bớt được những suy nghĩ như -’ Đây
l à tôi và tôi sẽ chỉ lo cho một mình tôi, không cần biết
đến thế giới quanh tôi. Mong là họ
cũng sống an lành, nhưng đừng có trông cậy
v ào tôi’. Khi chúng ta nhận ra rằng chúng ta có cũng chỉ là do
các duyên hợp lại, rồi tan đi, chúng ta
không l à gì ngoài bốn thứ gió, lửa,
đất v à nước họp lại, thì ‘tôi’ là gì,
đến nổi lúc n ào ta cũng ch ăm
chăm bảo vệ nó bằng mọi cách. Và thế giới còn lại, người chung
quanh ta là gì, để ta phải cảm thấy bị họ
đe dọạ?

Thiền là nhắm đạt được giác ngộ; v à giác ngộ là mục đích của người Phật tử tu thiền. Các phương tiện là những dụng cụ. Ta sử dụng chúng cách nào cho hữu hiệu hơn cả. Mỗi người một cách khác nhau. Nhưng ta càng sử dụng chúng thuần thục, thì kết quả càng nhanh chóng, dễ dàng hơn. Nên nhớ phải chú tâm vào phương tiện, không vào kết quả. Chỉ có như thế thì sự tinh xảo, thuần thục mới đến với chúng ta.

-ooOoo-

Đầu
trang |
Mục lục |
01 | 02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 |
10 |
11 |
12 |
13

Chân thành cám ơn chị Diệu Liên đã gửi tặng bản vi tính (B.Anson, 08-2006).

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 27-08-2006
