Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) Tập 2 — Dạy Dỗ Bậc Đại Trí Thức Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF) Đã dự định trở về Trúc Lâm, nhƣng đột nhiên, đức Phật bảo nán lại mấy hôm nữa. Hóa ra là có cơ duyên. Ngoại ô Vesāli, thuộc cộng hòa Licchavī, có hai vợ chồng bà-la-môn nổi tiếng thông thái, uyên bác, có tài hùng biện; mỗi ngƣời không những học hiểu rất nhiều triết thuyết khác nhau mà còn nắm vững các phƣơng pháp lý luận nên tài vấn đáp của ông bà không ai sánh nổi. Con trai lớn là Saccaka đƣợc di truyền dòng máu thông minh, mẫn tuệ ấy, lại còn đƣợc kế thừa sở học của cha mẹ nên nghiễm nhiên trở thành một ngôi sao vô địch trên các luận trƣờng. Thế vẫn chƣa đủ, ngƣời con ƣu tú của dòng tộc này còn nghiên cứu sâu rộng tƣ tƣởng các giáo phái trong và ngoài truyền thống đƣơng thời, biết điểm ƣu, điểm khuyết, sở trƣờng, sở đoản của các chủ thuyết ấy nữa. Bởi thế, càng lớn lên, tiếng tăm của Saccaka càng vƣợt trội cha mẹ, trở thành tay hùng biện vô địch. Chƣa có một sa-môn, bà-la-môn luận sƣ nào khả dĩ trổ tài miệng lƣỡi có thể xứng đáng là đối thủ của chàng! Và thế là Saccaka sanh tâm ngã mạn, coi thế gian nhƣ cỏ rác. Quá kiêu căng tự phụ về sở học của mình, Saccaka sắm một sợi dây da to bản cột bụng lại. Mọi ngƣời xúm lại hỏi tại sao, Saccaka cƣời mũi đáp: 202 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt - Chữ nghĩa, văn tự, cú pháp, thiên kinh, vạn quyển... chúng sống nhung nhúc đầy đặc ở trong này! Nếu không cột lại, ta sợ một lúc nào đó sẽ vỡ bụng ra mà chết! Danh tiếng Saccaka lại càng vang dội. Ba đức vua và hội đồng tƣớng lãnh trị vì liên bang Licchavī đóng tại Vesāli mời Saccaka làm thầy giáo phụ đạo cho con cháu họ. Chàng vỗ bụng nói: - Có sẵn đây. Nếu chia chung cho thiên hạ cũng còn chƣa hết, huống hồ chỉ một tiểu quốc. Thế là các vị đã tìm đúng ngƣời! Bọn tiểu nhân vô trí, thiểu học thì tung hô, ca ngợi; còn kẻ có trí thì họ khinh bỉ nhƣng họ im lặng, thầm hổ thẹn giùm cho chàng trai trẻ. Trong thời gian ấy, đức Phật, chƣ vị trƣởng lão và rất đông tỳ-khƣu đã lui tới Vesāli, cƣ ngụ ở đại lâm Mahāvana. Tin ấy nhanh chóng đến tai Saccaka, chàng tự nghĩ: “Thời gian gần đây, ta đã nghe danh tôn giáo này cùng ngƣời sáng lập ra nó. Ông sa-môn Gotama xuất thân dòng dõi sát-đế-lỵ, vốn là một thái tử văn võ toàn tài, bỏ vƣơng vị xuất gia, bây giờ tự xƣng là Phật, một vị đại A-la-hán! Thật là điên rồ và ngông cuồng! Tuy ta chƣa nắm đƣợc giáo pháp của ông ta, nhƣng thử hỏi, triết học và tƣ tƣởng của con ngƣời thì có đƣợc bao nhiêu? Cho dẫu ông ta có sáng lập ra một giáo thuyết mới, có múa mép, khua môi ỏm tỏi... thì cũng thảm nhục, thân bại, danh liệt tại đất này mà thôi!” Hôm ấy, đứng trƣớc hội chúng của mình, Saccaka ngạo nghễ tuyên bố rằng: - Ta không thấy một sa-môn, bà-la-môn nào dù là giáo phái chủ, giáo phái sƣ hoặc là bậc đạo sƣ lỗi lạc tự xƣng mình là Phật, thánh phƣơng nào chăng nữa, một khi đối đáp với ta, chẳng có ai là không hồi hộp, run sợ! Thậm chí, nếu ta cật vấn cây cột không có tâm thức thì nó cũng sợ hãi, rung chuyển, toát mồ hôi hột! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 203 Cả hội trƣờng vỗ tay, tán thán Saccaka không hết lời rồi nói: - Sa-môn Gotama rất giỏi, rất nổi danh, nhƣng rồi sẽ bị đo ván! - Đúng nhƣ thế không sai! Saccaka mỉm cƣời: - Cái đó thì các ngƣơi đừng có nôn nóng, không chóng thì chầy sẽ có cuộc tranh biện thú vị ấy! Saccaka thò tay siết chặt lại sợi dây da nịt bụng! Nghe tin đức Phật đang ở Mahāvana, tôn giả Assaji bộ hành từ nƣớc cộng hòa Videha về thăm ngài. Nghỉ đêm ở một khu rừng ngoại ô, sáng sớm tôn giả đi vào thành phố Vesāli trì bình khất thực. Lúc ấy, Saccaka đang ƣỡn bụng đi dạo với chừng mƣời mấy đồ chúng, trông thấy tôn giả Assaji do râu tóc sạch sẽ, đi đứng trang nghiêm, đoán là đệ tử của đức Phật, hắn bèn dừng lại, lịch sự chấp tay với cung cách của một bậc thức giả: - Thƣa ngài sa-môn! Ngài có liên hệ gì với giáo phái của đại sa-môn Gotama? Ngƣớc lên, tôn giả Assaji trông thấy một chàng trai trẻ to lớn, cao ráo với dây nịt to buộc chặt bụng cùng đám thanh niên mặt trơn, da láng; biết đấy là ai rồi, nên đáp: - Tôi là đệ tử ít học của đức Đạo Sƣ ấy, thƣa hiền giả! - Thật là hân hạnh! Saccaka giả vờ cúi đầu khiêm tốn - Từ lâu tôi đã nghe đại danh của đại sa-môn Gotama nhƣ sấm dậy bên tai! Vậy chẳng hay, vị ấy thƣờng dạy các hàng đệ tử nhƣ thế nào? Nói rõ hơn, là sa-môn Gotama hay nói giáo pháp gì cho môn đệ? - Này Aggivessana! Này chàng trai trẻ! Đức Thế Tôn thƣờng dạy cho chúng đệ tử rằng: Sắc uẩn là vô thƣờng, thọ uẩn là vô thƣờng, tƣởng uẩn là vô thƣờng, hành uẩn là vô thƣờng, thức uẩn là vô thƣờng... 