Kinh Tăng Nhất A-Hàm (Trung Tâm DT Trí Tịnh - VNC PHVN, 2022) Phẩm Bốn Ý Đoạn Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF) 26. PHẨM BỐN Ý ĐOẠN1 1. BỐN Ý ĐOẠN2 Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà, thuộc nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo: 一 Giống như núi sông, vách đá, cỏ cây, ngũ cốc đều nương nhờ đất mà sanh trưởng. Do đó, đất đai này là tôn quý nhất, quan trọng nhất, ở đây cũng vậy, pháp ba mươi bảy đạo phàm trụ trên đát không buông lung, khiên các pháp lành được tăng trưởng lớn mạnh. Tỳ-kheo không buông lung tu bốn ý đoạn, tu tập thuần thục3 về bốn ý đoạn. Là bốn ý đoạn nào? ở đây, này các Tỳ-kheo, pháp ác chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng không sanh, chuyên tâm không rời, luôn muốn khiến chúng không sanh. Pháp xấu ác đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng dứt sạch, chuyên tâm không rời, luôn muốn khiến chúng dứt sạch. Pháp thiện chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng khởi sanh. Pháp thiện đã sanh, hãy tìm câu phương tiện khiên chúng tăng trưởng, không được xao lãng, siêng năng tu tập, tâm ý không quên. Như vậy, Tỳ-kheo tu tập bốn ý đoạn. Thế nên, này các Tỳ-kheo! Hãy tìm cầu phương tiện tu tập bốn ý đoạn. Thật vậy, này các Tỳ-kheo! Hãy học tập điều này. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành. *** 2. PHÁP KHÔNG BUÔNG LUNG4 Tôi nghe như vây: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà? thuộc nước Xá-vệ. 1 Nguyên tác: Tứỷ đoạn phẩm 四意斷品(T.02. 0125.26. 0635bl0). 2 Tựa đề đặt theo nội dung kinh. Tăng.增《「02. 0125.26.1. 0635bll). Tham chiếu: s. 3.18 - L 87. Tứ ý đoạn (四意斷)còn gọi là "tứ chánh c备n"(四正勤). 3 Nguyên tác: Đa tu (多修). 4 Tựa đề đặt theo nội dung kinh. Tăng.增(7.02. 0125.26.2. 0635Ồ24). 338 裝 KINH TĂNG NHẤT A-HÀM Ặ • Ạ _ FT1*1 Ặ rr\ /y *1 ? _ r _ rin、 *1 1 Bây giơ, The Ton bao các Tỳ-kheo: 一 Tỳ-kheo nên biết, tất cả vua chúa các nước nhỏ và nước lớn đều đến phò tá Chuyển Luân Thánh vương. Đối với họ, Chuyển Luân Thánh vương là tôn quý nhất, cao thượng nhất, ở đây cũng vậy, trong những thiện pháp của ba mươi bảy đạo phẩm thì pháp không buông lung là tôn quý nhất. Tỳ-kheo không buông lung tu bốn ý đoạn, ở đây, này các Tỳ-kheo, pháp xấu ác chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng không sanh, chuyên tâm không rời, luôn muốn khiến chúng không sanh. Pháp xấu ác đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng dứt sạch, chuyên tâm không rời, luôn muốn khiến chúng dứt sạch. Pháp thiện chưa sanh, hãy tìm phương tiện khiến chúng sanh khởi. Pháp thiện đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng tăng trưởng, không được xao lãng, siêng năng tu tập, tâm ý không quên. Như vậy, các Tỳ- kheo tu bốn ý đoạn. Thật vậy, này các Tỳ-kheo! Hãy học tập điều này. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành. *** 3. HẠNH KHÔNG BUÔNG LUNG5 Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà, thuộc nước Xá-vệ. J Á__ ___ ! rin-l Ẩ rrn A 1_ 2 _ _ 匚 _ FTI \ Bây giơ, The Ton bao các Tỳ-kheo: 一 Trong số ánh sáng của các vì tinh tú thì ánh sáng mặt trăng là hơn hết. ở đây cũng như vậy, trong những công đức lành của pháp ba mươi bảy đạo phẩm thì hạnh không buông lung là bậc nhát, là tôn quý hơn cả. Tỳ-kheo không buông lung tu bốn ý đoạn. Thế nào là bốn ý đoạn? ở dây, này Tỳ-kheo5 pháp xâu ác chưa sanh, hãy tìm câu phương tiện khiên chúng không sanh. Pháp xâu ác đã sanh, hãy tìm câu phương tiện khiên chúng dứt sạch. Pháp thiện chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng sanh khởi. Pháp thiện đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng tăng trưởng, không được xao lãng, siêng năng tu tập, tâm ý không quên. Như vậy? các Tỳ-kheo tu bốn ý đoạn. Thật vậy, này các Tỳ-kheo! Hãy học tập điều này. Bây giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đêu hoan hỷ phụng hành. *** 5 Tựa đề đặt theo nội dung kinh. Tăng.