Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) Tập 2 — Lấy Vàng Đổi Đất Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF) Suốt mấy ngày lên xe ngựa dong ruổi khắp các miền ngoại ô kinh thành Sāvatthi nhƣng trƣởng giả Sudatta chƣa lựa chọn đƣợc một miếng đất vừa ý. Hôm kia, ông tìm thấy một khu vƣờn rất đẹp, vừa rộng rãi, bằng phẳng lại vừa có hồ, có suối, có các ngọn đồi thoai thoải. Tuy vƣờn trồng xoài là chính để có thu nhập kinh tế nhƣng chủ nhân cũng biết giữ lại những gốc cổ thụ rễ lá rƣờm rà, có trái, có hoa cùng các khóm cây có thân đẹp, lá đẹp hoặc có hƣơng thơm. Hỏi ra mới biết đây là khu vƣờn sinh thái, nghỉ mát của hoàng tử Jeta (Kỳ Đà), con vua Pāsenadi(1)! Biết là sẽ rất khó khăn, nhƣng trƣởng giả cũng tìm đến vƣơng phủ của hoàng tử, lựa lời khôn khéo, xin ông ta nhƣợng lại khu vƣờn ấy để sử dụng vào việc lợi ích. Hoàng tử Jeta cƣời to: - Ta biết ông giàu nứt đố đổ vách nhƣng ta cũng đâu có thiếu tiền, thiếu bạc đến nỗi phải bán khu vƣờn xinh đẹp ấy đi, hở ông trƣởng giả triệu phú? - Tôi nào có dám nói chuyện mua bán ở đây, thƣa điện hạ! Trƣởng giả Sudatta cất giọng nhũn nhặn - Chỉ vì khu (1) Theo tƣ liệu trong Dictionnary of Pāḷi proper Names - thì vị hoàng tử này về sau bị ngƣời em cùng cha khác mẹ là Viḍuḍabha sát hại. 174 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt vƣờn ấy rất thích hợp cho việc kiến lập một tu viện nên tôi chỉ xin hoàng tử mở lòng quảng đại, hoan hỷ nhƣợng lại thôi mà! Trƣớc sự khiêm tốn nhƣng không kém phần quyết liệt của Sudatta, hoàng tử Jeta muốn nêu lên một cái giá cho ông trƣởng giả đáng kính này nản chí: - Thôi đƣợc rồi! Khu vƣờn của ta còn quý hơn cả vàng! Nếu ông trƣởng giả mang vàng lá đến đó, lót đầy khu vƣờn, ta sẽ nhƣợng lại cho! Nói thế xong, hoàng tử Jeta mỉm cƣời kín đáo, định phất tay bỏ đi! Nhƣng kỳ lạ chƣa kìa! Khuôn mặt ông trƣởng giả bừng sáng lên, vô cùng mừng rỡ: - Xin cảm ơn điện hạ! Bậc vƣơng giả không thể nói hai lời! Tôi sẽ làm theo nhƣ ý của ngài! Thế rồi, ngay tờ mờ sáng hôm sau, trƣởng giả Sudatta cùng hàng chục gia nhân, với những chiếc xe ngựa chở vàng lá đến và bắt đầu lát thảm vàng lên đất của khu vƣờn. Hoàng tử Jeta tất tả đến xem, ông ngạc nhiên quá: Chuyện nói thách để mà chơi, giờ đã trở thành sự thật! Nhƣng hoàng tử cũng còn một hy vọng là ông trƣởng giả sẽ thiếu vàng! Suốt hai ngày liên tiếp, hoàng tử Jeta thấy trên sắc mặt của ông trƣởng giả chƣa có dấu hiệu nào là ông ta thiếu vàng; và vàng thì cứ theo từng cỗ xe, từng cỗ xe lần lƣợt đổ đến; và hàng chục gia nhân mải chăm chỉ, cần mẫn tuần tự lát vàng từng chục thƣớc rồi hàng trăm thuớc! “Chuyện gì xẩy ra thế này - hoàng tử Jeta tự hỏi - tại sao có ngƣời xem vàng nhƣ đất cục? Nghe nói, ông