Lịch sử Phật giáo Biểu đồ Truyền Thừa các Tông Phái Phật giáo Thế giới Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF) CÁC BỘ PHÁI PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ (TRÍCH) CÁC BỘ PHÁI PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ (TRÍCH) Phật nhập Niết-bàn Trưởng lão bộ Đại chúng bộ 長老部 大衆部 sthaviravāda mahāsāṅghika 200 sau NB Phân biệt bộ Nhất thiết hữu bộ 分別部 一切有部 Nhất thuyết bộ vibhajyavāda sarvāstivāda 一說部 236 sau NB 236 sau NB ekavyāvahārika Khôi sơn trụ bộ 灰山住部 Thượng tọa bộ Hóa địa bộ Ẩm Quang bộ Thuyết xuất thế gokulika 上座部 化地部 飲光部 bộ theravāda mqkīśāsaka kāśyapīpa 說出世部 lokottaravāda Độc tử bộ Kinh lượng bộ 獨醑部 Pháp Tạng bộ 經量部 vātsīputrīya 法藏部 sautrāntika hoặc dharmaguptaka 350 sau NB Trụ tử bộ pudgalavāda Đa văn bộ Thuyết giả bộ Chế đa sơn bộ 多聞部 說假部 制多山部 bahuśrutīya prajñaptivāda caitika Chính lượng bộ Pháp thượng bộ Hiền trụ bộ Mật lâm sơn bộ 正量部 法上部 賢住部 密林山部 saṃmitīya dharmotarīya bhadrayānīya sannagarika sannagarika Biểu đồ I.1: Thiền tông Ấn Độ Biểu đồ I.1: Thiền tông Ấn Độ Thích-ca Mâu-ni Phật (śākyamuni buddha) 釋迦牟尼佛 01. Ma-ha Ca-diếp (mahākāśyapa) 15. Ka-na-đề-bà (kāṇadeva) hoặc Thánh 摩訶迦葉 Thiên (āryadeva) 02. A-nan (ānanda) 迦那提婆,聖天 阿難陀 16. La-hầu-la-đa (rāhulabhadra) 03. Thương-na Hòa-tu (śānavāsin) 羅睺羅多 商那和修 17. Tăng-già Nan-đề (saṃghanandi) 04. Ưu-bà-cúc-đa (upagupta) 僧伽難提 優婆掬多 18. Tăng-già Xá-đa (saṃghayathata) 05. Đề-đa-ca (dhītika) 僧伽舍多 提多迦 19. Cưu-ma-la-đa (kumāralāta) 06. Di-già-ca (miśaka) 鳩摩羅多 彌遮迦 20. Xà-dạ-đa (śayata) 07. Bà-tu-mật (cũng gọi là Thế Hữu, 闍夜多 vasumitra) 21. Thế Thân (vasubandhu) 婆須密 婆修盤頭,世親 08. Phù-đà Nan-đề (buddhanandi) 22. Ma-noa-la (manorata) 浮陀難提,佛陀難提 摩拏羅 09. Phù-đà Mật-đa (buddhamitra) 23. Cưu-lặc-na (haklenayaśa) 浮陀密多,佛陀密多 鳩勒那,鶴勒那 10. Bà-lật Thấp-bà (pārśva) 24. Sư Tử Bồ Đề (siṃhabodhi) 婆栗濕婆,脅尊者 師子菩提 11. Phú-na Dá-xa (puṇayaśa) 25. Bà-xá Tư-đa (baśaṣita) 富那夜奢 婆舍斯多 12. A-na Bồ-đề (ānabodhi) hoặc Mã 26. Bất-như Mật-đa (puṇyamitra) Minh (aśvaghoṣa) 不如密多 阿那菩提,馬鳴 27. Bát-nhã Đa-la (prajñādhāra) 13. Ca-tì-ma-la (kapimala) 般若多羅 迦毘摩羅 28. Bồ-đề Đạt-ma (bodhidharma) 14. Long Thụ (nāgārjuna) 菩提達磨 龍樹 THIỀN TÔNG ẤN ĐỘ (Xin xem tiếp) Biểu đồ I.2: Thiền Ấn Độ Đến Trung Quốc Biểu đồ I.2: Thiền Ấn Độ Đến Trung Quốc Bồ-đề Đạt-ma 菩提達磨 ~470-543 Thiền tông Trung Quốc Huệ Khả Pháp Dung 慧可 法融 487-593 594-657 NGƯU ĐẦU THIỀN Tăng Xán Tì-ni-đa Lưu-chi 僧璨 Trí Nham 毘尼多流支, ?-594 ?-606 智巖 Thiền tông Việt Nam 600-677 XEM BIỂU ĐỒ VII.1, Đạo Tín VII.2 道信 Huệ Phương 580-651 慧方 629-695 Hoằng Nhẫn 弘忍 Pháp Trì 601-674 法持 635-702 Huệ An Thần Tú Huệ Năng 慧安 神秀 慧能, 638-713 Trí Uy 582-709 ~605-706 Nam Thiền 智威 Bắc Thiền XEM BIỂU ĐỒ 646-722 I.3 Huệ Trung Huyền Tố Nghĩa Phúc Phổ Tịch 慧忠 玄素 義福 普寂 683-769 668-752 658-736 651-739 Trí Tiển Kính Sơn Đạo Khâm Đạo Lượng Phá Táo Đọa Duy Chính Đạo Tuyên 徑山道欽 道量 破竈墮 惟政 道宣 714-792 702-760 Tuấn Cực Chí Chân Hành Biểu 峻極 志眞 行表 722-797 Nhật Bản Tối Trừng 最澄 767-822 Biểu đồ I.3: Thiền Trung Quốc – Huệ Năng và Môn Đệ Biểu đồ I.3: Thiền Trung Quốc – Huệ Năng và Môn Đệ Huệ Năng 慧能 638-713 Hà Trạch Vĩnh Gia Thanh Nguyên Nam Dương Nam Nhạc Hoài Thần Hội Huyền Giác Hành Tư Huệ Trung Nhượng 荷澤神會 永嘉玄覺 青原行思 南陽慧忠 南嶽懷讓 686-760 665-713 660-740 675-775 677-744 HÀ TRẠCH TÔNG Thạch Đầu Đam Nguyên Mã Tổ Hi Thiên Ứng Chân Đạo Nhất Pháp Như Ngũ Đài 石頭希遷 躭源應眞 馬祖道一 法如 Vô Danh 700-790 709-788 五臺無名 XEM BIỂU 722-793 Đồ II.1 Duy Trung 惟忠 Đại Đức Đạo Viên Dược Sơn Thiên Hoàng Đại Điên Đan Hà 大德道圓 Duy Nghiễm Đạo Ngộ Bảo Thông Thiên Nhiên 藥山惟儼 天皇道悟 大顛寶通 丹霞天然 ~745-828 748-807 ?