Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) Tập 6 — Bụi Tan Thành Ngọc Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF) Bụi Tan Thành Ngọc Các vị tộc trƣởng Mallā do đã có cuộc hội kiến với chƣ tôn trƣởng lão nên họ biết sẽ mang theo những gì từ thành phố. Thế là nhiều chiếc xe ngựa kéo chở đủ mọi thứ vật dụng, vật liệu, hòm chiên đàn, gỗ trầm hƣơng, vải quý, lụa quý các loại, bông gòn, bột hƣơng, dầu hƣơng, dầu đốt, đuốc, hƣơng, tràng hoa, nhạc khí, nhạc cụ... kể cả vũ công và nhạc công nữa. Tuy nhiên, các vị tộc trƣởng còn cho ngƣời tức tốc đến gặp đức vua Mallā và triều đình, sợ rằng tài lực không đủ để làm lễ pháp táng kim thân đức Phật nhƣ là pháp táng một đức Chuyển Luân Vƣơng. Thế là sự yêu cầu giúp đỡ trên đƣợc triều đình hoan hỷ đáp ứng. Khi mặt trời vừa lên ngang ngọn cây thì các tộc dân Mallā, nam nữ, già trẻ đã từng đoàn, từng đoàn, trƣớc sau quy tụ về rừng cây sālā, ngƣời đông nhƣ hội. Xế trƣa và chiều thì từng chiếc xe ngựa, voi tải chở thêm vật liệu, dụng cụ... lại tiếp tục đổ về. Giờ thì xe chen xe, ngƣời chen ngƣời có vẻ ồn ào, hỗn loạn. Tuy nhiên, khi những lều trại to rộng đây đó, xa phía ngoài rừng cây đƣợc dựng lên thì xung quanh hai cội cây sālā đã thƣa giãn ngƣời. Chƣ tăng mấy trăm vị đƣợc sự sắp xếp của tôn giả Anuruddha, ngồi thiền định thành năm bảy vòng lớn nhỏ bao quanh chỗ Niết-bàn 440 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt của đức Đạo Sƣ. Chúng chƣ thiên, thiên thần cũng đã hội tụ đầy đặc cả không gian. Nhạc trời vẫn vọng xuống cúng dƣờng. Bột chiên đàn nhƣ phấn vàng vẫn rải xuống cúng dƣờng. Hoa Mandārava cũng còn rơi xuống cúng dƣờng. Cả rừng cây đều đã đƣợc lót thảm hoa và hƣơng. Khoảng chiều tối, khi đã mang đến đầy đủ tất thảy những vật dụng cần thiết, các vị tộc trƣởng đến trình chƣ trƣởng lão chƣơng trình làm việc của họ. Ngày thứ nhất và thứ hai, bó kim thân Thế Tôn và dựng hỏa đài tại điện thờ Makuṭabandhana của tộc ngƣời Mallā, một ngọn đồi thật đẹp trong thành phố. Ngày thứ ba, thứ tƣ, thứ năm, thứ sáu - cận sự hai hàng cúng dƣờng lễ phẩm, hƣơng hoa; cúng dƣờng ca, vũ, nhạc. Ngày thứ bảy (có chƣơng trình riêng), khiêng kim quan đức Đạo Sƣ từ rừng sālā đến nơi hỏa táng. Họ còn chu đáo đến nỗi thỉnh đặt bát cúng dƣờng cho chƣ trƣởng lão cùng chƣ tăng ba bốn trăm vị hoặc cả ngàn vị trong thời gian pháp táng Thế Tôn. Chƣ tôn trƣởng lão chấp thuận mọi khoản, cả công đức đặt bát nhƣng các ngài nói thêm ý kiến rằng: Ban đêm, vào canh giữa, là chƣơng trình thuyết pháp đến cho đại chúng, trong suốt sáu ngày – là phần của chúng tôi. Mọi ngƣời ai cũng hoan hỷ. Thế rồi công việc đƣợc tuần tự tiến hành trôi chảy. Chƣ tăng bây giờ phải dạt ra ngoài rừng cây để các vị tộc trƣởng hƣớng dẫn đoàn lễ táng của hoàng gia làm việc. Đèn đuốc sáng trƣng cả khu rừng. Họ quấn quanh kim thân đức đạo sƣ hằng chục loại vải quý tẩm hƣơng, bông gòn tẩm hƣơng và lụa quý tẩm hƣơng, với tuần tự từng lờp, từng lớp nhƣ thế. Rồi bốn lực sĩ nâng toàn bộ giá thể ấy đặt vào hòm chiên đàn, loại hòm thƣờng chỉ để dùng cho vua chúa. Khoảng hở, khoảng