trƣởng giả mua đất này để kiến lập một tu viện? Tu viện ấy cho ai, cho ngƣời nào? Phải là một nhân vật tầm cỡ nào, vị triệu phú này mới phát tâm hiến cúng dõng mãnh, kinh khiếp nhƣ thế chứ?” Đến ngày thứ tƣ thì vàng đã vàng chóe hết hai phần khu vƣờn, khi hoàng tử Jeta tìm đến thì thấy ông trƣởng giả đang đo đạc, tính toán gì ở nơi mấy gốc cổ thụ. Hoàng tử tuy hơi Minh Đức Triều Tâm Ảnh 175 nao núng, nhƣng cũng thật tình, hỏi: - Sao? Thiếu vàng rồi phải không? Ông trƣởng giả rút lui chuyện mua bán lạ lùng này cũng chƣa muộn mà! - Dạ, không phải thế, tâu điện hạ! Trƣởng giả Sudatta ung dung nói - Tôi đang tính cách lót vàng nơi những gốc cây choán chỗ trên đất, đồng thời, tính xem, nên chở vàng từ kho nào đến đây mới đủ và tiện đƣờng nhất! Hoàng tử Jeta thấy mình nổi da gà cả toàn thân, ngạc nhiên, tò mò, ông hỏi trƣởng giả về tu viện, mục đích kiến tạo tu viện là để mà làm gì? Trƣởng giả Sudatta đôi mắt chợt bừng sáng lên, thân thiết nắm tay hoàng tử, nói tóm tắt nhƣng đầy đủ về đức Phật, Tăng chúng và giáo pháp cho hoàng tử nghe! Trƣởng giả cũng tâm tình, thổ lộ mục đích hoàn toàn vô vị lợi của ông! Rằng là vì muốn phục vụ văn minh, văn hóa cho đất nƣớc này, cho quê hƣơng này của chúng ta! Từ lâu, chắc điện hạ đã thấy bọn ngoại đạo, tà giáo chúng lộng hành nhƣ thế nào, đang mua thần, bán thánh nhƣ thế nào! Dân giàu, nƣớc mạnh không, cũng chƣa đủ, phải cần có một giáo pháp thánh thiện, trong sáng và lành mạnh để cho bao ngƣời thoát khỏi sự ngu muội, cuồng tín! Cần phải có những giá trị tinh thần đích thực để nƣơng tựa đời này và đời kia! Tại đất nƣớc Māgadha, kinh thành Rājagaha, đức vua Seniya Bimbisāra, triều đình và cả hàng ngàn hoàng gia, quý tộc đã quy giáo đức Thế Tôn và Tăng đoàn thánh hạnh! Ôi! Hạnh phúc làm sao là đất nƣớc ấy! Để kết luận, trƣởng giả Sudatta sung sƣớng nói: - Vô cùng cảm ơn điện hạ đã hào sảng nhƣợng lại cho tôi khu vƣờn quý giá này! Mai kia, sau khi kiến tạo xong xuôi, tôi sẽ hiến cúng tất thảy công trình này cho đức Phật và Tăng chúng mƣời phƣơng! Vậy là công đức của điện hạ cũng to lớn lắm vậy! Hoàng tử Jeta cảm thấy rất hổ thẹn trƣớc sự vĩ đại của ông trƣởng giả đã dám lấy vàng đổi đất, để lót bên dƣới mà 176 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt tôn vinh lên trên những giá trị tinh thần cao quý thế kia, còn ta thì sao? Ta là một con ngƣời tầm thƣờng, chỉ biết có vàng mà thôi sao? - Hãy ngƣng lại, ông trƣởng giả quý mến! Hoàng tử Jeta hối hả nói - Vậy là đủ rồi, chẳng cần phải lát vàng thêm nữa! Đất bây giờ đã là của ông, nhƣng ông hãy cho ta hùn góp một chút công đức, đƣợc chăng? - Điện hạ cứ nói! - Phần đất vƣờn là của ông, còn phần cây là của ta! Hoàng tử chậm rãi nói – Sau này, khi tu viện hoàn thành, ông cho ta đƣợc dự phần một chút vinh quang, núp sau cái bóng của ông vậy? Vui mừng quá, trƣởng giả Sudatta nói: - Rất là hoan hỷ, thƣa điện hạ! Hay lắm! Cây là của điện hạ cúng dƣờng! Đất vƣờn là của tôi đóng góp! Hay lắm!