-819 739-824 Khuê Phong XEM BIỂU ĐỒ III.1 Tông Mật 圭峰宗密 780-841 Long Đàm Tam Bình Thúy Vi Sùng Tín Nghĩa Trung Vô Ngọc 龍潭崇信 三平義忠 翠微無學 tk. 8/9 tk. 8/9 tk. 9 Đức Sơn Đầu Tử Tuyên Giám Đại Đồng 德山宣鑒 投子大同 782-865 819-914 XEM BIỂU ĐỒ V Biểu đồ II.1: Dòng Mã Tổ Biểu đồ II.1: Dòng Mã Tổ Mã Tổ Đạo Nhất 馬祖道 一 709-788 • Đại Châu Huệ Hải Đại Mai Pháp Diêm Quan Qui Tông 大珠慧海 Thường Tế An Trí Thường tk. 8/9 大梅法常 鹽官齊安 歸宗智 常 • Bàng Uẩn 752-839 750-842 tk. 8/9 龐蘊 740-808 • Kim Ngưu Hàng Châu Quan Nam Cao An Đại 金牛 Thiên Long Đạo Thường Ngu tk. 8/9 杭州天龍 關南道常 高安大愚 • Ngũ Duệ Linh Mặc tk. 8/9 tk. 8/9 tk. 9 五洩靈默 747-818 • Tây Đường Trí Tạng Câu Chi Quan Nam Mạt Sơn 西堂智藏 俱胝 Đạo Ngô Liễu Nhiên 734-814 tk. 9 關南道吾 末山了然 • Bách Trượng Duy tk. 8/9 Chính 百丈惟政 tk. 8/9 • Phần Châu Vô Nghiệp 汾州無業 Bách Trượng Bàn Sơn Nam Truyền Trung Ấp 760-821 Hoài Hải Bảo Tích Phổ Nguyện Hồng Ân • Đông Tự Như Hội 百丈懷海 盤山寶積 南泉普願 中邑洪恩 東寺如會 720-814 720-814 738-897 tk. 8/9 742-821 • Thạch Củng Huệ Tạng 石鞏慧藏 tk. 8/9 Bách Trượng Phổ Từ Hổ Lợi Triệu Châu Trường Sa • Ma Cốc Bảo Triệt Niết Bàn Hóa Tung Tòng Phẩm Cảnh Sầm 麻谷寶徹 百丈涅槃 普化 子湖利蹤 趙州從諗 長沙景岑 tk. 8/9 tk. 8/9 ?-860 800(?)-880 778-897 ?-868 • Đặng Ẩn Phong 五臺隱峯 Tuyết Đậu tk. 8/9 Thường • Chương Kính Hoài Thông Huy 雪竇常通 章敬懷暉 834-905 756-815 (Xin xem tiếp II. 2) Biểu đồ II.2: Dòng Mã Tổ Biểu đồ II.2: Dòng Mã Tổ Qui Sơn Linh Thạch Sương Trường Ngũ Phong Hoàng Bá Hựu Tính Không Khánh Đại An Thường Quán Hi Vận 潙山靈祐 石霜性空 長慶大安 五峰常觀 黃檗希運 771-853 tk. 8/9 tk. 8/9 tk. 8/9 ?-850 Khai Tổ tông Qui Ngưỡng Lưu Hương Ngưỡng Sơn Linh Vân Linh Thụ Đại Tuỳ Thiết Nghiêm Huệ Tịch Chí Cần Như Mẫn Pháp Chân Ma Trí Nhàn 仰山慧寂 靈雲志勤 靈樹 如敏 大隨法眞 劉鐵磨 香嚴智閑 807-883 tk. 9 tk.9 tk. 9 tk.9 ?-898 Tổ thứ 2 Bùi Hưu Mục Châu Lâm Tế 裴休 Đạo Minh Nghĩa Vô Trước Nam Tháp Tây Tháp ?-? 睦州道明 Huyền Văn Hỉ Quang Dũng Quang Mục ~780-877 臨濟義玄 無著文喜 南塔光涌 西塔光穆 ?-866 tk.8/9 tk. 9 Vô Ngôn Thông 無言通, ?-826 KHAI TỔ Trần Tháo TÔNG THIÊN TÔNG Ba Tiêu Tư Phúc 陳操 LÂM TẾ VIỆT NAM Huệ Thanh Như Bảo tk. 9 XEM BIỂU 芭蕉慧清 資福如寶 XEM BIỂU ĐỒ VII.2 ĐỒ IV.1 Hưng Dương Thanh Nhượng 興陽清讓 QUI NGƯỠNG TÔNG Biểu đồ III.1: Tông Tào Động Biểu đồ III.1: Tông Tào Động Dược Sơn Duy Nghiễm 藥山惟儼 ~745-828 Đạo Ngô Thuyền Tử Vân Nham Viên Trí Cao Sa-di Đức Thành Đàm Thạnh 道吾圓智 高沙彌 船子德誠 雲巖曇晟 ~769-835 tk. 8/9 780-841 Giáp Sơn Động Sơn Thạch Sương Tiệm Nguyên Thiện Hội Lương Giới Khánh Chư Trọng Hưng 夾山善會 洞山良价 石霜慶諸 漸源仲興 805-881 807-869 807-888 tk. 8/9 TỔ THỨ NHẤT Lạc Phố TÔNG TÀO Nguyên An ĐỘNG Cửu Phong Dũng Trương 洛浦元安 Đạo Kiền Tuyền Chuyết Tú 834-898 九峰道虔 Cảnh Hân Tài (Xin xem tiếp) tk. 9 湧泉景欣 張拙秀才 tk. 9 Tào Sơn Long Nha Việt Châu Khâm Sơn Bản Tịch Cư Tuần Càn Phong Văn Thúy Hòa Sơn 曹山本寂 龍牙居遁 越州乾峰 欽山文邃 Vô Ân 840-901 835-925 tk. 9 禾山無殷 TỔ THỨ ?