204 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Vừa nghe vị sa-môn gọi đúng tên mình, Saccaka đã cảm giác lành lạnh, nhƣng y lại cƣời lạt: - Hóa ra chỉ có vậy thôi sao, thƣa ngài sa-môn? - Còn nữa, này chàng trai trẻ! Vì sắc thọ tƣởng hành thức ấy là vô thƣờng nên chúng còn là vô ngã nữa! Và, tất cả pháp đều vô ngã! Saccaka nhíu mày: - Đấy là tinh yếu giáo pháp của đại sa-môn Gotama ƣ? - Với kẻ trí, với ngƣời có tai để nghe thì đấy là tinh yếu, còn đối với ngƣời ngu, kẻ không có tai để nghe thì nó rất tầm thƣờng, thƣa ngài đại bác học! Nói xong, tôn giả Assaji mỉm cƣời. Nhƣng Saccaka không lãnh hội đƣợc ý tứ tinh tế ấy, hắn nói to với mọi ngƣời: - Thiên hạ có rõ không? Hay chỉ có tôi, chính tôi mới vừa nghe đƣợc những điều chẳng lành? Sắc uẩn vô thƣờng... vô ngã, thọ uẩn vô thƣờng, vô ngã...; các pháp đều vô ngã? Cái gì vậy? Lời dạy ấy quả là tàn tệ, quả là nguy hại cho thế gian! Chính lời giáo huấn ấy là bóng tối, là quỷ dữ, là thuốc độc... đã phản bội con ngƣời và hủy diệt tất cả những gì cao đẹp, thiêng liêng trên đời này! Xin chƣ vị hãy nguyền rủa giáo pháp ấy đi! Nó là trá hình của Ma vƣơng, của Diêm sứ! Hãy lột mặt nạ giáo pháp phi nhân tính ấy! Rồi Saccaka quay sang tôn giả Assaji: - Ngài sa-môn hãy nghe cho kỹ đây! Tôi, Saccaka, bậc giáo thọ, bậc đạo sƣ của hoàng tộc Licchavī tôi sẽ đích thân đến gặp sa-môn Gotama để luận chiến và đấu trí! Thế nào tôi cũng phải vạch trần, lột truồng mớ giáo lý sai lầm đầy tệ hại của ông ta! Nói xong, Saccaka quay lƣng bỏ đi. Đám đệ tử còn nói vọng lại: - Nghe rõ chƣa? Giáo lý ấy chƣa đáng giá một đồng xu mà đem rao bán giữa chợ đời! Ai mua? Đồ mặt dày! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 205 Hoàng tộc Licchavī đang hội họp tại một giảng đƣờng rộng lớn để giải quyết những công việc liên hệ đến kinh tế đang gặp lúc khó khăn thì Saccaka đột ngột bƣớc vào. Vì Saccaka là thầy giáo giỏi của con em họ nên hoàng tộc có vị đứng dậy chào, có ngƣời gật đầu, có ngƣời chỉ liếc mắt xem, có ngƣời niềm nở mời chỗ ngồi và tiếp nƣớc. Saccaka chƣa yên vị đã vội đứng dậy, chắp tay chào hội chúng rồi nói: - Thƣa chƣ vị đại nhân, quý nhân khả kính! Một cơ hội hiếm có sẽ làm cho kinh thành Vesāli nhỏ bé của chúng ta vang danh thiên hạ! Phải biết thò bàn tay vàng ra mà nắm lấy! Mọi ngƣời ngơ ngác đƣa mắt có vẻ dò hỏi. Saccaka cất giọng hùng hồn: - Sa-môn Gotama và đệ tử của ông ta hiện đang đến hóa đạo tại xứ sở của chúng ta mấy lúc gần đây. Từ lâu, tôi đã nghe đến tài trí của sa-môn Gotama. Ông ta đã luận thắng hầu hết các giáo phái chủ, giáo phái sƣ trong và ngoài truyền thống trên đời này. Đức vua của các đại quốc, tiểu quốc ven thung lũng sông Gaṅgā; những đại phú gia, bá hộ, công tử, vƣơng tử, đại thần, đại trƣởng giả... hữu danh đều quy giáo sa-môn Gotama! Tuy nhiên, đến đây, tại lãnh thổ này, samôn Gotama sẽ thất vọng, sẽ chuốc lấy thảm bại nhục nhã rồi cuốn xéo đi nơi khác... - Tại sao? Có ngƣời hỏi. Saccaka cƣời đắc chí: - Sao nữa! Vì sẽ có một cuộc luận chiến, đấu trí, tranh tài vô tiền khoáng hậu xảy ra giữa tôi và sa-môn Gotama! Tôi chờ đợi cơ hội này từ lâu lắm. Vậy thì hôm nay, tôi đến đây là để mời chƣ vị đại nhân hoàng tộc Licchavī hãy cùng đi với tôi. Và dịp này, chƣ vị đại nhân sẽ chứng kiến đƣợc một sự kiện hy hữu, trọng đại: Sa-môn Gotama sẽ không có đất dung thân! 206 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Một vị lão thần cất giọng thận trọng: - Tôi không phủ nhận là thầy giáo thọ Saccaka có kiến thức, sở học và tài hùng biện xuất chúng, lỗi lạc! Tôi cũng đã có nghe, ngài đã nghiên cứu thấu đáo mọi triết học trong và ngoài truyền thống đến độ thâm uyên và bác lãm nhất. Nhƣng đại sa-môn Gotama thì sao? Dƣờng nhƣ mọi điều vừa kể trên, ông ta đều ƣu việt, đều vƣợt trội thế gian mấy cái đầu! Không những thế, giáo pháp mà ông ta xiển dƣơng, khai mở là một loại giáo pháp độc sáng, thiên tài, trƣớc đây chƣa hề có, mai sau cũng không thể có đƣợc; chẳng hay thầy giáo thọ của chúng ta đã nắm chắc phần thắng chƣa nhỉ? Saccaka vỗ ngực đáp: - Chƣ vị đại nhân hãy yên trí! Những lời giáo huấn của sa-môn Gotama tôi biết rất rõ; và tôi còn thấy cả những lỗ hổng, những khiếm khuyết, những luận điểm thô thiển và tệ hại của nó nữa. Đấy là những tƣ tƣởng bi quan, yếm thế, một loại hƣ vô chủ nghĩa càn quấy, mƣng độc, ấu trĩ và ngốc nghếch nhất trên đời này. Thật không xứng đáng cho con em chúng ta nghe lọt vào lỗ tai! Phải lấy chổi chà mà quét nó ra khỏi xứ sở trong sạch và hiền thiện này. Vậy, quý vị đại nhân hãy cùng đi với tôi, hôm nay, rồi chƣ vị đại nhân sẽ thấy rõ sự thực! Một ngƣời cất giọng nghiêm trang: - Xin ngài giáo thọ trẻ tuổi lƣu ý cho! Cả hoàng tộc Licchavī và hội đồng tƣớng lãnh với địa vị tôn quý, danh giá cùng đi với ngài là cả một chuyện hệ trọng! Là một điều cần phải thận trọng! Chúng tôi không muốn bị bẽ mặt, không muốn bị bêu xấu trƣớc mặt mọi ngƣời! Phải tin chắc, phải quyết thắng một ngàn phần trăm, chúng tôi mới cho ngƣời tháp tùng cùng ngài! Saccaka với giọng đanh thép, tự tin: - Đúng vậy! Chắc vậy! Ngƣời bị bẽ mặt, bôi xấu phải là sa-môn Gotama và chúng đệ tử của ông ta! Tôi đã xác quyết Minh Đức Triều Tâm Ảnh 207 nhƣ thế, nhƣ đá hằn sâu vết chém trƣớc khi đến đây hội diện với chƣ vị đại nhân. - Xin cho nghe những luận cứ của ngài giáo thọ! Vị trƣởng lão kia tiếp tục chất vấn - Với những ví dụ cụ thể, có hình tƣợng chứ không phải là những lý lẽ xa vời, trống không nhƣ thế! Saccaka hơi ngạc nhiên, hụt hẫng một chút nhƣng y lấy lại phong độ rất nhanh: - Thật xứng đáng là những cật vấn minh triết! Y giả vờ khen! Đƣợc thôi! Tôi sẽ vặn hỏi, sẽ bắt bẽ lý lẽ của sa-môn Gotama bằng lý lẽ của tôi. Ví nhƣ một thanh niên khỏe mạnh, đầy sức lực với bắp tay có vồng, với gân tay nổi cuồn cuộn; một tay y nắm cứng cần cổ một con cừu nặng nhƣ một quả núi đè, không thể nhúc nhích đƣợc; tay kia y nắm lông cừu dài rồi lôi tuột tất tần tật không chừa một mảy. Thì tôi cũng vậy. Tôi sẽ nắm cứng cần cổ giáo pháp của sa-môn Gotama rồi tôi sẽ lột trần sạch sành sanh tất cả da vảy của lý thuyết tệ hại