增(T.02. 0125.26.3. 0635c07). 26. PHẨM BỐN Ý ĐOẠN ❖ 339 4. TU BỐN Ý ĐOẠN67 Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà? thuộc nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo: 一 Trong các loại hoa, như là hoa chiêm-bặc/ hoa tu-ma-na8 trên cõi trời hay ở cõi người thì hoa bà-sư9 là bậc nhất, ở đây cũng vậy, trong những công đức lành của pháp ba mươi bảy đạo phẩm thì hạnh không buông lung là bậc nhất, là tôn quý hơn cả. Tỳ-kheo không buông lung tu bốn ý đoạn. Thế nào là bốn ý đoạn? ở đây, này Tỳ-kheo, pháp xấu ác chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng không sanh. Pháp xấu ác đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng dứt sạch. Pháp thiện chưa sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng sanh khởi. Pháp thiện đã sanh, hãy tìm cầu phương tiện khiến chúng tăng trưởng, không được xao lãng, siêng năng tu tập, tâm ý không quên. Như vậy, các Tỳ-kheo tu bốn ý đoạn. Thật vậy, này các Tỳ-kheo! Hãy học tập điều này. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành. *** 5. BỐN HẠNG NGƯỜI10 Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà? thuộc nước Xá-vệ. Bấy giờ, Vua Ba-tư-nặc ngự xe gắn lông chim quý rời thành Xá-vệ để đến tinh xá Kỳ Hoàn thăm viếng Thế Tôn. Theo phép tắc của các vua, Vua Ba-tư- nặc tháo năm bảo vật trang sức uy nghiêm11 đặt sang một bên, đến trước Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Phật rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, Thế Tôn nói với vua: -Đại vương nên biết, thế gian có bốn hạng người xuất hiện ở đời. Là bốn hạng nào? Hoặc có người trước tối sau sáng. Hoặc có người trước sáng sau tối. Hoặc có người trước tối sau tối. Hoặc có người trước sáng sau sáng. 6 Tựa đề đặt theo nội dung kinh. T湘g.增(T.02. 0125.26.4. 0635CÍ8). 7 Chiêm-bặc (瞻蔔,campaka), một loại hoa sứ vàng. 8 Tu-ma-na (須摩那,sumanā) hoặc viết là "t6・ma-na"(蘇磨那). 9 Bà-sư (婆白帀,vassika), một loài hoa nở vào mùa hè. 10 Tựa đề được đặt theo nội dung kinh. Tdng.増(T.02. 0125.26.5. 0636a06). Tham chiếu: Tạp.雜 (Z02. 0099.1146. 0304b27); Biệt Tạp.別雜(T.02. 0100.69. 0398a01); s. 3.21 - L 93; 4 4. 85 - ố. 85. 11 Ngũ uy dung (五威容).Theo Kinh Vua Địa Chủ, số l, phẩm 23, tr. 245 trong tập này; Tang.^(r.02. 0125.23.1. 0609a21), tcngū uy dung" gồm lọng, mũ thiền quan, kiếm, giày vả quạt vàng (主飾,所謂 盆,藏,蓟,履雇岌金術. 340 ❖ KINH TĂNG NHẤT A-HÀM Thế nào gọi là người trước tối sau sáng? Nghĩa là như có người sanh ra trong gia đình thấp hèn, như dòng tộc Chiên-đà-la,12 dòng tộc làm nghề giết mổ, dòng tộc làm thợ thủ công, hoặc sanh trong gia đình làm nghe dâm loạn, hoặc sanh ra mà không có măt5 hoặc không có chân tay, hoặc lõa thê chân trân, hoặc các căn rối loạn; tuy nhiên thân họ biết thực hành pháp thiện, miệng tu pháp thiện, ý nhớ nghĩ pháp thiện. Người này nếu gặp Sa-môn, Bà-la-môn hay các bậc trưởng giả thì luôn biết cung kính lễ bái, không để lỡ dịp, vui vẻ chào đón, hoan hỷ tiễn đưa, tươi cười khi nói, tùy thời cung cấp. Khi họ gặp người ăn xin, hoặc Sa-môn5 Bà-la-môn, hoặc người đi đường, hoặc người nghèo thiếu, nếu tự thân họ sẵn có tiền của liền đem bố thí cúng dường; còn nếu không có thì đến nhà trưởng giả cầu xin để đem cho. Nếu thấy người khác bố thí cúng dường thì thân tâm họ hoan hỷ? phấn khởi tột cùng. Thân họ biết thực hành pháp thiện, miệng tu pháp thiện, ý nghĩ pháp thiện nên sau khi qua đời sẽ sanh vào cõi lành, sanh lên cõi trời. Giống như có người từ dưới đất lên trên giường, từ giường lên ngựa, từ ngựa cỡi voi, từ voi đi vào giảng