-960 HAI TÔNG TÀO ĐỘNG Nhất Cú Tri Giáo Thạch Liêm 一句知教 石溓 Tông Tào Động Việt Tông Tào Động Việt Nam, đới thứ 35, Nam, đời thứ 29, truyền đàng ngoài truyền đàng trong (Bắc) (Trung) XEM BIỂU ĐỒ VII.5 XEM BIỂU ĐỒ VII.5 Biểu đồ III.2: Tông Tào Động Biểu đồ III.2: Tông Tào Động Vân Cư Đan Hà Đạo Cư Tử Thuần 雲居道膺 丹霞子淳 ?-902 ?-1119 Đồng An Chân Yết Hoằng Trí Đạo Phi Thanh Liễu Chính Giác 同安道丕 眞歇清了 宏智正覺 1089-1151 1091-1157 Đồng An Quán Chí Thiên Đồng Đông Minh Đông Lăng 同安觀志 Tông Giác Huệ Nhật Vĩnh Dư 天童宗玨 東明慧日 東陵永璵 ?-? 1272-1340 ?-1365 Lương Sơn Duyên Quán Tuyết Đậu 梁山緣觀 Trí Giám 雪竇智鑒 ?-? Thái Dương Cảnh Huyền 太陽警玄 Thiên Đồng 943-1027 Như Tịnh 天童如淨 1163-1228 Hưng Dương Đầu Tử Thanh Phẫu Nghĩa Thanh 興陽清剖 投子義青 Đạo Nguyên ?-? ?-1083 Hi Huyền 道元希玄 1200-1253 Đại Hồng Phù Dung TÔNG TÀO Báo Ân Đạo Khải ĐỘNG 大洪報恩 芙蓉道楷 NHẬT BẢN ?-? 1043-1118 Tịnh Nhân Đại Trí Xiển Đề Pháp Thành Tề Liễn Duy Chiếu 淨因法成 大智齊璉 闡提惟照 ?-? ?-? ?-? TÔNG TÀO ĐỘNG Biểu đồ IV.1: Tông Lâm Tế Biểu đồ IV.1: Tông Lâm Tế Lâm Tế Nghĩa Huyền 臨濟義玄 ?-866 Tam Thánh Hưng Hóa Đồng Phong Huệ Nhiên Tổn Tưởng Am Chủ 三聖慧然 興化存獎 桐峰庵主 tk. 9 830-888 tk. 9 Định Thượng Tọa 定上座 Nam Viện tk. 9 Huệ Ngung 南院慧顒 ?-930 Phong Huyệt Diên Chiểu 風穴延沼 893-973 Thủ Sơn Tỉnh Niệm 首山省念 926-993 Thừa Thiên Phần Dương Diệp Huyện Trí Tung Thiện Chiêu Qui Tỉnh 承天智嵩 汾陽善昭 葉縣歸省 947-1024 Đại Ngu Thạch Sương Lang Da Thủ Chi Sở Viên Huệ Giác 大愚守枝 石霜楚圓 琅邪慧覺 986-1039 Ba Tiêu Cốc Tuyền 芭蕉谷泉 Vân Phong Văn Duyệt 雲峰文悅 (Xin xem tiếp) Biểu đồ IV.2: Tông Lâm Tế Biểu đồ IV.2: Tông Lâm Tế Hoàng Long Dương Kì Huệ Nam Phương Hội 黃龍慧南 楊岐方會 1002-1069 992-1049 KHAI TỔ PHÁI KHAI TỔ PHÁI HOÀNG LONG DƯƠNG KÌ Lặc Đàm Hối Đường Bảo Phong Bạch Vân Bảo Ninh Hồng Anh Tổ Tâm Khắc Văn Thủ Đoan Nhân 泐潭洪英 晦堂祖心 寶峰克文 白雲守端 Dũng 1025-1100 1025-1102 1025-1072 保寧仁勇 Linh Lặc Tử Tâm Đâu Suất Pháp Vân Vân Cái Ngũ Tổ Thượng Nguyên Đàm Ngộ Tân Tòng Duyệt Phật Chiếu Trí Bản Pháp Diễn Phương Duy Thiện 死心悟新 兜率從悅 法雲佛照 雲蓋智本 五祖法演 Nhật Ích Thanh Thanh 1044-1115 1044-1091 Phần Đàm ~1024-1104 上方日益 靈源惟清 泐潭 Văn Chuẩn 善清 泐潭文準 Trường Tuyết Hòa Sơn Diệu Phổ Thanh Thái Bình Khai Phúc Viên Ngộ Linh Thủ Phong Huệ Huệ Tính Viễn Phật Huệ Cần Đạo Ninh Khắc Cần Trác Châu Phương Không Nhãn 太平慧懃 開福道寧 長靈守卓 T雪峰慧空 禾山慧方 妙普性空 清遠佛眼 ?-1113 1063-1135 Thượng Vạn Niên 1073-1129 XEM BIỂU Phong Bản Pháp Nhất ĐỒ IV.3 Tài 萬年法一 上峰本才 Sĩ Khuê Văn Thù Nguyệt Am Trúc Am Tâm Đạo Thiện Quả Nguyệt Tuyết Am 士珪竹庵 文殊心道 月菴善果 Lâm Sư Tòng Cẩn Hoàng Long Long Nha 1079-1152 Quán 雪庵從瑾 Pháp Trung Trí Tài 月林師觀 黃龍法忠 龍牙智才 1143-1217 Đạo Hạnh Lão Nạp Hư Am Tuyết Đường Tổ Đăng 道行雪堂 老衲祖 Vô Môn Hoài Lâm Tế Tông Vân Cư 燈, ?-? Huệ Khai Thưởng sang Việt Nam Pháp Như 無門慧開 虛庵懷敞 XEM BIỂU ĐỒ VII.5 雲居法如 1183-1260 Vinh Tây Tâm Địa 榮西 Giác Tâm 1141-1215 心地覺心 TÔNG LÂM TẾ 1207-1298 NHẬT BẢN THIÊN LÂM TẾ TÔNG NHẬT BẢN Biểu đồ IV.3: Dòng Lâm Tế – Viên Ngộ Biểu đồ IV.3: Dòng Lâm Tế – Viên Ngộ Viên Ngộ Khắc Cần 圓悟克勤 1063-1135 Đại Huệ Hạt Đường Hộ Quốc Hổ Khâu Tông Cảo Huệ Viễn Cảnh Nguyên Thiệu Long 大慧宗杲 瞎堂慧遠 護國景元 虎丘紹隆 1089-1163 1094-1146 1077-1136 Phúc Nghiêm Phật Chiếu Đại Qui Giản Đường Hoặc Am Ứng Am Liễu Hiền Đức Quang Pháp Bảo Hành Cơ Sư Thể Đàm Hoa 福嚴了賢 佛照德光 大溈法寶 簡堂行機 或菴師體 應庵曇華 1121-1203 1108-1179 1103-1163 Dục Vương Bắc Giản Dục Vương Như Diễm Cư Giản Sư Thuỵ 育王如琰 北磵居簡 育王師瑞 ?