ấy bằng trí tuệ, đa văn và quảng kiến của tôi! Đấy là một ví dụ cụ thể, có hình tƣợng, có xƣơng, có thịt, chƣ vị đại nhân có đồng ý vậy không? Một số ngƣời phấn khích, lao nhao: - Vâng, đúng vậy! Rất là ấn tƣợng! Saccaka đƣợc dịp trổ tài hùng biện bằng miệng lƣỡi: - Còn nữa! Ví nhƣ một trung niên lực lƣỡng làm việc lâu năm tại xƣởng nấu rƣợu. Tay y cầm vợt một cách điêu luyện, thiện xảo. Chẳng cần nhìn vào chảo rƣợu sôi, y cũng có thể thò cây vợt xuống một cách chính xác để vớt bột rƣợu từ bên này sang bên kia rồi vòng quanh miệng chảo một cách dễ dàng. Khó có một tí bọt nào thoát khỏi cây vợt thiên tài của hắn! Thƣa chƣ vị đại nhân! Saccaka cất cao giọng, sang sảng – Giáo pháp của sa-môn Gotama đƣợc ví nhƣ bọt rƣợu dính đầy bụi bặm, tạp chất ấy. Tôi sẽ sử dụng cây vợt thiện xảo, điêu luyện, thiên tài để vớt mớ giáo pháp ô nhiễm 208 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt của sa-môn Gotama từ đầu này sang đầu kia, vớt vòng quanh cả sở học lẫn kiến thức ác uế của ông ta nữa! Đấy là vị dụ cụ thể thứ hai! Chƣ vị đại nhân nghe rõ cả chứ? - Nghe rõ! Một ngƣời cƣời hì hì rồi nói lớn – Nhƣng cây vợt của ngài giáo thọ ở đâu? Saccaka cƣời xòa: - Đấy là lý lẽ của tôi! Quý vị giỡn hoài! Có một ngƣời rất cứng cỏi, cất giọng chậm rãi: - Ví dụ ấy khá sống động nhƣng không tƣơng hợp rồi, nếu không muốn nói là tác dụng ngƣợc chiều, thƣa ngài giáo thọ khả kính! Tại sao vậy? Vì khi mà ngài vớt hết phần bụi bặm, tạp chất, ô nhiễm ra tuốt tuồn tuột thì giáo pháp của samôn Gotama sẽ còn lại cái trong sạch, thuần tịnh, tinh khiết nhất trên trần đời rồi! Chắc ý ngài không muốn thế chứ? Saccaka thoáng tái mặt, nghĩ thầm: “Không thể xem thƣờng hội chúng ăn trắng mặc trơn này!” Rồi óc y làm việc cực nhanh, đáp rằng: - Rất chính xác là lập luận ấy, nhƣng chƣ vị tôn túc nghe lầm rồi. Tôi nói giáo pháp của sa-môn Gotama là bụi bặm, ô nhiễm, tạp chất; hãy vớt tất cả chúng chứ không phải là vớt phần bụi bặm, ô nhiễm, tạp chất của giáo pháp ấy! - Thế thì nghe đƣợc! - Vậy chƣ vị đại nhân có cần nghe thêm ví dụ nữa chăng? - Có thể cho nghe! Saccaka tiếp tục: - Ví nhƣ một ngƣời nghiện rƣợu, hễ thấy rƣợu là uống. Tay y cầm chung rƣợu khi úp, khi ngửa, khi đặt bên này, khi đặt bên kia hoặc nốc cạn sạch tùy theo ý muốn. Cũng vậy, giáo pháp của sa-môn Gotama là chung rƣợu ấy. Tôi sẽ tùy nghi, tùy lúc, khi đặt bên này, khi đặt bên kia, khi úp, khi ngửa hoặc nốc cạn sạch một cách dễ dàng bằng lý lẽ, bằng sự thực, bằng tài nghị luận sắc bén của tôi! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 209 Có tiếng cƣời ha ha rồi cắc cớ hỏi: - Thế có say không? Lại vẳng lên những tiếng cƣời hô hố. Không khí vui vẻ tràn đầy hội trƣờng. Tƣởng vậy là tất cả mọi ngƣời đều đã bị thuyết phục, nào ngờ, một lão trƣợng quắc thƣớc lại nói: - Không chắc đâu, thƣa ngài giáo thọ! Không dễ gì nốc cạn sạch sành sanh một hơi đâu! Sa-môn Gotama chẳng phải là kẻ hữu danh vô thực, chẳng phải là kẻ sàng sàng nhƣ tất cả chúng ta ở đây! Sở học, đạo hạnh, trí tuệ lẫn cả biện tài của ông ta đã vang danh khắp cả châu Diêm-phù-đề không phải là không có sở y! - Đúng vậy! Một giọng nói khác phụ họa – Giáo pháp ấy không dễ gì chịu nằm yên để cho ngài giáo thọ kéo tuốt tuồn tuột nhƣ lông cừu; nhƣ vớt tất tần tật bọt rƣợu; nhƣ úp, ngửa chung rƣợu hoặc nốc cạn sạch sành sanh dễ dàng nhƣ vậy đâu! Rất nhiều con em hoàng tộc, tƣớng sĩ của chúng ta đã quy giáo theo ông ta đã khá đông rồi đấy! - Một số cự phú, danh gia vọng tộc và cả dân chúng nữa đã trở thành tín đồ của họ. Một ngƣời khác tiếp lời. Sự thận trọng ấy quả là cần thiết. Nhƣng những lời nhắc nhở chân tình kia đã bị đám đông làm cho tan loãng. Rất đông ngƣời đồng loạt đứng dậy, cổ vũ Saccaka: - Chúng ta hãy cùng đi! Nhất định sa-môn Gotama sẽ chuốc lấy thảm bại! Nhất định kinh thành Vesāli của chúng ta sẽ vang danh khắp thiên hạ! Thế rồi, Saccaka cùng với hội chúng hơn một nửa số ngƣời lớn tuổi kéo thêm chừng trăm môn sinh nữa rầm rộ mở cờ, gióng trống, khua chiêng ... huyên náo lên đƣờng. Đến khu rừng lớn ngoại thành Vesāli, thấy thấp thoáng xa xa bên kia ngọn đồi, có một ngôi tịnh xá rộng lớn, họ dừng chân lại. Ở xung quanh đây có một số tỳ-khƣu đang thiền tọa hoặc kinh hành giữa những hàng cây. Mặc dầu nắng hạn nhƣng nơi này vẫn còn giữ đƣợc màu xanh thanh 210 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt bình và mát mẻ. Thoáng nhìn khung cảnh tĩnh lặng, lòng Saccaka gợn lên nỗi sợ hãi mơ hồ nhƣng y trấn tĩnh lại ngay. Saccaka đến gần một vị tỳ-khƣu, lịch sự cất tiếng hỏi: - Thƣa ngài sa-môn! Hiện giờ đức Đạo Sƣ Gotama đang ở đâu? Vị tỳ-khƣu dừng bƣớc, đƣa mắt dịu dàng hỏi: - Chƣ vị là ai? Saccaka giới thiệu: - Tôi là giáo thọ sƣ của hoàng tộc Licchavī cùng với môn đệ; và đây là mấy trăm bậc đại nhân của kinh thành Vesāli cổ xƣa, muốn đến diện kiến cái vị đƣợc gọi là đức Thế Tôn ấy! Vị tỳ-khƣu mỉm cƣời: - Vậy mà tôi cứ ngỡ là chƣ vị đang xuất quân lâm trận, tình cờ ghé ngang đây! Xin lỗi, tôi đã hiểu lầm! Rồi vị tỳkhƣu vừa nói vừa đƣa tay chỉ - Thƣa ngài đại hùng biện Saccaka Aggivessana! Đức Tôn Sƣ đang ở kia, dƣới một cội cây to ngay khu rừng trƣớc mặt. Dƣờng nhƣ đức Đạo Sƣ của chúng tôi đã biết đến sự thăm viếng huênh hoang và vui vẻ này! Thêm một lần nữa, Saccaka thoáng sợ hãi, tái mặt. Cả tên tộc, tên hiệu và cả ý đồ tranh biện, chàng chƣa xƣng ra, chƣa nói lên mà một