đường. Do vậy mà ngày nay Như Lai nói người này trước tối sau sáng. Như thế, Đại vương, người này gọi là trước tối sau sáng. Thế nào gọi là người trước sáng sau tối? ở đây, như có người sanh trong gia đình giàu sang, hoặc sanh trong dòng tộc Sát-lợi, dòng tộc trưởng giả, dòng dõi Bà-la-môn, có nhiều tài sản, vật báu, vàng bạc, châu báu, xà cừ, mã não, thủy tinh, lưu ly; tôi tớ? nô tỳ không thể kể hết; voi, ngựa, heo, dê đều có đầy đủ, lại còn có dung mạo xinh đẹp như màu hoa đào. Thế nhimg người này lại luôn ôm giữ tà kiến, cố chấp biên kiến, có kiến chấp rằng: "Không có bố thí, không có thọ nhận, cũng không có người thí thì làm gì có vật thí, cũng không có hành động thiện ác, cũng không có đời này đời sau, cũng không có người đắc đạo, ở the gian không có bậc A-la-hán đáng thờ kính, cũng không có đời này đời sau [để] có thể tác chứng." Nếu gặp Sa-môn, Bà-la-môn? họ liền nổi sân hận, không có tâm cung kính. Nêu thây người khác bô thí thì lòng họ han học; thân, miệng, ý tạo các việc không chân chánh.13 Do gây tạo những nghiệp phi pháp nên sau khi qua đời, người đó sanh vào địa ngục. Giống như có người từ giảng đường bước xuống voi, từ voi xuống ngựa, từ ngựa xuống giường, từ giường xuống đất. Do vậy mà ngày nay Như Lai nói người này trước sáng sau tối. Như thế, Đại vương, người này gọi là trước sáng sau tối. Thế nào gọi là người từ tối đến tối? Như có người sanh trong gia đình thấp kém, hoặc trong gia đình dòng tộc Chiên-đà-la, hoặc trong gia đình làm nghề giêt mô, hoặc trong gia đình tháp hèn cùng cực. Người này đã sanh vào những chốn này, hoặc lại có lúc các căn không đủ? tướng mạo xấu xí; hơn nữa, người này lại thường ôm giữ tà kiên, có kiên châp răng: "Không có đời này và đời sau, 12 Chiên-đà-la (旃陀羅,Candāla). 13 Nguyên tác: Bình quân (平均). 26. PHẨM BỐN Ý ĐOẠN 艘 341 không có Sa-môn, Bà-la-môn? cũng không [có] người đắc đạo, cũng không có A-la-hán đáng thờ kính, cũng không có đời này đời sau [để] có thể tác chứng." Nếu gặp Sa-môn9 Bà-la-môn, họ liền nổi sân hận, tâm không cung kính. Nếu thấy người khác bố thí thì họ không hoan hỷ; thân, miệng, ý tạo các việc không chân chánh, phỉ báng Thánh nhân, hủy nhục Tam bảo. Người ấy tự mình đã không làm bố thí, lại còn ôm lòng hằn học khi thấy người khác bố thí. Do đã tạo nghiệp sân hận nên sau khi qua đời, người đó sanh vào địa ngục. Giống như CÓ người từ tôi đên tôi, từ lửa bừng đên lửa bừng, bỏ trí tới ngu. Do vậy mà nói, người này đáng gọi là trước tối sau tối. Đại vương nên biết, nên gọi người này là từ tối đến tối. Thế nào gọi là người từ sáng đến sáng? Như có người sanh trong gia tộc giàu sang, hoặc dòng tộc Sát-lợi, hoặc dòng dõi vua chúa, hoặc nhà đại than, của cải vật báu không thể kể hết, lại còn được dung mạo xinh đẹp như màu hoa đào. Lại nữa, người này luôn có chánh kiến, tâm không loạn động, chánh kiến như vầy: “C6 bố thí, có phước báu, có người nhận, có quả báo thiện ác, có đời này và đời sau, có Sa-môn, Bà-la-môn?5 Người ây nêu gặp Sa-môn, Bà-la-môn liền khởi tâm cung kính, sắc diện tươi vui. Tự thân luôn thích bố thí, lại cũng khuyên người khác thực hành bố thí. Vào ngày bố thí thì thân tâm hoan hỷ, phân khởi tột cùng. Người ây thân hành thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện nên sau khi qua đời được sanh về cõi lành. Giống như có người từ giảng đường đến giảng đường, từ cung điện đến cung điện. Do vậy mà ngày nay Như Lai nói người này là từ sáng đến sáng. Thật vậy, Đại vương! Thế gian có bốn hạng người này. Bay giơ, The Ton liên nói kẹ: Vua nên biết, người nghèo, Có tín, thích bố thí, Gặp Sa-môn, Phạm chí,14 Những bậc đáng cúng dâng, Luôn tiếp rước ân cần, Khuyên hành theo chánh kiến, Khi thí, nhiều hoan hỷ? Chăng nghịch