(1) Thế rồi, với sự góp ý của tôn giả Sāriputta, công trình xây dựng đƣợc tiến hành. Tiến hành gấp rút từ bản vẽ của tôn giả Sāriputta, ròng rã suốt mấy tháng trƣờng với hằng ngàn công nhân; và vật liệu thì cứ kìn kìn đổ tới. Do rút kinh nghiệm ở Trúc Lâm nên quy mô tại Kỳ Viên này không gian sử dụng rộng rãi hơn, tiện nghi sinh hoạt thuận lợi hơn. Theo sơ đồ tổng quát, nó gồm hai mƣơi khu biệt cƣ (dành riêng cho hàng ngàn chƣ khách tăng vãng lai) nhà giảng (dành cho hội chúng cƣ sĩ), nhà hội (nơi hội họp Tăng sự, giáo giới chƣ tăng) nhà ăn, nhà khách, bệnh viện, nhà kho, mấy chục giếng nƣớc, mấy chục khu nhà vệ sinh, mấy chục nhà tắm (một nửa có trang bị lò sƣởi), hàng ngàn ghè nƣớc lớn và nhỏ, mấy chục nơi xử lý rác thải... Ngoài ra, còn nạo vét và (1) Sau này, khi gọi tên đầy đủ thì phải gọi tu viện này là: Kỳ thọ-cây -cây của Kỳ Đà; Cấp Cô Độc viên - vƣờn của Cấp Cô Độc, gọi tắt là Kỳ Viên; còn gọi là Bố Kim Tự „chùa trải vàng‟. Cũng theo tƣ liệu trên, khu vƣờn đƣợc lót vàng trị giá 18 triệu đồng tiền vàng. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 177 làm sạch đẹp các con suối, trồng sen súng tại các hồ nƣớc, làm các con đƣờng kinh hành, các ghế đá rải rác trong công viên. Đặc biệt, hƣơng phòng của đức Thế Tôn làm bằng gỗ chiên đàn, đẹp và tiện nghi. Có khoảng chừng một trăm cốc liêu (dành riêng cho các vị trƣởng lão), năm trăm cốc liêu (dành cho chƣ tăng nội trú). Xa trƣớc cổng Kỳ Viên, trƣởng giả Sudatta còn làm thêm khu nhà chẩn bần, giúp ngƣời nghèo đói mỗi tháng bốn kỳ. Lại còn có nơi dành riêng cho chim, quạ ăn thức ăn thừa! Việc bảo vệ và chăm sóc công trình, ông trƣởng giả còn dự định tuyển chọn năm mƣơi ngƣời lao động tạp dịch có đạo tâm thƣờng xuyên ăn ở tại đây, có khu nhà dành riêng cho họ! Khối lƣợng công việc là rất lớn, cần nhiều thời gian; ngại rằng đức Phật đến thăm Kỳ Viên rồi trở lại an cƣ ở Trúc Lâm nhƣ lời hứa với đức vua Seniya Bimbisāra sẽ không còn kịp, nên tôn giả Sāriputta đến chào từ biệt trƣởng giả Sudatta: - Ta cần phải đi đón đức Thế Tôn, còn công việc ở đây, ông cứ theo họa đồ tổng quát và chi tiết mà thực hiện, đâu đó đã đƣợc cắm mốc, có phƣơng hƣớng rõ ràng rồi! - Rất tri ân tôn giả! Sudatta nói với gƣơng mặt rạng rỡ - Đâu đó đều rất hoàn chỉnh, rất đẹp - Ngần ngừ một lát rồi ông nói tiếp - Nghe nói còn có ngày giờ tốt, xấu; hƣớng tốt, hƣớng xấu và cả thuật phong thủy nữa, không rõ giáo pháp của đức Tôn Sƣ quan niệm nhƣ thế nào về chuyện ấy? Tôn giả Sāriputta cƣời