sa-môn tầm thƣờng nhƣ thế này cũng đã biết rồi! Đã thế, vị tỳ-khƣu còn nói tiếp: - Ngài hãy thít chặt lại sợi dây nịt bụng thêm một tí nữa! Những cái gọi là chữ nghĩa, văn tự, cú pháp, thiên kinh, vạn quyển ở trong ấy dƣờng nhƣ chúng đang náo động, lúc nhúc không yên! Saccaka hối hả bƣớc nhanh cùng với hội chúng của mình. Chàng tự nghĩ:“Có những dấu hiệu, những triệu chứng không đƣợc tốt lành cho lắm! Không những trí, những tuệ, những minh, những hạnh của sa-môn Gotama ta Minh Đức Triều Tâm Ảnh 211 chƣa nắm bắt đƣợ, ngay cả một tỳ-khƣu đệ tử vô danh mà những câu nói, cách nói, tia mắt nhìn... đã hàm tàng bên trong những năng lực, những thắng trí... cũng đã bất khả tƣ nghì rồi! Chƣa gặp sa-môn Gotama mà ta đã bủn rủn, chao đảo đến thế này hay sao?” Saccaka và tùy tùng đã đến chỗ đức Thế Tôn, và, chàng nhìn sững! Đức Phật ấy tƣớng hảo quang minh quá! Ở nơi ngài, bất cứ cái gì tỏa rạng từ ngài cũng đều toát ra sự trong sạch, thanh khiết, từ hòa, tinh giản, nghiêm oai, định tĩnh, trầm hùng, hỷ mãn và trọn vẹn...! Trong số hội chúng tùy tùng của Saccaka có một số ngƣời cũng đứng sững và say mê chiêm ngƣỡng ngài nhƣ thế. Có số quỳ xuống đảnh lễ. Nhóm ngƣời khác thì cất tiếng chào thân mật. Có ngƣời chỉ xƣng tên họ và dòng dõi của mình. Có kẻ chỉ chắp tay. Một số thì đƣa mắt nhìn hờ hững, im lặng không nói gì. Tất cả, sau đó đều tìm chỗ ngồi thích hợp... Saccaka từ từ, nhè nhẹ hít một hơi sâu đầy phổi để lấy lại sự tỉnh táo, an ổn rồi cất giọng ngang tàng cố hữu: - Này sa-môn Gotama! Hôm nay, tôi với hội chúng hoàng tộc, tƣớng lãnh Licchavī cùng một số môn đệ đến đây để vấn đạo. Xin ông hãy vui lòng trả lời cho những câu hỏi phải lẽ của chúng tôi! Đức Phật biết rõ tất cả tâm tƣ, ý đồ của chàng thanh niên và hội chúng; biết rõ cả suy nghĩ và những câu hỏi đang nằm trong óc của Saccaka nhƣng ngài chỉ thản nhiên nhƣ không có chuyện gì xẩy ra: - Này Aggivessana! Nhƣ Lai rất sẵn lòng, ngƣơi cứ tùy nghi! - Vâng! Saccaka đáp – Không biết sa-môn Gotama thƣờng chỉ dạy cho các hàng đệ tử nhƣ thế nào? Và thật sự, nguyên văn lời giáo huấn ấy ra sao? - Aggivessana! Hãy nghe đây! Nhƣ Lai thƣờng giáo giới 212 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt chƣ đệ tử rằng: Sắc, thọ, tƣởng, hành, thức uẩn đều vô thƣờng, vì vô thƣờng nên vô ngã. Và, tất cả pháp đều vô ngã! Đấy chính là nguyên văn minh thuyết giáo pháp của Nhƣ Lai! Saccaka vặn hỏi: - Chỉ có thế thôi sao? - Vâng, Nhƣ Lai thƣờng chỉ dạy có bấy nhiêu! Saccaka cƣời lạt: - Vậy thì sa-môn Gotama có thể cho tôi đƣa ra ví dụ, để từ đó, sa-môn Gotama tự thấy rõ cái ấu trĩ, cái thô thiển, cái tệ hại của giáo pháp ấy không? - Hãy tự do, hãy tùy thích, này Aggivessana! Nhƣ Lai rất muốn nghe ví dụ của ngƣơi. - Này, sa-môn Gotama, hãy nghe đây! Ví nhƣ các loại cây, các loại giống có đủ nhựa sống để từ đó phát triển tốt, tăng trƣởng tốt; tất cả chúng đều nƣơng nhờ từ đất, lớn lên bởi đất, xanh thắm rồi đơm hoa kết trái cũng nhờ ân huệ của đất. Ví nhƣ các công việc đồng áng, vƣờn tƣợc, trồng dâu, nuôi tằm... cũng nƣơng tựa đất, sau đó chúng ta mới có cơm ăn áo mặc. Không có đất thì không có sự sống của các loài hữu tình, phải vậy không, thƣa sa-môn Gotama? Đức Phật mỉm cƣời: - Đấy mới chỉ là tiền đề, ngƣơi còn đi vào nội dung chính nữa mà, Aggivessana! - Vâng! Saccaka đáp - Từ ví dụ ấy, bây giờ tôi đi đến luận điểm để phá vỡ, đập tan ác kiến mê muội của sa-môn Gotama! Sa-môn Gotama bảo rằng: Ngũ uẩn là vô thƣờng, ngũ uẩn vô ngã; tất cả pháp đều vô ngã! Còn luận điểm của tôi thì ngƣợc lại. Tại sao? Vì nhờ có ngũ uẩn, nƣơng nhờ nơi ngũ uẩn mà ngƣời ta ăn, nói, đi, đứng, nghĩ suy, làm việc để tạo tác những khổ vui, thiện ác trên đời này. Muôn loài thảo mộc nƣơng nhờ bởi đất mà tồn tại nhƣ thế nào thì chúng hữu tình nƣơng nhờ nơi ngũ uẩn để tồn tại, sinh trƣởng y nhƣ thế Minh Đức Triều Tâm Ảnh 213 ấy, thƣa sa-môn Gotama! Đức Phật điềm đạm nói: - Này Aggivessana! Có phải đây là điều mà ngƣơi đã kết luận cho quan điểm của mình: Sắc uẩn là cái ngã của ta, thọ uẩn là cái ngã của ta; và, tƣởng, hành, thức cũng y nhƣ thế? Muôn loài thảo mộc nƣơng nhờ bởi đất thì chúng sanh cũng nƣơng nhờ nơi ngũ uẩn, cái tự ngã ấy để tạo tác khổ lạc, thiện ác trên đời này? Saccaka đáp khá dè dặt: - Vâng, thƣa sa-môn Gotama! Tôi nghe rất nhiều ngƣời lập luận nhƣ thế! - Ngƣời khác thì không liên quan gì ở đây! Nhƣ Lai chỉ muốn nghe sở kiến của ngƣơi! Và chính ngƣơi phải xác định quan điểm ấy là của mình. - Vâng, tôi xin xác quyết là nhƣ thế! Sắc thọ tƣởng hành thức chính là cái ngã của ta. Chính chúng sanh nƣơng nhờ nơi cái ngã ấy để tồn tại, tạo tác cảnh giới và làm nên thế giới. Nếu chẳng có cái ngũ uẩn ấy, cái ngã ấy làm căn cứ địa; nếu toàn bộ ngũ uẩn là không phải ta, tự ngã của ta thì chúng sanh làm sao hiện hữu hở sa-môn Gotama? Xem chừng cái luận thuyết vô thần, hƣ vô chủ nghĩa của ông với cái gọi là vô ngã ấy, không phù hợp với chân lý, với sự thật, không tƣơng hợp với chánh trí rồi! Một số ngƣời hời hợt trong hội chúng của Saccaka nghe giáo thọ sƣ của mình lập luận với lý lẽ minh chứng rất xác thực, rất thuyết phục bèn vỗ tay tán thán. Một số khác thâm trầm hơn thì dè dặt, cẩn trọng vì nhìn thấy thần sắc của sa- môn Gotama vẫn bình lặng nhƣ đáy biển sâu không chao sóng. Saccaka thì có vẻ tự phụ, nghênh ngáo ra mặt. Đức Phật mỉm nụ cƣời ở trong tâm, chậm rãi nói: - Này