ý người câu. Bạn tốt, người này dây, Trọn đời không làm ác, Thường vui hành chánh kiến, Thường nghĩ tìm pháp lành. Đại vương, người tốt kia, Khi chết ắt sanh về ở cung trời Đâu-suất, Là trước tối sau sáng. Như người rất giàu có, Không tín, lại hay sân, Nhu nhược, tham vô ngần, Giữ tà kiến chẳng bỏ. Gặp Sa-môn, Phạm chí Và những người đến xin, Thường la mang, đuổi di, Tà kiến rằng: Hết của, Thấy thí lòng sân khởi, Ngăn việc thí của người. Hạng làm điều vô sỉ, Gốc rễ ác càng sâu, 14 Nguyên tác: Bà-la (婆羅),viết tắt của Bà-la-môn. 342 ❖ KINH TĂNG NHẤT A-HÀM Với những hạng người ây, Chắc chắn khi mạng chung, Sẽ sanh vào địa ngục, Là trước sáng, sau tối. Như có người ban tiện, Không tín, thường sân si, Toàn làm điều bất thiện, Tà kiến, chẳng niềm tin. Nếu gặp bậc Sa-môn5 Những người đáng kính khác, Liền khinh khi, mạt sát, Bôn xẻn, chăng niêm tin. Mình thí, thấy người thí? Lòng chẳng chút vui gì, Do những hạnh nghiệp ấy, Nẻo ác mãi bước đi. Với những hạng người ấy, Chắc chắn khi mạng chung, Sẽ sanh vào địa ngục, Là trước tối, sau tối. Với những người giàu sang, Có tín, ưa phát ban, Chánh kiến, không niệm quấy, Pháp thiện hằng mong cầu. Nếu gặp các đạo sĩ, Và những người đáng thí, Liền tiếp rước ân cần, Học hành theo chánh kiến, Khi thí lòng hoan hỷ? Luôn bình đẳng tư duy, Bố thí không tiếc gì, Thỏa lòng người thọ nhận. Người ấy sống hiền lương, Không làm điều sai quấy, Nên biết, người thế ấy, Chắc chắn khi mạng chung, Sẽ sanh vào nẻo lành, Là trước sáng, sau sáng. Thế nên, Đại vương! Hãy học theo hạng người trước sáng và sau sáng, chớ nên học trước sáng mà sau tối. Thật vậy, Đại vương! Nên học tập điều này. Bây giờ, Vua Ba-tư-nặc nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành. *** 6. THÂN THẺ VÔ THƯỜNG15 Tôi nghe như vay: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà, thuộc nước Xá-vệ. Bấy giờ5 Tôn giả A-nan đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi đứng qua một bên, lát sau lại lấy hai tay sờ lên chân Như Lai rồi hôn lên chân Như Lai và than: -Thân thể của Thiên Tôn sao lại thế này? Da thịt quá nhăn nheo! Thân thể Như Lai không còn giống như xưa nữa. The Ton bao: 一 Thật vậy, A・nan, đúng như thầy nói. Nay thân Như Lai da thịt đã nhăn, thân thể hiện giờ không giống như trước. Bởi vì, hễ có thân ắt có bệnh bức bách. Tựa đề được đặt theo nội dung kinh. Tăng.增(T.02. 0125.26.6. 0637al8). Tham chiếu: Tạp.雜 (T.02. 0099.1240. 0339cl9);Biệt Tạp.別雜(±02. 0100.67. 0397a09); s. 3.3 -L 71; s. 48.41 - v. 216. 26. PHẨM BỐN Ý ĐOẠN 礙 343 Chúng sanh thọ bệnh thì bị bệnh vây khốn, chúng sanh đúng thời phải chết thì bị sự chét bức bách. Nay Như Lai cũng đã già suy, đã hơn tám mươi rồi.16 A-nan nghe những lời này, buồn khóc nghẹn ngào không kiềm lòng được, liền than: -Than ôi! Già yếu đã đến, ngay cả với Thế Tôn! Bấy giờ, đã đúng thời, Thế Tôn đắp y, ôm bát vào thành Xá-vệ khất thực. Thế Tôn đi khất thực lần hồi đến cung Vua Ba-tư-nặc. Lúc ấy, trước cửa cung Vua Ba-tư-nặc có vài chục cỗ xe hư cũ bị quăng bỏ một bên. Tôn giả A-nan nhìn thấy những cỗ xe bị quăng bỏ một bên như vậy, liền bạch Thế Tôn: 一 Đây là những cỗ xe của Vua Ba-tư-nặc. Trước dây, lúc mới làm thành, tinh xảo, lộng lẫy, nhưng nay nhìn lại, màu sắc đã phai như màu gạch đá. npi Á np A *19 The Ton bao: 一 Thật vậy, A-nan, đúng như thầy nói. Tất cả những cỗ xe đang được thấy đây, xưa kia vốn rất tinh xảo, lộng lẫy, được làm bằng vàng bạc, nhưng nay chúng đã hư hoại, không dùng được nữa. Vật bên ngoài thân mà còn hư hoại như vậy, huống gì là trong thân. Bay giơ, The Tôn liên noi kệ: ôi! Sự già, bệnh, chết, Hủy hoại nhan sắc người, Trước kia sống vui tươi, Nay bi chết bức bách. Dầu sống lâu trăm tuổi, Rồi cũng phải chết đi5 Tránh