-1225 1164-1246 Tạng Tẩu Đại Xuyên Vật Sơ Mật Am Thiện Trân Phổ Tế Đại Quán Hàm Kiệt 藏叟善珍 大川普濟 物初大觀 密庵咸傑 1201-1268 1118-1211 Nguyên Tẩu Tùng Nguyên Linh Ẩn Phá Am Hạnh Đoan Sùng Nhạc Liễu Ngộ Tổ Tiên 元叟行端 松源崇嶽 靈隱了悟 破庵祖先 1254-1341 1139-1209 1136-1211 Vô Minh Vận Am Vô Chuẩn Huệ Tính Phổ Nham Sư Phạm 無明慧性 運庵普巖 無準師範 ?-? 1156-1226 1177-1249 Lan Khê Hư Đường Viên Nhĩ Tuyết Nham Vô Học Tổ Đạo Long Trí Ngu Biện Viên Tổ Khâm Nguyên 蘭溪道隆 虛堂智愚 圓爾辨圓 雪巖祖欽 無學祖元 1213-1278 1185-1269 1201-1280 ?-? 1226-1286 Cũng mang Nam Phố danh hiệu Cao Phong Thiệu Minh Thánh Nhất Nguyên Diệu 南浦紹明 Quốc Sư 高峰原妙 1235-1309 聖一國師 1238-1295 Đại Ứng Trung Phong Quốc Sư Minh Bản 中峰明本 1263-1323 Biểu đồ V: Tông Vân Môn & Pháp Nhãn Biểu đồ V: Tông Vân Môn & Pháp Nhãn Đức Sơn Tuyên Giám 德山宣鑒 782-865 Tuyết Phong Nghĩa Tồn Thúy Nham Lệnh Tham Nham Đầu Toàn Hoát 雪峰義存 翠巖令參 巖頭全豁 822-908 tk. 9/10 828-887 Kính Thanh Đạo Phó 鏡清道怤 863-937 Thụy Nham La Sơn Sư Ngạn Đạo Nhàn 瑞巖師彥 羅山道閑 Vân Môn Văn Yển Trường Bảo Phúc Huyền Sa tk. 9/10 tk. 9/10 雲門文偃 Khánh Huệ Tòng Triển Sư Bị 864-949 Lăng 寶福從展 玄沙師備 Minh Chiêu KHAI TỔ TÔNG 長慶慧稜 ?-928 835-908 Đức Khiêm VÂN MÔN 854-932 明招德謙 tk. 10 Hương Lâm Động Sơn Ba Lăng Đức Sơn Trừng Viễn Thủ Sơ Hạo Giám Duyên Mật An Quốc La Hán 香林澄遠 洞山守初 巴陵顥鑒 德山緣密 Huệ Cầu Quế Sâm 908-987 910-990 tk. 10 ?-? 安國慧球 羅漢桂琛 ?-913 tk. 9/10 Động Sơn Trí Môn Thiên Y Hiểu Thông Quang Tộ Nghĩa Hoài 洞山曉通 Long Tế Thiệu Tu Pháp Nhãn 智門光祚 天衣義懷 龍濟紹修 Văn Ích ?-1031 tk. 11 Thanh Lương 法眼文益 Khế Tung Hưu Phục 885-958 契嵩 清涼休復 KHAI TỔ TÔNG Tuyết Đậu Viên Thông Tông Bản 1007-1072 ?-943 PHÁP NHÃN Trọng Hiển Pháp Tú Viên Chiếu 雪竇重顯 圓通法秀 宗本圓照 980-1052 ?-1090 ?-1099 Báo Ân Huệ Minh Thiên Thai 報恩慧明 Đức Thiều Linh Ẩn Thanh Tủng 天台德韶 Thảo Đường 靈隱清聳 881-972 Thiện Bản Chứng Ngộ 草堂 Thanh Lương Pháp Đăng Đại Thông Tu Ngung tk. 11 清涼法燈, ?-974 善本大通 憕悟修顒 THIÊN TÔNG Kim Sơn VIỆT NAM Thiện Ninh 金山善 寧 Đoan Lộc Lôi Am Tịnh Từ Sở Minh Bản Tiên Vĩnh Chính Thụ 凈慈楚明 Đạo 端鹿本先 Minh 雷庵正受 Diệu Trạm Tư Huệ Nguyên 942-1008 Diên 1146-1208 妙湛思慧 道原 Hoa Nghiêm Thọ Tổ Chiếu Đạo Hoà Huệ Đạt 永明延壽 祖照道和 華嚴慧達 904-975 909-985 VÂN MÔN TÔNG PHÁP NHÃN TÔNG Biểu đồ VI.1: Thiền Nhật Bản – Cội nguồn của Phong Trào Ngũ Sơn Thập Sát Biểu đồ VI.1: Thiền Nhật Bản – Cội nguồn của Phong Trào Ngũ Sơn Thập Sát Vô Chuẩn Sư Phạm 無準師範 Vô Học Viên Nhĩ Biện Viên Tuyết Nham Ngột Am Ngoan Cực Tổ Nguyên 圓爾辨圓 Tổ Khâm Phổ Ninh Hành Di 無學祖元 1201-1280 雪巖祖欽 兀菴普寧 頑極行彌 XEM BIỂU ĐỔ 1197-1276 VI.4 Cao Phong Hiển Nhật 高峰顯日 Trung Phong Nhất Sơn 1241-1351 Minh Bản Nhất Ninh 中峰明本 一山一寧 1263-1323 1247-1317 Mộng Song Sơ Thạch 夢窻疎石 1275-1351 XEM BIỂU ĐỒ VI.4 Phí Ẩn Cổ Tiên Đại Chuyết Hổ Quan Tuyết Thôn Thông Dung Ấn Nguyên Tổ Năng Sư Luyện Hữu Mai 費隱通容 古先印元 大拙祖能 虎關師鍊 雪村有梅 1593-1661 1295-1374 1313-1377 1278-1346 1290-1346 Ẩn Nguyên Long Kì 隱元隆琦 1592-1673 XEM BIỂU ĐỒ VI.4 CỘI NGUỒN CỦA PHONG TRÀO NGŨ SƠN Biểu đồ VI.2: Thiền Nhật Bản – Việc truyền bá thiền Lâm Tế từ Trung Quốc sang Nhật Biểu đồ VI.2: Thiền Nhật Bản – Việc truyền bá thiền Lâm Tế từ Trung Quốc sang Nhật Lâm Tế Viên Ngộ Nghĩa Huyền Khắc Cần 臨濟義玄 圓悟克勤 ?