Aggavessana! Vậy Nhƣ Lai sẽ hỏi ngƣơi, ngƣơi vừa lòng điều nào thì hãy trả lời điều ấy, đƣợc chăng? - Thƣa vâng! Saccaka đáp – Xin sa-môn Gotama hãy tự 214 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt nhiên cho! - Nhƣ Lai hỏi ngƣơi. Ví nhƣ đức vua Pāsenadi nƣớc Kosala, đức vua Seniya Bimbisāra nƣớc Māgadha đã làm lễ quán đỉnh lên ngôi, trị vì vƣơng quốc của mình. Các đức vua ấy có quyền giết ngƣời đáng tội chết, có quyền tịch thu của cải, tài sản của ngƣời đáng bị tịch thu, có quyền lƣu đày những ngƣời đáng tội lƣu đày đƣợc chăng? - Thƣa đƣợc, sa-môn Gotama! Những đức vua nhỏ cai trị cộng hòa Vajjī, cộng hòa Mallā, cộng hòa Videha cũng có đƣợc cái quyền để làm việc ấy, huống nữa là các vị đại vƣơng kia! - Tại sao các đức vua họ có đƣợc cái quyền ấy hở Aggivessana? - Thƣa, vì đức vua là chủ một nƣớc nên ông ta có đủ thẩm quyền quyết định tội trạng cũng nhƣ ban thƣởng bổng lộc cho con dân của mình. Đức Phật gật đầu: - Đúng vậy, này Aggivessana! Ngƣơi đã nói đúng. Các đức vua có quyền vì họ sở hữu quốc độ của mình! Saccaka cũng gật đầu: - Đƣơng nhiên rồi, sa-môn Gotama! Đức Phật tiếp lời: - Vậy này Aggivessana! Nếu sắc thọ tƣởng hành thức là ta, là của ta thì phải chăng cái ta ấy lấy ngũ uẩn kia làm sở hữu, nhƣ thần dân trong quốc độ của mình vậy? - Đƣơng nhiên rồi, sa-môn Gotama! - Nói cách khác, cái ngã chính là ông vua, và, ngũ uẩn chính là bá tánh? - Đƣơng nhiên là phải có cái ngã ấy, sở hữu ấy! - Vậy ngƣơi nghĩ nhƣ thế nào, này Aggivessana! Ví dụ về sắc uẩn, tức là cái thân xác sinh vật lý do đất nƣớc lửa gió tạo thành này, nó là ta, sở hữu của ta thì ta có đủ thẩm quyền quyết định rồi. Vậy khi cái thân này nó bệnh, ta có quyền Minh Đức Triều Tâm Ảnh 215 bảo nó đừng bệnh? Khi cái thân này nó già, ta có quyền bảo nó đừng già? Khi cái thân này nó chết, ta có quyền bảo nó đừng chết? Chúng ta làm vậy có đƣợc không? Hãy trả lời cho Nhƣ Lai nghe với nào, Aggivessana? Chỉ với một ví dụ mở ở trên, một câu hỏi thắt ở dƣới của đức Phật, thanh niên Saccaka biết rất rõ rằng, luận thuyết của chàng đã bị sụp đổ hoàn toàn, đã bị buộc tròng, vô phƣơng tháo gỡ; nhƣng vì hổ thẹn, không dám thú nhận sự thật, đành cúi đầu im lặng. Đức Phật hỏi đến lần thứ hai với cách diễn đạt khác: - Này Aggivessana! Cái thân này là do nghiệp sanh, do cơm cháo vật thực nuôi dƣỡng, nó sẽ bị các định luật chi phối, nó phải chịu ốm bệnh, già lão và tử vong. Chẳng thể nào bảo nó đừng già lão, đừng ốm bệnh, đừng tử vong đƣợc! Hóa ra chúng ta hoàn toàn bất lực, đã bị tƣớc mất quyền sở hữu, đã thấy rõ nó không phải là ta, là tự ngã của ta nữa rồi! Sắc mặt Saccaka đã tái đi nhƣng chàng cũng không thể mở miệng đƣợc trƣớc hội chúng của mình. Đức Phật cất giọng sƣ vƣơng: - Này Aggivessana! Bây giờ là lúc mà ngƣơi phải trả lời, không phải là lúc ngƣơi giữ im lặng. Khi Nhƣ Lai đã hỏi ngƣời nào, về một vấn đề gì, hợp với sự thật, đúng với chân lý; hỏi đến lần thứ ba mà ngƣời ấy vẫn không chịu mở miệng thì cái đầu của y sẽ bị vỡ thành bảy mảnh! Lúc ấy, thiên chủ Sakka liền hóa ra một con quỷ Yakka (Dạ-xoa) tay cầm chùy kim cang phát ra luồng ánh sáng khiếp ngƣời, ngồi trên đỉnh đầu Saccaka, nói vào tai chàng rằng: “Này Aggivessana! Nếu đức Thế Tôn hỏi ngƣơi đến lần thứ ba mà ngƣơi vẫn ƣơng ngạnh, ngoan cố không chịu trả lời thì ta sẽ dùng cái chày kim cang này, với thần lực, đánh cho cái đầu của ngƣơi vỡ ra đúng bảy mảnh, không thừa một, không thiếu một!” Sự việc xẩy ra nhƣ trên chỉ có đức Phật, chƣ vị thánh 216 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt tăng và Saccaka nhìn thấy. Hắn ta kinh sợ, khiếp đảm vô cùng. Tóc trên đầu dựng đứng cả lên và mồ hôi của chàng vã ra nhƣ tắm! Đến nƣớc này thì Saccaka chỉ còn biết nƣơng nhờ vào oai lực của đức Phật mà thôi, bèn lắp bắp nói: - Bạch đức Thế Tôn! Xin ngài hãy hỏi lại và con sẽ tức khắc trả lời! - Này Aggivessana! Nếu sắc uẩn là ta, là của ta, là tự ngã của ta thì ta có quyền sai bảo, rằng là, sắc uẩn ngƣơi hãy đừng bệnh, đừng già, đừng chết đƣợc chăng? - Điều ấy là không thể đƣợc, bạch đức Thế tôn! Đức Phật tiếp tục: - Ngƣơi hãy suy xét kỹ càng, thấu đáo, thận trọng rồi mới trả lời. Đừng để cho lời sau không tƣơng hợp với lời trƣớc hoặc ngƣợc lại. Nếu lời trƣớc và sau không tƣơng hợp, không đồng nhất sẽ đƣa đến sự đập vỡ, sự chối bỏ ngay chính luận điểm của ngƣơi. Saccaka cúi gằm mặt xuống: - Con hiểu, bạch đức Thế Tôn! - Vậy thì Nhƣ Lai sẽ hỏi tiếp. Không những sắc thân này mà cho chí cảm giác (thọ), tri giác (tƣởng), các trạng thái tâm lý (tâm hành), ý thức, nhận thức (thức) chúng có phải là ta, là của ta, là tự ngã của ta, là sở hữu của ta chăng? - Thƣa, thật không phải thế! - Ta có quyền lực để bảo rằng hãy vui đi đừng có buồn? Ta hãy nắm bắt tƣởng tốt đừng nắm bắt tƣởng xấu? Hãy ghi nhận, kinh nghiệm, lƣu giữ việc tốt lành; đừng có ghi nhận, kinh nghiệm, lƣu giữ việc xấu ác, đƣợc chăng? - Thƣa, thật không thể! - Nhƣ vậy là ta chẳng thể nào sai khiến, ra lệnh gì cho ngũ uẩn đƣợc cả; đấy phải chăng là điều mà ngƣơi đã xác định? - Thƣa vâng! - Vậy có hữu lý không khi bảo rằng ngũ uẩn ấy là ta, là Minh Đức Triều Tâm Ảnh 217 của ta, là tự ngã của ta? - Điều ấy là sai lầm, là mê muội, là tà kiến, bạch đức Thế Tôn! - Vậy khi ngũ uẩn ấy không phải là ta, là của ta, là tự ngã của ta thì nó tự sinh diệt, thay đổi, biến hoại theo định luật của chính nó? - Thƣa vâng, đúng