trống còn lại trong hòm đều đƣợc phủ đầy xác hƣơng và bột hƣơng. Xong đâu đấy, chiếc hòm trân quý này lại đƣợc đặt vào hòm chiên đàn khác, lớn hơn đã đƣợc dát Minh Đức Triều Tâm Ảnh 441 vàng, dát bạc, dát châu báu; và các khoảng trống xung quanh, trên dƣới đều đƣợc lót bằng, phủ đầy xác hƣơng và bột hƣơng nhƣ thế. Chƣa thôi! Những dây cột kim quan đều bằng những sợi chỉ vàng, chỉ bạc đƣợc bện dày, đang xoắn lại. Xung quanh kim quan, mƣời sáu trụ đầy dầu lạc đƣợc thắp sáng suốt bảy ngày bảy đêm không cạn bấc. Và khắp cả khu rừng và rừng kế cận, đèn đuốc cũng sáng rực cả vùng trời. Quan sát cách làm, cách chọn lựa và sử dụng vật liệu của họ, tôn giả Ānanda nói khẽ với tôn giả Anuruddha: - Xem ra, cách bó tẩm và vật liệu bó tẩm kia – thì nó còn quý trọng, trân trọng hơn cả đức vua Chuyển Luân đấy. Tôn giả Anuruddha khẽ mỉm cƣời: - Đúng vậy! Nhƣng nếu hiền giả biết thêm, là chƣ thiên cũng đang làm, họ hòa trộn vào các vật liệu kia không biết bao nhiêu là hƣơng, là phấn hƣơng và xác hƣơng của cõi trời nữa đấy. Nó thơm đến tận cung trời Đao Lợi. - Chà! Đúng là họ thƣơng kính, quý kính đức Đạo Sƣ của chúng ta vô cùng! - Cũng là Đạo Sƣ của họ. Mỗi ngày, từ sáng đến trƣa là chƣơng trình lễ bái, cung kính, cúng dƣờng của các tộc trong kinh thành. Từng đoàn, từng toán... một gia đình, hai gia đình... nam nữ trẻ già... họ vận xiêm áo lễ hội, đẹp đẽ và lịch sự nhất, đi quanh kim quan ba vòng về phía hữu, vừa đi họ vừa tung hoa vừa tỏ cảm xúc của mình. Ngƣời thì khóc, ngƣời thì ca hát, ngƣời thì cung kính đọc tụng câu “đảnh lễ đức A-la-hán, Chánh Đẳng Giác”. Bên cạnh kim quan cách xa chừng hai mƣơi đòn gánh, tộc Mallā cho dựng một khán đài lộ thiên và buổi chiều nào cũng có phụng diễn ca, vũ, nhạc. Những đoàn nhạc công, ca nhi, vũ công nam nữ với hằng chục nhạc khí, nhạc cụ... với những tiết mục đặc sắc nhất, nội dung tôn giáo tín ngƣỡng thiêng liêng nhất để cúng dƣờng Thế Tôn. Họ là 442 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt những nghệ nhân, nghệ sĩ cung đình, dân gian, các đền tế đƣợc thỉnh mời trân trọng với lễ phẩm hậu hĩ nên họ đã biễu diễn hết lòng, hết tài nghệ của mình. Các tiểu gia chủ, các đại gia chủ... đã hoan hỷ mở rộng hầu bao không tiếc tiền của, công sức để cúng dƣờng trong dịp ngàn năm hy hữu, triệu năm hy hữu. Tôn giả Anuruddha khẽ nói vào tai tôn giả Ānanda: - Tráng lệ và huy hoàng lắm, nhƣng xem ra, những nghệ sĩ này cùng với nhạc khí của họ, so với chúng nghệ sĩ càn- thát-bà ở cung trời Đao Lợi – thì tƣơng tự nhƣ hai nắp sắt gõ vào nhau và bên kia là cây đàn ngàn dây, hợp tấu muôn ngàn giọng chim trong rừng Himalaya! - Nhƣng cái tâm cung kính, cúng dƣờng thì giống nhau cả chứ? - Vâng, cả thâm tín cũng vậy. Mỗi đêm, vào canh giữa, tôn giả Anuruddha, Upāli, Ānanda thay nhau thuyết pháp cho đại chúng, đặc biệt dành cho cận sự nam nữ hai hàng. Suốt hai đêm, hai thời, tôn giả Upāli nói về đạo hạnh, giới hạnh, đức hạnh tròn đầy, viên dung của đức Toàn Giác. Cuối cùng, tôn giả nhấn mạnh, là trong cõi ngƣời, ai lấy giới hạnh làm chiếc gậy đi đƣờng, ai lấy giới hạnh làm