-866 1063-1135 Hoàng Long Huệ Dương Kì Nam Phương Hội Tùng Nguyên Phá Am 黃龍慧南 楊岐方會 Sùng Nhạc Tổ Tiên 1002-1069 992-1049 松源崇嶽 破菴祖先 1139-1209 1136-1211 Minh Am Vinh Ngũ Tổ Tây Pháp Diễn 明菴榮西 五祖法演 Vô Minh Vận Am Vô Chuẩn 1141-1215 1024-1104 Huệ Tính Phổ Nham Sư Phạm XEM BIỂU ĐỒ 無明慧性 運菴普巖 無準師範 VI.3 1156-1226 1177-1249 Lan Khê Đạo Long Nam Phố 蘭溪道隆 Thiệu Minh Khai Phúc Đạo Ninh 1213-1278 南浦紹明 開福道寧 1244-1320 ?-1113 XEM BIỂU ĐỒ VI.6 Ước Ông Vô Môn Huệ Khai Đức Kiệm 無門慧開 約翁德儉 1183-1260 Dĩ Tâm 1244-1320 Sùng Truyền 以心崇傳 Tâm Địa Giác Tâm 1569-1633 Tịch Thất 心地覺心 Nguyên Quang 1207-1298 寂室元光 XEM BIỂU ĐỒ VI.3 1290-1367 BƯỚC DU NHẬP CỦA TÔNG LÂM TẾ TẠI NHẬT BẢN Biểu đồ VI.3: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế I Biểu đồ VI.3: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế I Minh Am Đại Nhật Vinh Tây Năng Nhãn 明菴榮西 大日能忍 1141-1215 ?-? Liễu Nhiên Thối Canh Thích Viên Giác Yển Minh Toàn Hành Dũng Vinh Triều 覺晏 了然明全 退耕行勇 釋圓榮朝 ?-? 1184-1225 1163-1241 ?-1247 Tạng Tẩu Lãng Dự Cô Vân Hoài Hoài Giác Thiền Hoài 藏叟朗與 Trang Chiếu Hoài Giám Nghĩa Ni 1193-1276 孤雲懷莊 懷照 覺禪懷鑒 懷義尼 1198-1280 ?-? ?-1251 (?) ?-? Tịch Am Thượng Chiêu 寂菴上昭 1229-1316 Triệt Thông Nghĩa Nghĩa Nghĩa Giới Diễn Chuẩn Long Sơn 徹通義介 義演 義準 Đức Kiến 1219-1309 ?-1314 ?-? 龍山德見 1284-1358 NHẬT BẢN ĐẠT-MA TÔNG DÒNG MINH AM VINH TÂY Tâm Địa Giác Tâm Viên Nhĩ Biện Viên 心地覺心 圓爾辨圓 1207-1298 1201-1280 Cũng mang danh hiệu Cũng mang danh hiệu Pháp Đăng Viên Minh Quốc Sư Thánh Nhất Quốc Sư Cô Phong Tiềm Khê Bạch Vân Vô Quan Đông Sơn Giác Minh Xứ Khiêm Huệ Hiểu Phổ Môn Trạm Chiếu 孤峰覺明 潛溪處謙 白雲慧曉 無關普門 東山湛照 1271-1361 ?-1330 1228-1297 1212-1291 1231-1291 Từ Vân Bạt Đội Nhật Đông Mộng Nham Hổ Quan Diệu Ý Đắc Thắng Tổ Húc Tổ Ứng Quế Am Sư Luyệt 慈雲妙意 拔隊得勝 日東祖旭 夢巖祖應 Huyền Thụ 虎關師鍊 1293-1345 1327-1387 ?-1344 ?-1344 桂庵玄樹 1278-1346 1424-1508 Tuấn Ông Kì Dương Linh Sơn Phương Tú 俊翁令山 岐陽方秀 1344-1408 PHÁP ĐĂNG PHÁI 1363-1427 THÁNH NHẤT PHÁI Biểu đồ VI.4: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế II Biểu đồ VI.4: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế II Trung Phong Minh Bản Phi Ẩn Thông Dung 中峰明本 費隱通容 1263-1323 1593-1661 Thiên Nham Vô Ẩn Viễn Khê Cổ Tiên Ẩn Nguyên Đạo Giả Siêu Nguyên Trường Nguyên Hối Tổ Hùng Ấn Nguyên Long Kì Nguyên 千巖元長 無隱元晦 遠溪祖雄 古先印元 隱元隆琦 道者超元 1284-1357 ?-1358 1286-1344 1295-1374 1592-1673 1363-1427 Đại Chuyết Nguyệt Tổ Năng Châu Thọ Độc Trạm Mộc Am Cao Tuyền Nhất Hoa Tính Oánh Tính Thao Tính Đôn 大拙祖能 Quế Thạc Do 獨湛性瑩 木菴性瑫 高泉性潡 1313-1377 月舟壽桂 一華碩由 1628-1706 1611-1684 1633-1695 ?