vậy! - Vậy thì chúng, ngũ uẩn ấy là thƣờng hay vô thƣờng? - Bạch, chúng vô thƣờng! - Vô thƣờng thì chúng là khổ hay lạc? - Cả khổ hay lạc đều vô thƣờng, cho nên chúng là dukkha, bạch đức Thế Tôn! Đức Phật cao giọng: - Này Aggivessana! Cái gì vô ngã thì cái ấy vô thƣờng; vì vô ngã, vô thƣờng nên tất cả chúng là dukkha, đấy là hệ luận đi liền, tất yếu. Vô ngã, vô thƣờng, dukkha là sự thật, là chân lý. Đấy không phải là quan điểm, là luận kiến, là luận điểm, là chủ tri, là lý thuyết của Nhƣ Lai; chúng chính là sự thấy biết của trí tuệ, ngƣơi đã thấy rõ nhƣ vậy chƣa? - Bạch, con đã thấy rõ! - Ngƣời chấp thủ ngũ uẩn là ta, là của ta, là tự ngã của ta thì chẳng khác gì chấp dukkha ấy là ta, là của ta, là tự ngã của ta, có hữu lý không chứ? - Thƣa, chẳng hữu lý chút nào! - Này Aggivessana! Chính nhờ vô thƣờng, vô ngã của ngũ uẩn mà con ngƣời xấu ác mới có thể trở nên tốt lành. Chính nhờ vô thƣờng, vô ngã nên đạo đức, luân lý, lẽ phải, tình thƣơng trên thế gian mới đƣợc thành lập. Chính nhờ vô thƣờng, vô ngã của pháp, phàm tính mới diệt mất, thánh tâm mới đƣợc sinh khởi. Vậy thì giáo pháp ấy đâu phải là bi quan, yếm thế, tiêu cực, một thứ hƣ vô chủ nghĩa tàn tệ, độc hại, tung bóng tối cho cuộc đời nhƣ ngƣơi đã từng tuyên bố trƣớc hội chúng ở Vesāli? Thế ra ngƣơi đã từng làm đạo sƣ 218 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt của thiên hạ, làm giáo thọ cho cả một hội chúng mà kiến thức sơ đẳng về chánh, về tà, về cái thực và cái không thực, điều cần liễu tri và điều không nên chấp thủ ngƣơi cũng chƣa nắm đƣợc thì thử hỏi làm sao bƣớc vào giáo pháp của Nhƣ Lai? Chƣa hiểu, chƣa thấy giáo pháp của Nhƣ Lai thì làm sao xóa sổ, đập nát giáo pháp ấy? Saccaka cúi gằm mặt xuống, không dám đƣa mắt nhìn một ai. Lúc ấy, hầu quanh đức Phật có ba tôn giả Vappa, Bhaddiya, Nadīkassapa; họ cùng thấy rằng, bọn hội đồng hoàng gia, quý tộc và tƣớng lãnh này đa phần ngã mạn, và con em họ cũng thế nên tôn giả Vappa chợt lên tiếng: - Bạch đức Thế Tôn! Có một ví dụ khởi lên trong tâm của đệ tử, xin đức Thế Tôn cho phép đệ tử đƣợc nói vài lời... - Ừ, ông cứ nói. - Này ngài giáo thọ khả kính! Tôn giả Vappa nói - Có ngƣời mong muốn lõi cây, cần lõi cây nên cầm búa đi vào rừng. Thấy một cây chuối rừng cao, to, lớn, sung sức, chƣa trổ buồng, ngƣời ấy bèn chặt cây chuối đến tận gốc, chặt ngọn, lìa tất cả nhánh rồi lột tuốt tuồn tuột tất cả những bẹ chuối ra hết. Ngƣời ấy từ từ lột từ ngoài vào trong nhƣng không hề tìm thấy giát cây huống hồ là lõi cây! Tôn giả Vappa chợt cao giọng - Cây chuối không có giát cây, không có lõi cây chính là ngƣơi đấy, ngài Aggivessana! Đức Đạo Sƣ của chúng tôi đã chặt tận gốc, đã chặt cụt ngọn rồi lột trần tất cả sở học và kiến thức của nhà ngƣơi ra nhƣng bên trong không có gì cả! Dù cho cái sợi dây da to, nịt chặt cái bụng to của nhà ngƣơi thì bên trong ấy cũng trống không, rỗng tuếch. Nếu là có thì trong ấy chỉ có thịt, mỡ, vật thực, lục phủ ngũ tạng, phẩn, đàm và nƣớc tiểu mà thôi! Thế mà nhà ngƣơi dám vỗ ngực với mọi ngƣời ở Licchavī rằng: “Ta không thấy có sa-môn hay bà-la-môn dù ở trƣờng phái nào, học phái nào, dù là giáo phái chủ, giáo phái sƣ, hay bậc đạo sƣ tự xƣng là Phật, là Thánh phƣơng nào mỗi khi đối đáp Minh Đức Triều Tâm Ảnh 219 với ta, chẳng có ngƣời nào là không hồi hộp, cả kinh, run sợ! Thậm chí, nếu ta cật vấn cây cột không có tâm thức, nó cũng rung chuyển, kinh hãi, toát mồ hôi hột huống nữa là con ngƣời!” Chuyện ấy bây giờ sự thực nhƣ thế nào hở ngài giáo thọ Aggivessana? Đàm thoại với đức Tôn Sƣ của chúng tôi, luận chiến, đấu trí, hùng biện với đức Toàn Giác mà sao mồ hôi của ngƣơi toát ra từ trán, chảy dài xuống mặt, thấm qua áo rồi rơi xuống đất còn đức Tôn Sƣ của chúng tôi thì không? Đức Đạo Sƣ của chúng tôi bao giờ cũng nhƣ bao giờ, luôn an trú ở cõi Tịnh cƣ thiên là tại làm sao thế, hở ngài giáo thọ sƣ Aggivessana? Lúc ấy, Saccaka ngồi co rúm lại, gục đầu, da mặt tái ngắt, ngƣời toát mồ hôi lạnh; chàng im lặng, không dám ngó ai, không dám thốt ra một lời. Trong hội chúng tùy tùng của Saccaka, có ngƣời thấy Saccaka nhƣ vậy, tức giận quá, thốt lên: - Rõ là không biết hổ then, đồ trơ tráo! - Cái gì cũng thƣa phải, dạ phải, bạch sa-môn Gotama - Ngƣời khác tiếp lời - Ngƣơi có đƣa ra đƣợc một chủ kiến nào đâu mà bảo là tranh luận, đấu chiến, đấu trí đã chứ? Tháp tùng Saccaka có ông hoàng Dummukkha là ngƣời trực tính, thâm trầm, hiểu biết khi thấy Saccaka đã hoàn toàn cùn nhụt tất cả nhuệ khí ban đầu, đang chết lặng vì thảm bại; muốn giáo dục tính ngông cuồng của chàng trai, bèn hƣớng đến chỗ đức Phật, nói rằng: - Bạch đức Thế Tôn! Xin cho phép con đƣa ra một ví dụ. Ở gần xóm làng kia có một ao nƣớc cạn, trong ấy có một con cua đang sống. Hôm nọ có một nhóm trẻ em hoang nghịch, chúng lội xuống ao bắt con cua ấy lên để chơi. Hễ con cua đƣa cái càng nào ra là chúng lấy cây và đá đập gãy cái càng ấy. Cứ nhƣ vậy cho đến lúc con cua không còn một cái càng nào, bèn phải nằm yên không cựa quậy, chẳng bò đi đâu đƣợc nữa. 220 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Bạch đức Thế Tôn! Cũng nhƣ thế ấy, những tà kiến, ngu si, nông cạn, tự cho mình hơn ngƣời, hơn đời, chàng trẻ tuổi Saccaka này, vị giáo thọ khả kính của con em chúng con nhƣ những càng cua đã bị trí tuệ của đức Thế Tôn bẻ gãy. Từ rày về sau, có lẽ Saccaka sẽ khá hơn, sẽ không còn những ý nghĩ ngông