kho được may khi, Rốt cùng theo đường chết. Trong thân ta mọi thứ, Bị sự chết bủa vây, Đen bên ngoài bốn đại, Rốt cuộc trở về không. Nên muốn cầu bất tử, Chỉ có Niết-bàn đây, Nơi ấy hết sanh tử, Vang bặt các hành này. Bấy giờ, Thế Tôn liền đến chỗ Vua Ba-tư-nặc. Vua Ba-tư-nặc bày biện nhiều vật thực cúng dường Thế Tôn. Thấy Thế Tôn đã thọ thực xong, vua liền chọn một chiếc ghế nhỏ đặt ngồi phía trước Thế Tôn và bạch: 一 Sao vậy, thưa Thế Tôn, thân thể của chư Phật bền chắc như kim cương mà cũng phải chịu già, bệnh, chết sao? The Ton bao: 一 Đúng vậy, Đại vương! Như Đại vương nói. Như Lai cũng phải chịu sanh, già, bệnh, chết. Bởi nay Như Lai cũng là một con người trong loài người, cha tên Chân Tịnh, mẹ tên Ma-da, thuộc dòng Chuyển Luân Thánh vương. 16 Niên quá bát thập (年過八十).Phần lớn các bản kinh liên quan đến tuổi tác của đức Phật như M. 89; MĀ. 213... đều cho răng Ngài viên tịch lúc 80 tuôi. Riêng bản kinh này cho răng đã hơn 80, đây cũng là điếu kỳ đặc. 344 ❖ KINH TĂNG NHẤT A-HÀM 'pv Á • \ npl Á rp/\ j • À r • 1 /\ \ Bây giơ, Thê Tôn liên noi kẹ nay: Phật thị hiện nhân gian, Cha tên là Chân Tịnh, Mẹ tên Cực Ilianh Diệu, Dòng Sát-lợi cao sang. Đường chết rất nghiệt ngã, Nó chẳng kể hèn sang, Phật còn chưa thoát ra, Huống hạng phàm tục khác. Bấy giờ, Thế Tôn lại nói kệ này cho Vua Ba-tư-nặc: Cúng tế, lửa trên hết, Kinh thu, tụng17 đứng đầu, Loài người, vua quý nhất, Các dòng, biển tối tôn. Các sao, trăng sáng nhất, Anh sáng mặt trời hơn, Tám phương, trên, dưới, giữa, Cùng vạn vật cõi này. Cõi trời đến loài người, Phật là bậc Tối Thượng, Ai muôn câu phước dức, Nương Tam bảo18 cúng dường. Thế Tôn nói kệ này rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy trở về tinh xá Kỳ Hoàn, đến tòa mà ngồi. Bấy giờ5 Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo: 一 Có bốn điều được người thế gian yêu quý. Là bốn điều gì? Sức khỏe của tuổi trẻ là điều được người thế gian yêu quý. Không có bệnh đau là điều được người thế gian yêu quý. Tuổi thọ dài lâu là điều được người thế gian yêu quý. Thương yêu đoàn tụ là điều được người the gian yêu quý. Tỳ-kheo? đó gọi là có bốn điều này, được người thế gian yêu quý. Lại nữa, Tỳ-kheo, cũng có bốn điều mà người thế gian không yêu quý. Là bốn điều nào? Tỳ-kheo nên biết, tuổi trẻ tráng kiện rồi sẽ đến lúc già bệnh là điều mà người thế gian không thích. Người không bệnh đau về sau sẽ có lúc bệnh đau là điều mà người thế gian không thích. Tuổi thọ lâu dài rồi sau cũng phải chết là điều mà người thế gian không thích. Thương yêu đoàn tụ, về sau cũng phải chia lìa là điều mà người thế gian không thích. Này Tỳ-kheo, đó gọi là có bốn điều này xoay chuyển thế gian. Chư thiên, loài người cho đến Chuyển Luân Thánh vương, hay chư Phật, Thế Tôn đều bị bốn điều này chi phối. Tỳ- kheo, đó gọi là thế gian có bốn điều này xoay chuyển. Lại nữa, có bốn pháp này, nếu người nào không thấu rõ thì sẽ trôi lăn trong sanh tử, xoay vần trong năm đường. Là bốn pháp nào? Đó là giới đức của Hiền thánh, thiền đinh của Hiền thánh, trí tuệ của Hiền thánh và giải thoát của Hiền thánh. Do vậy, này các Tỳ-kheo, nếu người nào không thấu rõ bốn pháp này thì phải nhận chiu bốn điều không như ý ở trên. Nay Như Lai và các thầy nhờ thấu rõ bốn pháp Hiền thánh này nên dứt được cội gốc sanh tử, không còn thọ sanh nữa. Như thân thể Như Lai nay đã già yếu, phải chịu quả báo suy hao này. Cho nên, này các Tỳ-kheo! Hãy tìm cầu Niết-bàn tịch tịnh không sanh, không già, 17 Tụng (頌)chỉ cho các thể kệ tụng. 18 Nguyên tác: Tam Phật (三佛). 