-1333 1441-1507 HUYỄN TRỤ PHÁI Triều Am Thiết Nhãn Thiết Ngưu Đạo Hải Đạo Quang Đạo Cơ 潮音道海 鐵眼道光 鐵牛道機 Vô Học Tổ Cao Phong 1628-1695 1630-1682 1628-1700 Nguyên Hiển Nhật 無學祖元 高峰顯日 1226-1286 1241-1316 HOÀNG BÁ TÔNG Mộng Song Sơ Thạch 夢窻疎石 1275-1351 Vô Cực Xuân Ốc Diệu Ba Tuyệt Hải Chí Huyền 春屋妙葩 Trung Tân 無極志玄 1311-1388 絕海中津 1282-1359 Trung Nham Viên Nguyệt 1336-1405 中巖圓月 1300-1375 Không Cốc Nghĩa Đường Châu Tín Duy Tiêu Minh Ứng 義堂周信 Đắc Nham 空谷明應 1325-1388 惟肖得巖 1328-1407 Đàm Trọng Thụy Khê Hi Thế Đạo Phương Tây Thiếu Châu Phụng Linh Ngạn 曇仲道芳 Thừa Đoái 瑞溪周鳳 希世靈彥 1365-1409 西笑承兌 1391-1473 1403-1488 1548-1607 MỘNG SONG PHÁI Biểu đồ VI.5: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế II Biểu đồ VI.5: Thiền Nhật Bản – Các chi phái của Tông Lâm Tế II Nam Phố Tuyết Giang Thiệu Minh Tông Thâm 南浦紹明 雪江宗深 1235-1309 1408-1486 Phong Ông Ngộ Khê Đặc Phương Đông Dương Tổ Nhất Tông Đốn Thiền Kiệt Anh Triều 峰翁祖一 悟溪宗頓 特芳禪傑 東陽英朝 1274-1357 1416-1500 1419-1506 1429-1504 Cảnh Xuyên Tông Long 景川宗隆 Đại Trùng Thiên Tung Đại Hưu 1426-1500 Tông Sầm Tông Thụ Tông Hưu 大蟲宗岑 天縱宗受 大宗休休 XEM BIỂU ĐỒ VI.6 ?-? ?-1512 1468-1549 Nguyệt Am Đại Trùng Vô Trước Tông Quang Tông Sầm Đạo Trung 月菴宗光 大蟲宗岑 無著道忠 1326-1389 1512-1599 1653-1744 NGUYỆT AM PHÁI TUYẾT GIANG PHÁI Biểu đồ VI.6: Thiền Nhật Bản – Lâm Tế Chính Mạch I – Dòng Nam Phố Thiệu Minh Biểu đồ VI.6: Thiền Nhật Bản – Lâm Tế Chính Mạch I – Dòng Nam Phố Thiệu Minh Nam Phố Thiệu Minh 南浦紹明 1235-1309 Tông Phong Diệu Siêu 宗峰妙超 1282-1338 Triệt Ông Nghĩa Đình Quan Sơn Huệ Huyền 徹翁義亭 關山慧玄 1295-1369 1277-1360 Ngôn Ngoại Tông Trung Thụ Ông Tông Bật 言外宗忠 授翁宗弼 1315-1390 1296-1380 Hoa Tẩu Tông Đàm Vô Nhân Tông Nhân 華叟宗曇 無因宗因 1352-1428 1326-1410 Nhất Hưu Dưỡng Tẩu Tông Di Tuyết Giang Tông Thâm Tông 養叟宗頤 雪江宗深 Thuần 1379-1458 1408-1486 一休宗純 1394-1481 Xuân Phố Tông Hi Đặc Phương Đông Dương 春浦宗熙 Thiền Kiệt Anh Triều 1416-496 特芳禪傑 東陽英朝 1419-1506 1429-1504 Thật Truyền Tông Chân 實傳宗眞 1434-1507 Cổ Nguyệt Ngu Đưởng Thiền Tài Đông Thật Cổ Nhạc Tông Tuyên 古月禪材 愚堂東寔 古嶽宗亘 1667-1751 1579-1661 1465-1548 Nguyệt Thuyền Chí Đạo Tiếu Lĩnh Tông Tố Thiền Huệ Vô Nan 笑嶺宗訴 月船禪慧 至道無難 1489-1568 1702-1781 Bàn Khuê 1603-1676 Vĩnh Trác 盤珪永琢 Xuân Ốc Cổ Khuê Nhất Đống Tiên Nhai 1622-1693 Đạo Kính Tông Viên Tông Trận Thiệu Đích Nghĩa Phạm Huệ Đoan 春屋宗園 古溪宗陳 一凍紹滴 仙崖義梵 道鏡慧端 1529-1611 1515-1597 1539-1612 1750-1837 1642-1721 Giang Nguyệt Tiểu Quật Trạch Am Bạch Ẩn Huệ Hạc Tông Ngoạn Viễn Châu Tông Bành 白隱慧鶴 江月宗玩 小堀遠州 澤菴宗彭 1685-1768 1574-1643 ?-? 1573-1645 XEM BIỀU ĐỒ VI.7 Biểu đồ VI.7: Thiền Nhật Bản – Lâm Tế Chính Mạch II – Dòng Bạch Ẩn Huệ Hạc Biểu đồ VI.7: Thiền Nhật Bản – Lâm Tế Chính Mạch II – Dòng Bạch Ẩn Huệ Hạc Bạch Ẩn Huệ Hạc 白隱慧鶴 1685-1768 Đông Lĩnh Túy Ông Nga Sơn Viên Từ Nguyên Lư Từ Điệu Nhất Nặc Thiền Thứ 東嶺圓慈 醉翁元盧 峨山慈掉 一諾 禪恕 1721-1792 1716-1789 1727-1797 Đại Quán Ẩn Sơn Trác Châu Văn Thù Duy Diễm Hồ Tiên 大觀文殊 隱山惟琰 卓洲胡僊 1766-1842 1751-1814 1760-1833 Thái Nguyên Đường Lâm Diệu Hỉ Xuân Ứng Tô Sơn Tư Nguyên Tông Thọ Tông Tích Thiền Duyệt Huyền Kiều 太元孜元 棠林宗夀 妙喜宗積 春應禪悅 蘇山玄喬 1768-1837 ?-1837 1774-1848 1773-1845? 