kim chỉ nam dẫn lối, ai lấy giới hạnh làm chiếc áo giáp ngăn che, ai lấy giới hạnh làm chiếc thuyền qua sông, ai lấy giới hạnh làm đôi mắt sáng thì chắc chắn ngƣời ấy, khó rơi vào bốn con đƣờng khổ, luôn làm bạn với cõi ngƣời sang quý, hạnh phúc và chúng chƣ thiên an lạc, thanh nhàn. Và cũng hai thời, hai đêm, tôn giả Anuruddha chọn đề tài về thiền định. Tôn giả nói, thiền định có rất nhiều lợi ích, nhƣng đây là năm lợi ích quan trọng nhất, từ cạn vào sâu mà ngƣời cƣ sĩ tại gia có thể tu tập đƣợc. Ngƣời có tu thiền định sẽ luôn luôn trầm tĩnh, bình tỉnh Minh Đức Triều Tâm Ảnh 443 trƣớc mọi công việc, trƣớc mọi tình huống bất ngờ của cuộc đời. Thứ hai là thiền định giúp mình làm chủ đƣợc những cảm xúc nhất thời, nông nổi, sẽ không có những giận dữ, nóng nảy dễ gây ra lầm lỗi. Thứ ba, ngƣời có thiền định thƣờng ổn định đƣợc không khí gia đình, khó xảy ra bất hòa với vợ chồng, con cái. Thứ tƣ, ngƣời có thiền định luôn giữ đƣợc yên lặng nội tâm, điều hòa hơi thở, khí huyết nên sẽ trƣờng thọ. Thứ năm, nếu tu tập đƣợc cận hành định thôi thì sẽ hóa sanh cõi trời, đôi khi còn là trời Đao Lợi hay trời Đẩu Suất nữa. Hai đêm, hai thời của tôn giả Ānanda nói về kinh pháp. Đặc biệt, là bậc đa văn, bác học mà tôn giả lại nói là nên học ít mà thực hành nhiều, nói ít, làm nhiều; đôi khi chỉ cần thuộc một câu kinh văn, một kệ pháp cú cũng thể tu tập đến nơi giác ngộ, giải thoát đƣợc. Tôn giả cũng lặp đi lặp lại, ngoài việc có tịnh tín Tam Bảo, có giới, có thí là tốt đẹp nhất rồi, đừng nên lập tâm lập nguyện quá cao xa. Để kết luận, tôn giả nói, mọi ngƣời chỉ cần học thuộc câu kệ ngôn này của đức Đạo Sƣ thôi, là có thể làm bản đồ tâm linh tu tập cho đời mình: “Vui thay, điều ác không làm. Vui thay, việc thiện lại chăm làm hoài. Tự tâm trong sạch trong ngoài. Đấy là giáo pháp trọn đời Tôn Sƣ!” Thời pháp nào cũng ngắn gọn, giản dị, tinh lọc. Thời pháp nào cũng nhƣ giọt mật ngọt ngào, giọt trăng lấp lánh và giọt nƣớc trong lành. Thời pháp nào cũng dễ hiểu, dễ thuộc, dễ hành và dễ thành tựu. Nhƣ vậy là suốt sáu đêm, cận sự nam nữ hai hàng nhƣ chìm ngập trong niềm vui tinh thần thanh cao, xán lạn. Ai ai cũng tỉnh thức. Và núi rừng cũng tỉnh thức. Sáng ngày thứ bảy, theo chƣơng trình, là khiêng gánh kim quan đến lễ đài hỏa táng. Theo dự định thì họ sẽ đi về phía nam, qua thành phố rồi quành về phía đông để đến đài hỏa táng. Để chuẩn bị, tám vị tộc trƣởng đại diện tám tộc 444 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt của Mallā gội đầu bằng nƣớc thơm, tắm rửa sạch sẽ cũng bằng nƣớc thơm, mặc áo mới có tẩm dầu thơm, có thêm tám lực sĩ triều đình phụ giúp để khiêng kim quan. Nhƣng cả ba lần đặt tay nâng đòn kim quan thì họ nhấc không nổi, có cảm giác nó nặng nhƣ một ngọn núi. Vị tộc trƣởng hỏi tôn giả Ānanda: - Không biết do nhân gì, duyên gì mà chúng tôi, có cả tám lực sĩ phụ giúp vẫn không nhấc nổi kim quan! Tôn giả Anuruddha đáp: - Này các Vāseṭṭhā! Vì ý muốn của chƣ vị khác mà ý muốn của chƣ thiên khác. - Vậy ý chƣ thiên làm sao, thƣa tôn giả! - Này các Vāseṭṭhā! Họ muốn rải hoa hƣơng cúng