cuồng, tự cao tự đại nhƣ vậy nữa! Xấu hổ quá, Saccaka quát lên: - Này Dummukha đại nhân! Ngài đừng nói nữa. Tôi biết là tôi sẽ làm gì rồi! Nói thế xong, Saccaka bƣớc ra, cung kính đảnh lễ đức Phật rồi nói rằng: - Bạch đức Thế Tôn! Hôm nay con đã thật sự thấy rõ tầm vóc trí tuệ của ngài! Giáo pháp tƣởng là đơn giản, tƣởng là nông cạn, tƣởng là hời hợt hóa ra rất cao siêu, rất thâm viễn, rất độc sáng có thể xua tan vô lƣợng mây khói, sa mù đã che phủ tất cả tƣ tƣởng và triết học truyền thống từ xƣa đến nay. Con đã lầm! Vệ-đà, Áo nghĩa thƣ và mọi giáo phái cũng đã sai lầm nhƣ thế! Một cái lầm chua cay, đắng chát, ngu si, thảm hại; nhƣng con lại vô cùng cảm kích, sung sƣớng khi đƣợc vén mở con mắt pháp, thấy rõ sở học, kiến thức đầy nông nổi và đầy khiếm khuyết của mình. Kính xin đức Đại Giác từ bi xá tội cho những gì mà con đã mạo phạm! Đức Phật biết rõ sự thay đổi từ trong tƣ duy, tâm ý của chàng trai trẻ nhƣ thế nào nên ngài mở lời, cốt để tạo duyên cho Saccaka bƣớc đƣợc bƣớc chân đầu tiên vào giáo pháp: - Này Aggivessana! Có gì thắc mắc ngƣơi cứ hỏi, Nhƣ Lai sẽ trả lời. - Bạch đức Thế Tôn! Về cái thấy biết sai lầm của con về ngũ uẩn là ta, là của ta, là sở hữu của ta rõ là ác kiến, mê muội; nhƣng lời giáo huấn của đức Thế Tôn về ngũ uẩn là vô ngã, con chƣa đƣợc tận tƣờng cho lắm. Xin đức Thế Tôn triển khai thêm ở chỗ: Nhờ vô ngã nên ngƣời xấu ác có thể Minh Đức Triều Tâm Ảnh 221 trở nên lành tốt, phàm tính có thể thành thánh tính; đồng thời nói thêm về những lợi ích và những kết quả thù thắng khi chân lý vô ngã đã đƣợc nhìn thấy, đã đƣợc áp dụng vào đời sống tu tập. Đức Phật khen ngợi: - Này Aggivessana! Câu hỏi ấy thật là chính xác. Là ngón trỏ chỉ đúng vào cốt lõi của giáo pháp! Vậy hãy nghe đây! Giáo pháp vô ngã ấy không phải là cái để nhận thức suông, mà phải thực sự chiêm nghiệm, lặn sâu vào, minh sát cho rốt ráo. Ngƣời nào thực hành giáo pháp ấy, thấy rõ ngũ uẩn là vô ngã sẽ đoạn tận đƣợc hoài nghi, đạt đƣợc trí tuệ, xa lìa khổ đau, phiền não, mọi dukkha, để đƣợc sống an vui, siêu thoát trong phạm hạnh của bậc sa-môn. Ngƣời nhƣ thế ấy đƣợc gọi là Thinh Văn đệ tử trong giáo pháp của Nhƣ Lai vậy. - Bạch đức Thế Tôn! Saccaka thƣa hỏi tiếp – Xin ngài hãy nói thêm cho con nghe về trí tuệ ấy, trí tuệ xa lìa, giải thoát tất thảy mọi dukkha để một vị tỳ-khƣu đƣợc gọi là bậc thánh A-la-hán, đã tận diệt mọi phiền não, đã hoàn thành trọn vẹn phạm hạnh, đã làm xong mọi phận sự trên đời này, đã bỏ mọi gánh nặng ngũ uẩn, chẳng còn một gốc rễ ràng buộc nào có thể dẫn đến tái sanh trong tƣơng lai? - Này Aggivessana! Muốn đƣợc nhƣ vậy thì thầy tỳ- khƣu phải thấy rõ ngũ uẩn bằng trí tuệ, thấy rõ bằng trí tuệ nghĩa là phải thấy đúng nhƣ thực tánh, đúng nhƣ bản chất của nó. Theo đó, tất thảy mọi sắc uẩn ở quá khứ, sắc uẩn ở vị lai, sắc uẩn ở hiện tại, sắc uẩn bên trong, sắc uẩn bên ngoài, sắc uẩn thô, sắc uẩn tế, sắc uẩn cao sang, sắc uẩn thấp hèn, sắc uẩn gần, sắc uẩn xa...; tất thảy sắc uẩn ấy không phải ta, không phải của ta, chẳng phải tự ngã của ta. Chúng đều vô thƣờng, duyên sanh, không có tự tính, không có thực tính, không có ngã tính! Các cảm giác (thọ), tri giác (tƣởng), các trạng thái tâm lý (hành) và nhận thức (thức) cũng phải 222 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt đƣợc minh sát bằng tuệ quán nhƣ thực ấy. Khi thấy rõ ngũ uẩn không phải là ta, là của ta, thầy tỳ-khƣu xa lìa đƣợc mọi sở hữu. Nhờ xa lìa đƣợc mọi sở hữu, thầy tỳ-khƣu cắt đứt đƣợc những sợi dây chấp thủ tham ái. Cũng nhờ thoát ly ta và của ta, thấy rõ mọi vô ngã tánh, thầy tỳ-khƣu rời xa những so sánh ta-ngƣời, hơn-thua... để dập tắt, để tận trừ tất cả các mạn (tăng thƣợng mạn, ngã mạn, mạn, liệt mạn, ti liệt mạn). Cũng nhờ thấy rõ vô ngã, duyên sanh, vị tỳ-khƣu thấy rõ các pháp chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải đoạn, chẳng phải thƣờng nên vĩnh ly tất thảy tà kiến. Này Aggivessana! Với tất cả tham ái đã đƣợc cắt đứt, với tất cả các mạn đã đƣợc ly thoát, với tất cả tà kiến đã đƣợc đoạn trừ, thầy tỳ-khƣu biết rõ mình: Tử sanh đã đƣợc bứng tận, phiền não đã đƣợc đoạn lìa, mọi gánh nặng đã đƣợc đặt xuống, mọi bổn phận đã đƣợc làm xong, sẽ không còn tái sanh vào kiếp sau nữa! Và đấy chính là bậc thánh A- la-hán đã hoàn toàn giải thoát mọi khổ ách đeo mang trên trần thế! Nghe đức Thế Tôn thuyết giảng cặn kẽ nhƣ thế, Saccaka hoan hỷ quá, thốt lên: - Ôi! Thật là thẳm sâu, rộng lớn mà cũng tinh tƣờng, tế vi đến kinh ngạc! Một sợi lông, một hạt bụi của tà kiến cũng không thể có chỗ đứng trong đôi mắt của tuệ minh sát này! Quả thật, đức Thế Tôn là bậc đại trí tuệ đã soi rọi tận tƣờng chỗ tối tăm, mê lầm của con và của cả thế gian; thậm chí, những kẽ tóc chân tơ của những cái gì là ta, là của ta, là tự ngã của ta, bây giờ con mới thật thấy, thật hiểu! Không những là con, mà tất cả mọi ngƣời ở đây mới thật sự hé mở đƣợc con mắt, mới thật sự biết trí tuệ là gì, phải vậy không chƣ vị đại nhân? Cả hội chúng đồng đáp vang rân: - Quả thật vậy! Có một vị bƣớc ra, đảnh lễ đức Phật rồi nói: Minh Đức Triều Tâm Ảnh 223 - Dƣờng nhƣ từ lâu chúng tôi xem trọng kiến thức và hiểu biết suông; kiến thức và hiểu biết suông ấy chỉ để tăng trƣởng, tích lũy, tô bồi cho cái bản ngã mà thôi. Nhờ đức Thế Tôn mà chúng tôi biết trí tuệ là gì, trí tuệ ấy là để thấy và để sống cho đúng với chân lý chứ không phải để mà phô