26. PHẦM BỐN Ý ĐOẠN 帝 345 không bệnh, không chết, không còn thương yêu chia lìa, phải thường nhớ nghĩ đến vô thường biến đổi. Thật vậy, này các Tỳ-kheo! Hãy học tập điều này. Bay giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành. *** 7. PHÁP DỨT TRỪ BUỒN ĐAU19 Tôi nghe như vây: Một thời, đức Phật ngụ tại vườn cấp Cô Độc, trong rừng Kỳ-đà? thuộc nước Xá-vệ. Bây giờ, Vua Ba-tư-nặc lệnh cho quan phụ tá chuân bị xe găn lông chim quý để vua rời thành Xá-vệ đi xem xét xung quanh giảng đường. Lúc bấy giờ, mẹ của Vua Ba-tư-nặc vừa qua đời do tuổi già suy yếu, thọ gần một trăm tuổi. Bà là người mà nhà vua rất tôn kính nhớ thương, chưa từng rời mắt. Lúc đó5 bên cạnh Vua Ba-tư-nặc có vi đại thần tên Bất-xà-mật, tài cao cái thế, được mọi người tôn trọng. Vị đại thần này suy nghi: "Mẫu thân của Vua Ba-tư-nặc thọ gần một trăm tuổi, nay vừa qua đời. Nếu nghe tin này, vua rất buồn đau, quên ăn bỏ uông mà sanh bệnh nặng. Nay ta phải tìm cách nào đê vua không buôn đau, cũng giúp vua không sanh bệnh?5 Bấy giờ, đại thần chuẩn bị năm trăm con voi trắng và năm trăm con ngựa tốt; lại chỉnh đon năm trăm bộ binh, sắp đặt năm trăm kỹ nữ20 và năm trăm cụ bà; cũng thỉnh mời năm trăm vị Bà-la-môn và năm trăm vi Sa-môn; lại chuẩn bị năm trăm bộ y phục, năm trăm món trân bảo; làm cỗ quan tài lớn cho người chết, sơn vẽ thật dẹp, tinh xảo vô cùng, treo giăng phướn lọng, trỗi các kỹ nhạc, muôn thứ nghiêm sức không thể kể hết, rồi đưa ra thành. Lúc đó? vì có chút việc nên Vua Ba-tư-nặc trở lại trong thành. Từ xa nhìn thây đoàn đưa tiên người chét, vua hỏi người hâu: 一 Người đó là ai mà được cúng bái long trọng đến thế? Bất-xà-mật tâu: 一 Trong thành Xá-vệ này có mẹ của vị trưởng giả vừa qua đời nên mới đưa tang trịnh trọng như thế. Vua lại hỏi: 一 Những voi, ngựa, xe cộ và cụ bà, v.v... dùng để làm gì? 19 Tựa đề được đức Phật dạy cuối kinh. Tăng.增(r02. 0125.26.7. 0638a02). Tham chiếu: Tạp.雜 (7102. 0099.1227. 0335b09); Biệt Tạp.別雜(T.02. 0100.54. 0392a26); s. 3.22 -1. 96. 20 Kỹ nữ (妓女),& đây chỉ cho những cô gái làm nghề múa hát. 346 ❖ KINH TĂNG NHẤT A-HÀM Đại thần tâu: 一 Năm trăm cụ bà này là dâng lên Vua Diêm-la để chuộc mạng người chết. Vua liền cười và nói: 一 Đây là việc làm của người ngu muội. Thân mạng khó giữ, làm sao có thể nắm giữ lại được? Như có người đã rơi vào miệng cá ma-kiệt21 mà lại muốn thoát ra ngoài, điều này thật khó. ở đây cũng vậy? đã rơi vào chỗ Vua Diêm-la mà muốn ra khỏi, điều này không thể. Đại thần tâu: 一 Năm trăm kỹ nữ này cũng dùng để chuộc mạng. Vua bảo: - Điều này cũng không thể. Đại thần tâu: 一 Nếu những kỹ nữ này mà cũng không thể chuộc được thì sẽ dùng người khác để chuộc. Vua bảo: - Như vậy cũng không thể. 一 Nêu như vậy mà cũng không được thì phải dùng năm trăm món trân bảo để chuộc. - Việc này cũng không thể. A [0638b01] - Nêu việc này cũng không được thì dùng năm trăm bộ y phục để chuộc. 一 Như vậy cũng không được. r 一 Nêu dùng y phục này mà cũng không được, vậy thì phải dùng chú thuật của năm trăm vị Phạm chí này, nhờ chú thuật để giành lại mạng sống kia. 一 Điều này cũng không thể. 一 Nếu chú thuật của năm trăm Phạm chí này cũng không thể được thì lại phải nhờ đến những vị Sa-môn tài cao thuyết pháp để chuộc lại. - Như vậy cũng không thể. z r 9 一 Nêu thuyêt pháp cũng không thê chuộc được, vậy thì sẽ tập hợp binh chủng, dàn trận đánh lớn để giành lại mạng sống kia. Lúc này, Vua Ba-tư-nặc cười lớn mà nói: 一 Đây là việc làm của người ngu muội. Vì đã rơi vào miệng cá ma-kiệt thì không bao giờ thoát ra được. 2\ Nguyên tác: Ma-kiệt ngư (摩竭魚),cũng viết là ma-già・lq (摩,伽羅,mañkara). Theo Đại trí độ luân 大智度論(「25. 1509.7. 0109al4), đây là loài cá lớn, có thể nuốt cả tàu thuyền. 