dƣờng, ca nhạc vũ cúng dƣờng kim quan Phật suốt trên một lộ trình dài hơn. - Cụ thể là lộ trình nào, thƣa tôn giả? - Này các Vāseṭṭhā! Theo chƣ vị sẽ đi về phía nam, qua thành phố rồi quành về phía đông để đến đài hỏa táng. Còn họ thì muốn bắt đầu đi thẳng về phía bắc. Đến cửa bắc thì đi vào trung tâm thành phố. Từ trung tâm thành phố mới đi đến phía đông. Từ cửa đông thành phố mới đi tới ngọn đồi có điện thờ Makuṭabandhana của tộc ngƣời Mallā, sau đó mới tôn trí kim quan lên giàn hỏa thiêu. Chƣ lão trƣợng gật đầu: - Ý chƣ thiên thế nào, ý chúng tôi là vậy, thƣa chƣ tôn giả! Quả nhiên, sau đó họ khiêng nhẹ hẫng nhƣ khiêng một khối bông gòn. Trên lộ trình, ngƣời ngƣời đầy đặc hai bên kim quan và phía sau kim quan kéo dài cả do tuần. Lúc này chƣ tăng các vùng phụ cận, cận sự nam nữ hai hàng ở xa nghe tin nên cùng vân tập về. Và theo đó, hoa rơi đầy trƣớc kim quan, trên kim quan và sau kim quan. Đặc biệt là hoa trời Mandārava rơi ngập các lối đi, ngập cả bàn chân ngƣời. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 445 Do đƣờng xa, đi chậm, gần trƣa, kim quan mới đến nơi hỏa đài. Chƣ tăng, bây giờ đã trên năm trăm vị cùng chƣ vị trƣởng lão, họ tụng một thời kinh nói về vô thƣờng, khổ không, vô ngã vang lên âm thanh trầm hùng, ùn ùn chao động cả không gian. Sau thời kinh, do oai lực của thời kinh mà cả một vùng xa rộng đều trở nên yên lặng, thanh tịnh. Chƣ trƣởng lão ra dấu hiệu có thể châm lửa đƣợc rồi. Và chƣ tôn giả muốn giao việc trân trọng và vinh dự ấy cho tám vị tộc trƣởng Mallā. Thế rồi, tám bó đuốc hƣơng đều đồng loạt châm vào (cả một lễ đài dầu hƣơng), nhƣng không thấy bốc cháy. Lần thứ hai cũng vậy mà lần thứ ba cũng vậy. Lửa đều không bén đƣợc vào giàn hỏa. Họ thƣa với tôn giả Anuruddha: - Do nhân gì, do duyên gì mà lửa châm vào dầu lại không cháy, thƣa tôn giả! - Này các Vāseṭṭhā! Vì có ý muốn khác của chƣ thiên nên lửa không bén đƣợc. - Ý chƣ thiên thế nào, thƣa tôn giả? - Này các Vāseṭṭhā! Ý định của chƣ thiên nhƣ sau: “Tôn giả Mahā Kassapa nay đang đi trên đƣờng, khoảng giữa Pāvā và Kusinārā cùng với đại chúng tỳ-khƣu khoảng năm trăm vị. Giàn hỏa chỉ đƣợc đốt cháy khi tôn giả Mahā Kassapa cúi đầu đảnh lễ bàn chân Thế Tôn”. - Chúng tôi xin nghe theo ý định của chƣ thiên. Và quả đúng nhƣ vậy, lúc bấy giờ, tôn giả Mahā Kassapa cùng với đại chúng tỳ-khƣu năm trăm vị đang đi trên đƣờng, khoảng giữa thị trấn Pāvā và thành phố Kusinārā. Chuyện là, hôm kia, tôn giả từ rừng về, ghé Vesāli, biết rằng đức Phật và chừng mấy trăm vị tỳ-khƣu đi lên phƣơng bắc, và Thế Tôn sẽ nhập diệt, sau ba tháng kể từ hôm hứa với ma vƣơng ở điện thờ Cāpāla. Do dẫn theo một hội chúng 446 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt đông đúc nên tôn giả bộ hành chậm, vả lại, ngài cũng đã quá già yếu, mỗi đi, mỗi nghỉ.