phang, huyền đàm, hí luận... Tri ân đức Thế Tôn! Saccaka đã lấy lại sự tự tin, phong độ cũ, y khoát tay cho mọi ngƣời im lặng rồi phát biểu với hội chúng của mình: - Thƣa chƣ vị đại nhân cùng với học chúng của tôi! Tôi có vài ví dụ cụ thể, sống động về điều này, về sự kiện hôm nay. Rằng là, nếu có ngƣời đƣơng cự với một con voi say, hắn còn chút hy vọng thoát thân đƣợc; nhƣng nếu thế gian có kẻ ngông cuồng dám đấu trí với đại sa-môn Gotama thì hắn sẽ không biết chạy trốn vào đâu! Tƣơng tự thế, một ngƣời đang ở trong vòng lửa cháy ngun ngút bốn bề; tuy nhiên hắn còn chút may mắn thoát ra, nhƣng nếu đã lỡ ngu si mà luận chiến với đại sa-môn Gotama thì một tí tẹo kẽ hở an toàn cũng bị bít chặt! Một ngƣời bị rắn độc cắn, hắn còn chút hy vọng chữa trị đƣợc, nhƣng nếu có kẻ thách thức đàm luận với đại sa-môn Gotama thì một cơ hội hy hữu để phòng thân cũng hoàn toàn tuyệt vọng! Rồi Saccaka hƣớng đến đức Phật: - Kính bạch bậc đại trí tuệ! Vài ví dụ xƣng tán vừa rồi của con đối với ngài thì thật là vô nghĩa và phù phiếm; nó chỉ là một thứ bụi bặm, ô nhiễm, cấu uế mà đức Thế Tôn đã xa lánh, đoạn trừ từ lâu rồi! Nhƣng đấy là tƣ duy và ngôn lời chân thật của con khi mắt con đã đƣợc mở, tâm trí con đã đƣợc sáng. Hôm nay, con đã bại trận một cách thảm hại, đã thua cháy túi tất cả mọi gia tài, tài sản kiến thức đƣợc tích lũy từ nhiều đời cha ông, đã khánh tận mọi hiểu biết, sở tri, cao mạn... kể cả thiên kinh vạn quyển đƣợc nịt chặt trong cái bụng đầy đặc thịt mỡ, vật thực, ngoan cố và bất tịnh này. Nhƣng con lại rất sung sƣớng, an lạc và hạnh phúc... vì đã 224 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt cởi bỏ đƣợc rất nhiều, cả bên ngoài lẫn bên trong! Nói thế xong, Saccaka tự tháo sợi dây da nịt bụng, với cử chỉ chậm rãi, bỏ xuống bên chân rất từ tốn rồi cúi đầu ôm chân bụi của đức Tôn Sƣ, nói rằng: - Con, Saccaka Aggivessana! Hôm nay đã hoàn toàn đƣợc nhiếp phục, đã nhu thuận; xin đôi chân có ngàn căm bánh xe của đức Tôn Sƣ chứng minh cho! Và con cũng đã thực sự hồi đầu hƣớng thiện, cải tà quy chánh vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc lâu dài cho con về sau! Saccaka đặt hai tay lên sát đỉnh đầu, nói tiếp: - Để minh chứng cho tất cả lòng thành này, ngay ngày mai, con xin cung thỉnh đức Thế Tôn cùng Tăng chúng thánh hiền quang lâm đến tệ xá, để cho con cùng hội chúng hoàng tộc, tƣớng lãnh Licchavī đƣợc dịp cúng dƣờng đặt bát ngọ trai! Đức Phật im lặng nhận lời. Trở về trú xứ của mình, Saccaka thông báo rộng rãi đến cho hoàng tộc, hội đồng tƣớng lãnh Licchavī hay biết rằng: - Này chƣ vị đại nhân cao quý và hiền thiện! Đây là cơ hội ngàn năm một thuở mới có một đức Đại Giác ra đời! Đức Thế Tôn ấy có trí tuệ vô song, đại bi vô lƣợng, biện thông vô ngại, hùng lực vô úy, đức tài vô biên, kiến thức vô tận, hiểu biết vô cùng, nhân cách vô thƣợng, thần thông vô tỷ, ngữ ngôn vô đối, phƣớc tƣớng vô ngần... Vậy hãy nghe tôi! Ngay ngày mai, chƣ vị hãy chuẩn bị chu đáo, tƣơm tất mang đến tƣ thất của tôi những thức ăn thƣợng vị, ngon bổ và cao quý nhất để cúng dƣờng đức Thế Tôn vĩ đại cùng Tăng chúng thánh hạnh! Làm nhƣ thế, phƣớc báu sang cả và thù thắng nhiều đời sẽ trổ hoa thơm ngát, kết trái sung mãn cho chƣ vị. Hãy nghe tôi! Thế rồi, lúc đêm đã tàn, bình minh ló dạng, các gia đình hoàng tộc, quý tộc Licchavī mang hơn trăm phần vật thực thƣợng vị đƣợc nấu nƣớng công phu đến tƣ gia Saccaka để Minh Đức Triều Tâm Ảnh 225 góp chung phần thiết lễ cúng dƣờng khá trọng thể. Họ đã làm hết sức mình vì là lúc kinh tế khó khăn, nạn đói kém do hạn hán, mất mùa đang xẩy ra tại xứ sở này. Đúng giờ, đức Phật đắp y màu san hô đỏ, mang bát lõi mít màu cam thảo chín cùng với trăm tỳ-khƣu phạm hạnh đi đến chỗ Saccaka. Các vị tƣớng quân đầy kiêu căng hống hách dòng dõi Licchavī nghe cha chú hoàng tộc kể lại về nhân cách, trí tuệ biện tài của sa-môn Gotama có một số sinh tâm ngƣỡng mộ cũng góp sức một tay cho lễ cúng dƣờng này. Khi đức Phật và Tăng chúng thọ thực xong, Saccaka quỳ một bên phải lẽ, chắp tay thƣa rằng: - Cầu xin quả báu của sự phƣớc thiện này sẽ thành tựu hạnh phúc và an lạc đến cho tất thảy mọi ngƣời trong hoàng tộc, quý tộc Licchavī. Đức Phật biết sau này Saccaka sẽ trở thành một nhân cách hữu dụng, ngài có ý nâng đỡ, nên dạy rằng: - Này Aggivessana! Tâm nguyện của ngƣơi thế là tốt, nhƣng quả báu phƣớc thiện trong sự cúng dƣờng ngày hôm nay không đơn giản nhƣ vậy đâu. - Con xin đƣợc nghe! - Hội chúng Licchavī này nƣơng nhờ bởi ngƣơi, và ngƣơi thì nƣơng nhờ bởi Nhƣ Lai, có phải vậy không? - Thƣa vâng! - Lại nữa, sự bố thí cúng dƣờng này thành tựu đƣợc là do sự chủ động của ngƣơi, tƣ tác của ngƣơi, có phải vậy chăng? - Thƣa phải! - Vậy, Nhƣ Lai sẽ chứng minh cho sự thật ấy rằng: Quả báu phƣớc thiện của sự bố thí, cúng dƣờng này - do nƣơng nhờ bởi ngƣơi, là ngƣời chƣa diệt tận phiền não - sẽ thành tựu đến cho tất cả thí chủ trong hoàng tộc, quý tộc Licchavī! Và, quả báu phƣớc thiện của sự bố thí cúng dƣờng này – do 226 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt nƣơng nhờ bởi Nhƣ Lai, là ngƣời đã đoạn tận mọi phiền não - sẽ thành tựu đến cho ngƣơi, này Aggivessana! Hiểu đƣợc sự mầu nhiệm về nhân quả, trí tuệ cũng nhƣ tâm từ vô lƣợng của đức Phật, Saccaka xiết bao cảm động, chàng cúi đầu, đỏ lệ, đáp nho nhỏ: - Con hiểu, bạch đức Thế Tôn! Tri ân đức Thế Tôn! (Năm 584 trƣớc TL)