26. PHẨM BỐN Ý ĐOẠN 發 347 Vua lại nói tiếp: 一 Khanh nên biết, có người nào sanh ra mà không chết sao? Đại thần tâu: 一 Điều này thật không thể có. Vua bảo: 一 Thật không thể có điều này. Chư Phật cũng dạy: 'Thàm có sanh thì có tử, mạng sống thật khó giữ gin?9 Lúc đó, Bất-xà-mật liền quỳ xuống tâu vua: 一 Thế nên, Đại vương chớ quá buồn lo! Tất cả chúng sanh đều trở về cái chết. Vua liền hỏi: 一 Sao trẫm phải buồn lo? Đại thần liền tâu: -Tâu Đại vương, hôm nay, mẹ Đại vương đã qua đời! Bấy giờ, Vua Ba-tư-nặc nghe những lời này xong, thở dài tám, chín lần, rồi nói với đại thần: -Lành thay, như lời khanh nói! Khanh thật biết dùng phương tiện khéo léo. Thế rồi, Vua Ba-tư-nặc liền trở vào thành, bày biện các thứ hương hoa để phụng cúng vong mẫu. Cúng bái vong mẫu xong, vua lại lên xe để đến chỗ Thế Tôn. Đen noi, vua đảnh lễ sát chân Phật rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, Thế Ton hoi: 一 Thân của Đại vương sao lại dính đầy bụi bặm như vậy? Vua bạch Thế Tôn: -Mẹ con đã qua đời, vừa đưa ra ngoài thành. Nay con đên chô Thê Tôn để hỏi nguyên do. Vì lẽ, lúc còn sống, mẹ con siêng năng giữ giới, thường tu pháp thiện, tuổi gần một trăm, nay đã qua đời nên con đến chỗ Thế Tôn. Nêu phải đem voi đe chuộc mạng mẫu thân được thì con cũng sẽ dùng voi để chuộc. Nếu phải dùng ngựa để chuộc mạng được thì con cũng sẽ dùng ngựa để chuộc. Nếu phải dùng xe cộ để chuộc được mạng sống mẹ thì con sẽ dùng xe cộ để chuộc. Nếu phải dùng vàng bạc, châu báu để chuộc được thì con cũng sẽ dùng vàng bạc, châu báu đê chuộc. Nêu phải dùng nô bộc, tôi tớ5 thành quách, đất nước để chuộc mạng được thì con cũng sẽ dùng nô bộc, tôi tớ, thành quách, đất nước để chuộc. Nấu phải dùng dân chúng đất nước Ca- thi để chuộc mạng được thì con cũng sẽ dùng dân chúng đất nước Ca-thi để chuộc, không để mẹ con qua đời. [0638C02] Thế Tôn bảo: 一 Đại vương chớ quá bi thương, bởi lẽ tát cả chúng sanh đêu trở vê cái chét. Tất cả các pháp đều biến đổi, muốn chúng không biến đổi chắc chắn không 348 ❖ KINH TĂNG NHẤT A-HÀM thể được. Đại vương nên biết, thân người giống như nắm tuyết, rốt cùng sẽ tan chảy. Cũng như nắm đất, rồi cũng vỡ vụn, không thể giữ lâu. Cũng như sóng nắng huyễn hóa, hư ngụy không thật. Cũng như nắm tay trống rỗng để gạt trẻ con. The nên, Đại vương chớ có bi thương, trông cậy thân này. Đại vương nên biêt, có bôn điêu rát đáng sợ sẽ đên với thân này, không thê 9 r ngăn cản được, cũng không thê dùng ngôn ngữ, chú thuật, thuôc men, bùa chú để trừ khử được. Là bốn điều gì? Một là sự già nua, nó hủy hoại tuổi trẻ, khiến không còn dung sắc. Hai là bệnh tật, nó hủy hoại sự mạnh khỏe không bệnh. Ba là sự chét, nó hủy hoại mạng sông. Bôn là những vật thường còn roi sẽ trở vê vô thường. Đại vương, đó gọi là có bốn điều không thể ngăn cản được, chẳng the dùng sức mạnh đe hàng phục được. Đại vương nên biết, giống như bốn phương có bốn ngọn núi lớn. Những núi này từ bôn phía don ép đên chúng sanh mà chăng thê nào dùng sức đê đây lùi được. Thê nên, Đại vương, thân mạng chăng phải là vật kiên cô, không thê nương cậy. Do đó9 Đại vương hãy dùng pháp để tri vì đất nước, chớ nên dùng phi pháp. Không bao lâu nữa Đại vương cũng đến biển sanh tử. Đại vương nên biết, những người dùng pháp để trị vì đất nước thì sau khi qua đời sẽ sanh về cõi lành, sanh lên cõi trời. Nêu người nào dùng phi pháp đe cai trị thì sau khi qua đời sẽ sanh vào địa ngục. Vậy nên, này Đại vương! Hãy dùng Chánh pháp để cai trị, chớ nên dùng phi pháp. Thật vậy, Đại vương! Hãy học tập điều này. Bấy giờ, Vua Ba-tư-nặc bạch Thế Tôn: 一 Pháp này tên là gì? Nên thực hành như thế nào? The Ton bao: -Pháp này tên là dứt trừ buồn đau. Vua liền bạch Phật: 一 Thật vậy, Thế Tôn, sở dĩ đúng như vậy, bởi vì khi con nghe pháp này rồi, mọi buồn đau đều không còn. Thưa Thế Tôn, việc nước bộn bề, con muốn trở về cung. rr 361 Bấy giờ, đệ tử của Bà-ca-lê xuất gia chưa được bao lâu nên chưa biết nghĩa