(1) Rời thị trấn Pāvā, đang trên đƣờng đến thành phố Kusinārā thì tôn giả thấy một tà mạng ngoại đạo trên đƣờng ngƣợc chiều đang cầm đóa hoa Mandārava lạ lùng trên tay. Tôn giả nghĩ: “Đây là hoa trời, và hoa trời thù thắng, kỳ diệu này thế gian không có, thƣờng chƣ thiên chỉ cúng dƣờng đức Đạo Sƣ mà thôi, vậy sao ông đạo sĩ tầm thƣờng này lại có đƣợc?” Bèn hỏi: - Sao ông lại có đƣợc đóa hoa Mandārava này, hở đạo sĩ? Ông ta mau mắn đáp: - Ối trời, tha hồ, nó rơi đầy đất tại rừng cây sālā tại Kusinārā đó. Tôi chỉ nhặt một đóa kỷ niệm thôi! - Kỷ niệm gì vậy, này đạo sĩ? - Tôn giả không biết sao? Là kỷ niệm ngày đại sa-môn Gotama tịch diệt mà! Đã sáu bảy hôm rồi đấy! Khi nghe tin đức Phật đã Niết-bàn, một số tỳ-khƣu còn phàm thì khóc than, bi lụy, cũng vật vã, cũng sầu buồn nhƣ những nơi khác. Một số vị đã vững chắc trên đạo lộ thì trầm lặng và an nhiên hơn, cũng có buồn nhƣng nỗi buồn ấy nhƣ lao xao gợn sóng rồi yên tĩnh trở lại. Trong hội chúng đệ tử của tôn giả Mahā Kassapa có một vị tỳ-khƣu đã già, xuất gia khi đã lớn tuổi, tên là Subhadda, lại tỏ ra vui mừng, ông lớn giọng rằng: - Thôi các hiền giả, tôn giả! Khóc than, sầu buồn nhƣ vậy thì đƣợc tích sự gì. Chuyện nên vui mừng là khác. Từ rày, chúng ta đã thoát khỏi sự phiền nhiễu của Đại Sa-môn ấy rồi. Chúng ta không còn bị quấy rầy bởi những lời giáo (1) Ngài có thần thông, nhƣng khi không hƣớng tâm thì không biết. Lại nữa, thần thông của ngài chƣa đủ năng lực dẫn theo cả 500 tỳ-khƣu bay qua hƣ không đƣợc. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 447 giới nhƣ: “ Không đƣợc làm nhƣ thế này, nhƣ thế kia! Nên làm nhƣ thế này, nhƣ thế kia”. Đại Sa-môn Gotama Niết-bàn thì từ nay chúng ta muốn làm gì thì làm, hoàn toàn tự do, phải vậy không, thƣa các ngài? Nghe những lời quấy quá của tỳ-khƣu Subhadda, tôn giả Mahā Kassapa thoáng chau mày nhƣng rồi lại nghĩ: “Đây không phải thời để rầy trách ông ta, nghiêm dạy ông ta! Chuyện này ta sẽ tính sau, sẽ có biện pháp xử lý thích đáng đối với những tỳ-khƣu phát ngôn bừa bãi, coi thƣờng giới luật, có nguy hại cho giáo hội trong mai hậu! Đây là thời nên trấn an chƣ tỳ-khƣu trƣớc sự ra đi mất mát lớn lao của Tôn Sƣ mà ai cũng cảm thấy hụt hẫng, trống vắng”.(1) Thế rồi tôn giả cho hội họp chúng tỳ-khƣu dƣới rừng cây, nhắc nhở những điều cần thiết, dạy một vài pháp đối trị, đặt tâm họ trở lại trạng thái bình thƣờng rồi lên đƣờng. Thế rồi, hƣớng tâm một lát, tôn giả biết mọi ngƣời đang chờ đợi ngài tại điện thờ Makuṭābandhana mà chƣ thiên chƣa cho phép họ châm lửa hỏa đài. Dù đi khá nhanh nhƣng đến nơi mặt trời cũng đã ngã xế. Từng đám đông, từng đám đông vẹt chỗ cho tôn giả và chúng tỳ-khƣu bƣớc vào. Chƣ vị đại trƣởng lão, trƣởng lão chào nhau theo giới phẩm, hạ lạp rất ấm cúng, thâm tình và đạo vị. Không để mất thì giờ, tôn giả Mahā Kassapa trật y vai phải, chúng tỳ-khƣu cũng vậy rồi họ nhiễu quanh kim quan đức Phật ba vòng. Dừng lại phía bàn chân Phật, tôn giả nhắm mắt, định thần một lát, đột nhiên, từ trong hàng chục lớp vải bó, hai bàn chân đức Phật thò ra. (1) Vì lý do này nên ba tháng sau khi đức Phật Niết-bàn, tôn giả Mahā Kassapa vận động tổ chức đại hội kết tập Phật ngôn lần thứ nhất, tuyên đọc lại toàn bộ pháp và luật, có năm trăm vị A-la-hán tham dự. Tôn giả Mahā Kassapa chủ trì. Tôn giả Upāli phụ trách luật. Tôn giả Ānanda phụ trách kinh (Chƣa có Abhidhamma, vì nó lẫn trong kinh và luật; sau này, đến kỳ kết tập thứ ba, thời vua Asoka mới phân ra ba tạng). 