đáp: - Giáo pháp của đức Thế Tôn chỉ chú trọng đến cái bên trong của con ngƣời, những căn bệnh phiền não, khổ đau cùng phƣơng thuốc chẩn trị chúng. Còn những ngoại duyên tác động từ bên ngoài là cái thứ yếu, phụ tùy. Đức Thế Tôn có đề cập khi nói đến các định luật của vũ trụ, tức là các lực, các từ, các khí tƣơng tác của vạn hữu, nhƣng xét ra cũng không quan trọng lắm! 178 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt - Đấy là những định luật gì, thƣa tôn giả? - Ồ, ông hãy suy gẫm mà xem! Nắng mƣa, ngày đêm, nóng lạnh, thời tiết ba mùa trong năm; các ảnh hƣởng của mặt trời, mặt trăng tác động đến ao biển, sông hồ, con ngƣời, muông thú, thảo mộc... Những sự vận hành của thời tiết, đất trời có vẻ tự nhiên ấy chúng có luật tắc chi phối đấy, đƣợc gọi là định luật của thế giới vật lý vô cơ(1)(utuniyāma). Còn nữa, những quy luật tác động trong thế giới tế bào của động vật, thực vật làm cho giống nào sinh ra giống ấy (cam ra cam, quýt ra quýt); huyết thống di truyền (con giống cha mẹ, ảnh hƣởng ngu, trí) thì đƣợc gọi là định luật của thế giới vật lý hữu cơ (bījaniyāma). Rồi, cái luật tắc thứ ba là định luật về pháp (dhammaniyāma), khá khó hiểu, nó chi phối pháp giới, toàn bộ cƣ dân hữu tình, vô tình của quả đất... Nói đến ngang đây, tôn giả Sāriputta chậm rãi tiếp lời, thân mật: - Ông triệu phú có biết không! Khi ngồi dƣới cội Bodhirukkha, đức Thế Tôn đã quay mặt về hƣớng đông, đấy là hƣớng của thanh khí, dƣơng khí nó sẽ hỗ trợ tốt cho khí lực của cơ thể! Canh ba, lúc nằm nghỉ nghiêng lƣng nửa canh đầu, đức Tôn Sƣ của chúng ta, thƣờng quay đầu về hƣớng bắc, chân co, chân duỗi về hƣớng nam, lƣng quay về hƣớng đông, mặt quay về hƣớng tây là vì ngài biết các từ, các lực, các khí của vũ trụ trong tám hƣớng, có thể hỗ trợ cho khí lực của con ngƣời! Nghĩa là đức Tôn Sƣ do nắm rõ các quy luật, sức hút, sức đẩy, tƣơng tác của các từ, các khí. các lực - định luật về pháp - nên đã thuận theo các luật tắc vận hành tự nhiên ấy. Thuận thì tốt, nghịch thì khó chịu có thể sinh ra sự đảo lộn khí huyết không cần thiết! Do vậy, có thể nói rằng, đức Toàn Giác của chúng ta đã biết rõ tất cả cái gọi địa lý, thiên văn mà thuật ngữ chuyên môn gọi là phong (1) Vô cơ và hữu cơ là tạm sử dụng từ hiện đại cho dễ hiểu. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 179 thủy, ngày tốt xấu, hƣớng tốt xấu mà trƣởng giả đã đề cập! Trƣởng giả Sudatta rối rít nói: - Vậy là có chuyện ngày giờ tốt xấu, hƣớng nhà, hƣớng cuộc đất tốt xấu nhƣ các thầy bà-la-môn đã lợi dụng để làm tiền mọi ngƣời xƣa nay? - Có đấy! Nhƣng tốt xấu bên ngoài không quan trọng bằng tốt xấu từ tâm địa của con ngƣời! - Đệ tử hiểu rồi! - Giáo pháp của đức Tôn Sƣ là giáo pháp diệt khổ! Thấy rõ dukkha