1799-1868 Đại Chuyết Nghi Sơn Tuyết Đàm Ca Lăng Thừa Diễn Thiện Lai Thiệu Phác Thụy Ca Già Sơn 大拙承演 儀山善來 雪潭紹璞 迦陵瑞迦 Toàn Lăng 1797-1855 1802-1878 1812-1873 1793-1859 伽山全楞 Độc Viên Đàm Hải Thừa Châu Huyền Xương La Sơn 獨園承珠 潭海玄昌 Nguyên Ma 1819-1895 1811-1898 羅山元磨 Mặc Lôi 1815-1867 Đích Thủy Hồng Xuyên Việt Khê Độc Trạm Tông Uyên Nghi Mục Tông Ôn Thủ Khiêm Tạp Tam 默雷宗淵 滴水宜牧 洪川宗溫 越溪守謙 毒湛匝三 1854-1930 1822-1899 1816-1892 1809-1883 1840-1917 Nam Ẩn Toàn Ngu Hồng Nhạc 南隱全愚 Vụ Hải Tông Diễn 1834-1904 Cổ Lượng 洪嶽宗演 霧海古亮 1859-1919 1864-1935 Bảo Nhạc Chuyết Ông Thiên Kì Trung Thôn Từ Hưng Tông Hoạt Như Huyễn Thái Hựu 寶嶽慈興 拙翁宗活 千崎如幻 中村泰祐 1870-1954 1876-1958 1886-1954 Thụy Nham Tông Thạc Chỉ Nguyệt Tông Sầm Tam Phố 瑞巖宗碩 指月宗岑 Nhất Châu 1879-1965 1882-1945 三浦一舟 Cũng được gọi Cũng được gọi 1903- Hậu Đằng Thụy Nham Tá Mộc Chỉ Nguyệt Biểu đồ VI.8: Thiền Nhật Bản – Đạo Nguyên và Tông Tào Động Biểu đồ VI.8: Thiền Nhật Bản – Đạo Nguyên và Tông Tào Động Đạo Nguyên Hi Huyền 道元希玄 Triệt Thông 1200-1253 Nghĩa Giới 徹通義介 1219-1309 Tịch Viên Thuyên Giác Thiền Cô Vân 寂圓 Huệ Hoài Giám Hoài Trang 1207-1299 詮慧 覺禪懷鑒 孤雲懷莊 Oánh Sơn Cung Ông Hàn Nham ?-1251(?) 1198-1280 Thiệu Cẩn Vận Lương Nghĩa Doãn 瑩山紹瑾 恭翁運良 寒巖義尹 1268-1325 1267-1341 1217-1300 Nghĩa Vân Kinh Hào Nghĩa Diễn 義雲 經豪 義演 1253-1333 ?-1314 Nga Sơn Minh Phong Vô Nhai Vạn An Thiều Thạc Tố Triết Trí Hồng Anh Chủng 峨山韶碩 明峰素哲 無涯智洪 萬安英種 1275-1365 1277-1350 ?-1357 1591-1654 Nga Sơn Thiều Thạc Đại Trí Tổ Kế 峨山韶碩 大智祖繼 1275-1365 1290-1366 Thái Nguyên Thông Huyễn Vô Đoan Tổ Hoàn, 無端祖環, ?-1387; Đại Vô Để Vô Ngoại Tông Chân Tịch Linh Triệt Tông Linh, 大徹宗令,1333-1408; Lương Thiều Viên Chiếu 太源宗眞 通幻寂靈 Thật Phong Lương Tú, 實峰良秀, 1318- 無底良韶 無外圓照 ?-1370 1322-1391 1405; Nguyên Ông Tâm Chiêu, 源 翁 心 1312-1361 1311-1381 昭, 1325-1396 Mai Sơn Liễu Am Thạch Ốc Nguyệt Tuyền Đạo Tẩu Vô Trước Văn Bản Huệ Minh Chân Lương Lương Ấn Đạo Ái Diệu Dung 梅山聞本 了菴慧明 石屋眞梁 月泉良印 道叟道愛 無著妙融 ?-1417 1337-1411 1345-1432 1319-1400 ?-1379 1333-1393 Kiệt Đường Nguyệt Giang Độc Am Năng Thắng Chính Văn Minh Phong Tố Triết Huyền 傑堂能勝 月江正文 明峰素哲, 1277-1350 Quang 1355-1427 ?-1462 獨庵玄光 Bạch Phong Huyền Đích 1630-1698 Nam Anh Nhất Châu 白峰玄滴, 1594-1670 Khiêm Tông Chính Y 南英謙宗 一州正伊 1387-1460 1416-1487 Nguyệt Châu Tông Hồ 月舟宗胡, 1618-1698 Đàm Anh Ngũ Phong Huệ Ứng Hải Âm Đức Ông Lương Cao Tuyên Mặc Vạn Sơn Đạo Bạch 曇英慧應 德翁良高, 1648-1709 五峰海音 Huyền Kế 卍山道白, 1636-1714 1424-1504 宣默玄契 Thiên Quế Chỉ Nguyệt Tổn Ông Tông Ích Truyền Tôn Huệ Ấn Huyền Thấu Tức 損翁宗益, 1673-1746 天桂傳尊 指月慧印 Trung 1648-1735 1689-1764 玄透即中, 1729-1807 Diện Sơn Thụy Phương Hạt Đường Bản 面山瑞方, 1683-1769 Quang 瞎堂本光 1710-1773 Biểu đồ VII.1: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Tì-ni-đa Lưu-chi Biểu đồ VII.1: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Tì-ni-đa Lưu-chi Tì-ni-đa Lưu-chi 毘尼多流支 ?-594 Pháp Hiền 法賢 La Quí An Vô Ngại Pháp Thuận ?-626 羅貴安 無碍 法順 852-936 ?-990 ? Thiền Ông Sùng Phạm Ma-ha Pháp Bảo 禪翁 崇範 摩訶 法寶 902-979 1044-87 Huệ Nghiêm 慧嚴 Vạn Định Đạo Trì Bát Thuần Đạo Hạnh Huệ Hạnh 持鉢 Chân Pháp Thanh Biện 萬行 定慧 道行 1049- 純眞 道法 清辨 ?-1018 ?-1115 1117 ?-1101 ?-686 Huệ Sinh Minh Không Bản Tịch Thiền Nham 慧生 明空 本寂 禪巖 ? ?-1063 ?-1141 ?-1140 1093-1163 Quảng Phúc Khánh Hỉ ? 廣福 慶喜 1066-1142 Giới Không Pháp Dung Thảo Nhất ? 戒空 法融 草一 ?-1174 Định Không Trí Thiền Đạo Lâm Chân Không 定空 智禪 道林 眞空 730-808 ?-1203 1045/46-1100 Thông Thiện 通善 Tịnh Thiền Diệu Nhân Viên Học 淨禪 妙因 圓學 1121-1193 1042-1113 1073-1136 Viên Thông 圓通 1080-1151 Y Sơn 依山 ?