lý đời này5 đời sau, không biết từ bờ này đến bờ bên kia, cũng không biết chết đây rồi sanh nơi khác, liền đưa dao cho Tôn giả. Khi có dao rồi, Bà-ca-lê với lòng tin kiên cố, cầm dao tự đâm mình. Nhưng khi vừa đưa dao lên để tự dâm, Bà-ca-lê chợt nghi: "Trong hàng đệ tử của Phật Thích-ca, nếu làm những việc phi pháp thì sẽ lãnh chịu quả xấu, chẳng được lợi ích tốt lành, ở trong giáo pháp của Như Lai, ta vẫn chưa chứng ngộ, lẽ nào lại chọn cái chết!” Bấy giờ? Tôn giả Bà-ca-lê liền tư duy về năm thủ uẩn: Đây là sắc, đây là , ỉ tập khởi của sác, đây là sự diệt tận của săc. Đây là thọ, tưởng, hành, thức; đây là tập khởi của thọ, tưởng, hành, thức; đây là sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức. Tôn giả ấy tư duy sâu xa về năm thủ uẩn này, các pháp có sanh thì ắt có diệt. Biết vậy rồi, tam hữu lậu liền được giải thoát. Bấy giờ, Tôn giả Bà-ca-lê liền ở nơi Vô dư Niết-bàn giới mà thể nhập Bát-niết-bàn. Thế Tôn bằng thiên nhĩ nghe Tôn giả Bà-ca-lê muốn dùng dao tự sát, bèn bảo A-nan: -Hãy tập trung các Tỳ-kheo tại thành Xá-vệ về một chỗ, Như Lai có điều muốn chỉ dạy! Tôn giả A-nan vâng lời Thế Tôn, liền triệu tập các Tỳ-kheo tại giảng đường Pho Tạp, roi trơ ve bạch vơi The Ton: -Hôm nay, chúng Tỳ-kheo đã vân tập về một chỗ! Lúc này, Thế Tôn liền dẫn chúng Tỳ-kheo-tăng tuần tự trước sau cùng đến tinh xá của Tôn giả Bà-ca-lê. Ngay khi ấy, Tệ ma Ba-tuần cũng muốn biết thần thức Tôn giả Bà-ca-lê đang ở chốn nào, trong loài người hay loài phi nhân, hay trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà5 a-tu-la? ca-liru-la, ma-hưu-lặc, dạ-xoa? Thần thức của Tôn giả này rốt cuộc đang ở đâu, sanh đến nơi nào, tìm xem khắp bốn phía Đông, Tây, Nam, Bắc, bốn phương phụ và trên, dưới vẫn không thấy thần thức Tôn giả ấy ở đâu. Khi ấy, thân thể Ma Ba-tuần đã rất mỏi mệt mà vẫn chưa biết thần thức ấy nơi đâu. [0643a03] Bấy giờ, Thế Tôn dẫn chúng Tỳ-kheo tuần tự trước sau cùng đến tinh xá kia. Thế Tôn quán thấy Ma Ba-tuần muốn biết thần thức Tôn giả Bà-ca- lê đang ở đâu, liền hỏi các Tỳ-kheo: 一 Các thầy có nghe trong tinh xá này có âm thanh lớn không? Lại còn có ánh sáng kỳ quái nữa? Các Tỳ-kheo thưa: -Thưa Thế Tôn, chúng con có nghe thấy! The Ton bao: 一 Đó là Tệ ma Ba-tuần muốn biết thần thức của Bà-ca-lê hiện đang ở đâu. Tôn giả A-nan bạch Thế Tôn: 362 衝 KINH TĂNG NHẤT A-HÀM 一 Cúi xin Thế Tôn cho chúng con được biết thần thức Tỳ-kheo Bà-ca-lê hiện đang ở đâu? The Ton bảo: 一 Thần thức Tỳ-kheo Bà-ca-lê vĩnh viễn không còn trụ vào bất cứ nơi đâu. Người thiện gia nam tử kia đã vào Niêt-bàn. Các thây hãy nhận biêt như vậy. Tôn giả A-nan bạch Thế Tôn: 一 Tỳ-kheo Bà-ca-lê này đắc tứ đế khi nào? , ạ rin A 4- L_ The Ton đáp: 一 Đã đắc tứ đế vào ngày hôm nay. A-nan bạch Phật: 一 Tỳ-kheo này mắc bệnh đã lâu, vốn là người phàm. The Ton bao: 一 Đúng vậy5 A-nan! Đúng như lời thầy nói, Tỳ-kheo này chịu bệnh khổ rất lâu. Trong các đệ tử của Phật Thích-ca có Tín giải thoát thì vi này là hơn hết, nhưng vì tâm hữu lậu chưa được giải thoát nên thây ây mới suy nghĩ: “Nay ta nên dùng dao để tự sát." Trong lúc Tỳ-kheo này sắp tự đâm mình, liền tư duy đến công đức của Như Lai. Ngay khi xả bỏ thân mạng, vị ấy tư duy về năm thủ uẩn: Đây là tập khởi của sắc, đây là sự diệt tận của sắc. Khi Tỳ-kheo ấy tư duy như vậy roi, các pháp tập khởi đêu được diệt tận, vị ây đạt được Niêt-bàn. Bấy giờ, Tôn giả A-nan nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành. *** Kệ tóm tắt:43 Tứ ý đoạn chi pháp, Tứ ám, Lão suy pháp, A・di, Pháp bổn mạt, Xá-lợi, Bà-ca-lê. ^Nguyên tóc Nhiếp tụng:仁意段w法,;円噬圭事汚;甄夷i逐季、丕;.舎利,婆裡參T。距t lại您 đe nên Nhiếp tụng không trùng với tên kinh. Bài kệ này tóm tắt 7 bài kinh, trong khi phẩm này có io bài kinh.