448 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Sau khi tôn giả Mahā Kassapa cúi xuống ba lần hôn bàn chân Thế Tôn xong, hai bàn chân thụt vào – thì hỏa đài tự động bốc cháy. Ngƣời phàm thì không hiểu nhƣng tôn giả Anuruddha và những bậc có thiên nhãn thì biết đấy là do viên hỏa ngọc của trời Đế Thích. Lửa cháy rần rần, bốc ngọn lên cao, tỏa hƣơng thơm ngào ngạt giữa không gian. Cả rừng ngƣời yên lặng nhƣ tờ. Đôi nơi là những bài kinh pháp cú hoặc những kệ ngôn vọng lại nói về vô thƣờng, khổ không, vô ngã. Nơi khác thì một nhóm ngƣời ngƣớc mắt về hỏa đài tỏ vẻ trang nghiêm, thành kính hết mực. Tôn giả Anuruddha đứng nhập định, vào tứ thiền, xuống cận hành, sử dụng nhãn lực quan sát ngọn lửa và kim quan từ khi lửa cháy đến lúc lửa tàn; sau đó, ngài cho biết rằng: Nó cháy từng lớp, từng lớp vải bó, bông gòn bó, lụa bó... tạo ra sức nóng kinh khiếp. Hai hòm chiên đàn lớn nhỏ, bốc cháy với thời gian nhanh hơn, sau đó mới đến những lớp y và nhục thân của Thế Tôn, và nó cũng cháy nhanh da, thịt rồi xƣơng. Nhƣ sanh tô hay dầu bị cháy, tất cả đều bị cháy sạch không có tro than. Cũng vậy, cái gì nơi thân Thế Tôn, tất cả bị cháy tiêu hết mà không có một hạt bụi tro, bụi than nào. Cái còn lại là xƣơng xá-lợi lấp lánh nhƣ kim cƣơng, nhƣ bảo châu. Lúc lửa tàn, một dòng nƣớc thơm hƣơng từ hƣ không tuôn đổ xuống tƣới tắt giàn hỏa Thế Tôn. Những ngƣời có phận sự của tộc ngƣời Mallā lấy thêm nƣớc thơm để làm nguội nơi này và nơi khác. Họ đã chuẩn bị sẵn những tháp nhỏ, hòm nhỏ bằng vàng, bằng bạc rồi thu gom hết tất cả xá lợi không để cho bất cứ ai lấy đi cái gì. Sau đó, tất cả tháp, hòm đựng xá-lợi đƣợc tộc ngƣời Mallā tôn trí tại chỗ quý trọng nhất trong một hội trƣờng bên cạnh núi, cho ngƣời canh giữ cẩn thận. Rồi suốt cả bảy ngày sau đó, tám tộc trƣởng của tám dòng họ ở Mallā cho cận sự nam nữ và cả Minh Đức Triều Tâm Ảnh 449 dân chúng, cả ngoại đạo đến chiêm bái, cúng dƣờng xá-lợi của đức Tôn Sƣ. Và ngày cũng nhƣ đêm, hội trƣờng ấy đèn đuốc đƣợc thắp sáng trong ngoài và những toán, những đoàn nghệ nhân, nghệ sĩ lại cúng dƣờng ca, vũ, nhạc... Tin đức Phật Niết-bàn tại rừng cây sālā, thành phố Kusināra bay nhanh hơn gió thổi, tràn qua các quốc độ, lên phía bắc, xuống phía đông, phía nam cùng hai bên thung lũng sông Gaṇgā. Sứ giả các nƣớc leo lên những con ngựa thuần chủng, phi nhanh nhƣ gió cuốn đến kinh thành Kusinārā, kẻ trƣớc ngƣời sau đều đòi chia phần xá-lợi. Nhanh nhất, sớm nhất không phải là tộc Mallā ở thị trấn Pāvā bên cạnh – mà chính là đoàn sứ giả của đức vua Ajātasattu nƣớc Māgadha cách xa hơn bốn mƣơi lăm do tuần. Tiếp đến là đoàn sứ giả của vua và tƣớng quân Licchavī tại Vesāli. Sau đó, lần lƣợt là tộc ngƣời Sākya ở Kapilavatthu,(1) tộc ngƣời Bulī ở thành phố Allakappa; tộc ngƣời Koliya ở Rāmagāma(2), bà-la-môn Vethadīpaka tại Vethadīpa, tộc ngƣời Moriyā ở tại Pipphalivana, tộc ngƣời Mallā ở thị trấn Pāvā. Tất cả tám phái đoàn sứ giả nói trên đều tuyên bố trƣớc tám