-1213 Biểu đồ VII.2: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Vô Ngôn Thông Biểu đồ VII.2: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Vô Ngôn Thông Vô Ngôn Thông 無言通 ?-826 Cảm Thành 感誠 Định Hương Thiền Lão ?-860 定香 禪老 ?-1051 Thiện Hội 善會 ?-900/901 Cứu Chỉ Viên Chiếu Bảo Tính Minh Tâm Quảng Trí Lí Thái 究旨 圓照 寶性 明心 廣智 Tông 999-1090 ?-1034 ?-1034 ?-1091 李太宗 Vân Phong 雲峰 ?-957 Thông Biện Đa Vân Mãn Giác Ngộ Ấn 通辨 多雲 滿覺 悟印 Khuông Việt ?-1134 1052-1096 1020-1088 匡越 933-1011 Biện Tài Đạo Huệ Bảo Giám Không Lộ Bản Tịnh Bảo Viên 辨才 道慧 寶鑒 空露 本淨 Giác Trí Đa Bảo ?-1173 ?-1173 ?-1119 1100-1176 寶覺 圓智 多寶 1. Tịnh Không, 凈空, 1091-1170; 2. Giác Hải Trí Thiền Tịnh Nguyện Đại Xả, 大捨, 1120-1180; 3. Tín Học, 覺海 智禪 Giới Học 信學, ?-1190; 4. Trường Nguyên, tk. 11/12 淨戒 願學 長源, 1110-1165; 5. Tĩnh Lực, ?-1207 ?-1174 靜力, 1112-1175; 6. Trí Bảo, 智寶, ?-1190; 7. Minh Trí, 明智, ?-1196. Quảng Nghiêm 廣嚴 1121-1190 Thường Chiếu 常照 ?-1203 Trí Thông Thần Nghi Thông Thiền 智通 神儀 通禪 ?-1216 ?-1228 Hiện Quang Tức Lự 現光 息慮 ?-1221, Tổ khai sơn Yên Tử Ứng Thuận Vương 應順王 Biểu đồ VII.3: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử Biểu đồ VII.3: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử Thông Thiền ?-1228 Nhật Thiển Tức Lự Chí Nhàn Ứng Thuận Vương Đạo Sĩ Chân Giám Tiêu Dao Quốc Nhất Quế Sâm Thôn Tăng, Trạch Lâu, Lại Toản, Huệ Trung Trần Thái Tông Thần Tán, Thạch Đầu, Vị Hải, Đạo Thượng Sĩ Tiềm, Thủ Nhân, Ngu Ông, Vô Sơ 1218-1277 1230-1291 An Nhiên, Thiên Nhiên Trần Nhân Tông Thạch Kim, Thoại Bà Trúc Lâm Đầu Đà 1258-1308 Pháp Tràng, Hương Tràng Pháp Loa Hương Sơn, Pháp Cổ, Mật Tông 1284-1330 Cảnh Huy Huyền Quang Quế Đường 1254-1334 Hương Hải 1628-1715 THIỀN PHÁI TRÚC LÂM YÊN TỬ Biểu đồ VII.4: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Thảo Đường Biểu đồ VII.4: Thiền tông Việt Nam – Thiền phái Thảo Đường Thảo Đưởng tk. 11 Lí Nhân Tông Bát Nhã Ngộ Xá Ngộ Ích Thiệu Minh ? Định Giác Đô Vũ Phạm ÂM Lí Anh Tông Đỗ Đô Trương Tam Tạng Chân Huyền Đỗ Thường ? Hải Tỉnh Lí Cao Tông Nguyễn Thức Phạm Phụng Ngự THIỀN PHÁI THẢO ĐƯỜNG Biểu đồ VII.5: Thiền Việt Nam – Tông Tào Động và Lâm Tế Biểu đồ VII.5: Thiền Việt Nam – Tông Tào Động và Lâm Tế An Kiết Tịnh Chu Nhất Cú Tri Giáo Giác Lãng Thạch Liêm Pháp hệ thứ 35 Pháp hệ thứ 28 1633-1704 Thông Giác Thủy Nguyệt Hưng Long Hưng Liên Nguyễn Phúc Châu Quả Hoằng 1637-1704 Chân Dung Tông Diễn TÔNG TÀO ĐỘNG TRUYỀN SANG 1640-1711 MIỀN TRUNG Bản Lai Hạnh Nhất Thiện Thuận Tỉnh Giác Nguyên Thiều 1648-1728 Pháp hệ thứ 33 TÔNG TÀO ĐỘNG TRUYỀN SANG MIỀN BẮC Tăng Đà Bà Thành Đẳng Thành Nhạc Minh Vật Tử Dung Chuyết Công Minh Hà Ẩn Sơn Nhất Tri Minh Hoằng th. 33 1590-1644 ?-1786 Pháp hệ thứ 34 th. 34 Minh Minh Hành Thiệt Vinh Liễu Quán Lương Bảo Hạnh 1596-1659 1667-1742 th. 35 th.35 Chân Nguyên Chân Trú Trạm Quang 1647-1726 Lưu Quang Tế Tổ Từ Hải Điện Nhân Huấn Chiếu Như Hiện Như Trừng Như Tùy Nguyệt Quang Lân Giác ?-1765 1696-1733 TÔNG LÂM TẾ TRUYỀN SANG MIỀN NAM Tính Tĩnh Tính Dược Tính Ngạn 1692-1773 TÔNG LÂM TẾ TRUYỀN SANG MIỀN BẮC