và diệt dukkha là quan trọng, các ngoại duyên liên hệ khác là phụ tùy! - Đệ tử hiểu rồi! - Nhƣng khi chúng ta xây dựng nơi ở của đức Phật và Tăng chúng thì nên thuận theo các định luật tự nhiên của vũ trụ hay cứ tùy tiện những đối nghịch không cần thiết? - Phải rồi! Đệ tử đã hiểu rõ! Hèn gì, đức Thế Tôn đề cử tôn giả cố vấn, tham mƣu cho đệ tử xây dựng Kỳ Viên đại tịnh xá! Tôn giả Sāriputta mỉm cƣời khiêm tốn: - Đức Thế Tôn mới là bậc thầy, bậc thầy siêu việt về nhiều lãnh vực; ngài biết rõ thuở còn là thanh niên nhờ làm trƣởng giáo bà-la-môn nên các lãnh vực kiến trúc, địa lý, thiên văn, phong thủy, tự nhiên học... ta đã từng là giáo thọ sƣ cho hằng trăm môn đệ! - Hiển nhiên là vậy rồi! - Còn hai định luật nữa, này ông trƣởng giả! Đấy là định luật về tâm (cittaniyāma) và định luật nghiệp báo (kammaniyāma). Khi chúng ta phán đoán, suy luận, hồi ức, tƣởng tƣợng hoặc những yếu tố nội tâm, trạng thái tâm lý diễn tiến theo trình tự nhân quả tƣơng quan chi phối sinh hoạt hữu thức và vô thức của con ngƣời đều thuộc lãnh vực của định luật tâm! Những hiện tƣợng thần giao cách cảm, biết quá khứ, vị lai; cả thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm thông... 180 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt cũng từ định luật này mà có! Ngƣời học giáo pháp Phật phải nắm rõ quy luật này để từng bƣớc, dẫn tâm từ các trạng thái thấp lên cao, từ thô tháo đến tế vi... rồi tế vi hơn nữa; cuối cùng sử dụng tâm rất nhuần nhuyễn, thuần thục vì hạnh phúc cho mình và cho ngƣời! - Thật là vi diệu vậy thay! - Còn nữa, định luật nhân quả nghiệp báo, nói đầy đủ là tác nhân của nghiệp và kết quả của nghiệp. Ở đây là những hành động và những phản ứng tâm lý có ý thức, có chủ tâm. Nói cách khác, khi chúng ta suy nghĩ, hành động, nói năng do thiện hoặc bất thiện chi phối tất là nó mang tính đạo đức, luân lý thì khi ấy, chúng ta đã khởi tác nhân của nghiệp; và nó sẽ xảy ra sự báo ứng của nghiệp! Đức Thế Tôn đặc biệt nhấn mạnh định luật này, vì chính ở đây mới xảy ra nghiệp báo và sự chấm dứt nghiệp báo, sự khổ và sự diệt khổ vậy! Nầy trƣởng giả Sudatta! Bây giờ ông đã hiểu tại sao, giáo pháp của đức Tôn Sƣ chỉ nhắm đến dukkha và sự chấm dứt dukkha mà không nói đến địa lý, thiên văn, phong thủy rồi chứ? - Tri ân tôn giả! Trƣởng giả Sudatta cúi đầu xuống, cảm kích! Tuy chƣa hiểu hết lý nghĩa sự giáo giới tận tình của tôn giả Sāriputta, nhƣng ông cảm thấy nao nao trong lòng, tâm và trí càng lúc càng sáng ra! Bây giờ trƣởng giả mới thật sự thấy rõ tầm vóc vƣợt trội, siêu đẳng của vị đại đệ tử về kiến thức ngoại điển cũng nhƣ nội điển; do vậy, đức tin trong ông, về đức Phật, về giáo pháp này, về tăng chúng này, ngày càng lớn mạnh, ổn định, vững chắc hơn!