tộc trƣởng của tám tộc Mallā ở Kusināra rằng: - Đức Thế Tôn là giai cấp sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng giai cấp sát-đế-lỵ (có một bà-la-môn) nên hãy chia cho chúng tôi một phần. Chúng tôi sẽ xây dựng bảo tháp tôn nghiêm thờ xá-lợi Thế Tôn để cho dân chúng chiêm bái, hƣơng đăng lễ phẩm cúng dƣờng. Một vị tộc trƣởng đại diện đáp lời: (1) Kinh Đại bát-niết-bàn ghi vậy – nhƣng chúng ta đã biết rõ, thì Sākya đã diệt vong rồi? (2) Dictionary of pāḷi proper names cho biết là tên một ngôi làng nằm trên bờ sông Gaṇgā (trang 734, q.2), trong lúc theo sử thì Koliya ở cạnh Sākya, làm gì có sông Gaṇgā ở đây? 450 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt - Không, chúng tôi không thể chia cho ai đƣợc cả. Đức Thế Tôn nhập diệt trên đất chúng tôi, rừng chúng tôi, thành phố chúng tôi. Lại nữa, cả hàng ngàn ngƣời của chúng tôi đã khổ công, đã rất nhiều tài vật, đã rất nhiều công sức từ khi đức Tôn Sƣ an nghỉ giữa hai cội cây sālā đến khi hỏa thiêu tại điện thờ Makuṭābandhana này. Các vị không công, không sức, không tài, không vật, tự dƣng đâu đó lại đến đòi chia phần hay sao, có hữu lý không chứ? Bị tự chối. Lý lẽ các tộc trƣởng đƣa ra không ai phản bác đƣợc. Có nhiều tiếng lời thảo luận lao xao, sự bất bình đâu đó đã hiện ra trên một số khuôn mặt. Một vị sứ giả trong phái đoàn nƣớc Vesāli, có vẻ là một tƣớng quân Licchavī, vốn nóng nảy, cất giọng xẵng: - Coi chừng sẽ có chiến tranh, thƣa ngài tộc trƣởng! Một giọng khác thốt lên: - Phải! Có thể xẩy ra tranh giành hay sao? Chợt một vị bà-la-môn tóc trắng nhƣ cƣớc, thần sắc trang nghiêm, từ hòa, xin đƣợc nói vài lời. Mọi ngƣời yên lặng, đƣa mắt, chờ đợi. Vị bà-la-môn ấy tên là Doṇa, ông nói: - Cho tôi nói hơi dài. Thuở trƣớc, tôi gặp đức Thế Tôn trên con đƣờng nằm giữa Ukkaṭṭhā và Setavyā, thấy dấu bàn chân của ngài tôi liền đi theo. Đến một khóm tre, Thế Tôn ngồi xuống nghỉ ngơi, sau đó có dịp tôi xin đƣợc hỏi ngài vài câu, cũng giải tỏa cho tôi đƣợc một số vấn đề nội tâm. Lần gặp cuối cùng, sau pháp thoại của ngài, tôi nhƣ đƣợc uống một liều thần dƣợc, mọi khổ đau phiền não nó nhẹ hẫng.(1) Tôi có làm một bài thơ lên đến mƣời hai ngàn chữ để dâng lên Thế Tôn vừa tỏ lòng tri ân, tôn kính cùng nói về sự thấy biết giác ngộ của mình. (1) Theo Dictionary of pāḷi proper names, về tên Doṇa, trang 1122, q.1 – ông ta đắc quả A-na-hàm. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 451 Nói tóm lại, Thế Tôn là bậc vô thƣợng, tối thƣợng, trên đời này ai cũng muốn có xá-lợi của ngài để đảnh lễ, chiêm bái, cúng dƣờng. Muôn triệu lần đừng nên để xẩy ra việc tranh giành, tranh chấp xá-lợi. Thế Tôn là hiện thân của hoà bình, an lành, an toàn, an lạc. Vậy tôi rất tri ân, nếu chƣ vị tộc trƣởng, lấy cái đức, cái hạnh, cái tâm, cái tuệ trong muôn một của Thế Tôn để xử lý, để chia phần đồng đều cho chƣ vị sứ giả thì may mắn, hạnh phúc cho thế gian này lắm vậy.(1) Lời “hùng biện” của bà-la-môn Doṇa nhƣ một là gió rì rào mát mẻ thổi qua tâm trí mọi ngƣời. Tám vị tộc trƣởng hoàn toàn bị thuyết phục, không những là thuyết phục mà nói là bị nhiếp phục. - Xin vâng! Xin vâng! Họ nhƣ cùng nói - Vậy xin tôn giả hãy chủ trì để phân chia đồng đều xá-lợi cho các phái đoàn. Bà-la-môn Doṇa hoan hỷ đảm nhận công việc chia phần xá-lợi môt cách phân minh, không ai than phiền đƣợc cả. Thế là gió yên, sóng lặng. Chƣ thiên cũng vô cùng hoan hỷ. Sau này khi xá-lợi đƣợc mang về bổn xứ, họ đều xây dựng bảo tháp để cho không những nam nữ cận sự mà cả dân chúng cũng đƣợc đảnh lễ, chiêm bái, cúng dƣờng xá-lợi. Chƣ vị trƣởng lão, chúng tỳ-khƣu cũng giải tán, bộ hành đi các nơi. Tôn giả Anuruddha, tôn giả Ānanda ôm y (tăng- già-lê trải chỗ nằm) bát cùng chừng vài trăm vị tỳ-khƣu trở lại Trúc Lâm tịnh xá. Vậy là chƣ trƣởng lão, chúng tỳ-khƣu không ai đƣợc chia cho một ngôi xá-lợi nào! Cũng phải. Vậy là đúng. Và do các ngài đã có xá-lợi “vô vi” của Phật trong tâm mình rồi. Việc xây dựng bảo tháp thờ xá-lợi, cúng dƣờng xá-lợi “hữu vi” kia là việc của cƣ sĩ áo trắng nhƣ đức Tôn Sƣ đã từng (1) Đoạn này không có trong kinh Đại bát-niết-bàn – mà phỏng dựa theo Dictionary of pāḷi proper names, về tên Doṇa, trang 1122, q.1. 452 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt giảng dạy. Vả lại, tất cả xƣơng cốt Thế Tôn chỉ còn bụi tro, và triệu triệu li ti bụi tro ấy đã tan thành ngọc, nó lấp lánh trên mọi lộ trình đi về của thế gian chƣ hành giả, lấp lánh trên mọi ngõ ngách của đời sống nhân sinh, của ai đó biết tầm cầu và hƣớng thiện, hƣớng thƣợng; và nó còn huy hoàng và tráng lệ hơn nữa khi ngọc ấy đƣợc trang điểm nơi công, nơi hạnh, nơi nguyện, nơi tâm, nơi trí, nơi tuệ của vô lƣợng con ngƣời khắp năm châu bốn biển học Phật và tu Phật vậy. Namo Buddhāya (Trọn bộ - Chung) Minh Đức Triều Tâm Ảnh 453 CẢM BẠT Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Viết xong cuộc đời ngài Tôi bần thần, dã dƣợi Sinh lực tổn hao Nhƣ thân cây không còn nhựa luyện Nhƣ sức ngựa đƣờng dài Hoàn tất cuộc lữ trình lên đến đỉnh đồi cao Ôi! Tôi đã chạy đuổi chiêm bao Muốn vói bắt mảnh trăng trời nguyên thuỷ Tôi đã gục khóc Trên từng viên gạch vỡ Nơi những dấu tích điêu tàn, hoang phế cổ xƣa Trên những di chỉ bia văn rêu phủ, gió lùa Nơi điện đài còn trơ trầm hƣơng tín mộ Trên những trang kinh kiến sâu loang lổ Lửa vô thƣờng cháy xém chữ câu Tôi đã đi theo từng đốm nắng không màu Mong vẽ lại ánh triêu dƣơng chánh pháp Tôi bất lực đi qua nhiều hoang mạc Khói bụi thời gian, phế tích tàn tro Tôi đứng bên này sông hớt hãi gọi đò 454 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Đồng vọng hai bờ, hƣ vô xào xạc Bút mỏi Tay run Tứ cùn Chữ nhạt Cô liêu tháng ngày góc núi ánh trăng suông Gió phủi qua song trăm chuyện vui buồn Để từng hơi thở theo dấu chân Từ Phụ Ngƣời đã nhƣ cánh chim thiêng tiêu dao du ngoài ba cõi Rơi rớt nhụy vàng để lại thế gian hƣơng Vô tích, vô tăm sinh tử mộng thƣờng Vô khứ, vô lai - hiện thân tuyệt đối Tôi cúi xuống Nghe thức tri già cỗi Chắp vá từng trang, thêu dệt một chân dung Đất Ấn linh thiêng, lƣu bóng đức Đại Hùng Mỗi cọng cỏ vàng Mỗi cành cây khô Cũng trở nên thân thuộc Dốc đá xám Cổng rêu đen - dấu khói sƣơng thuở trƣớc Cũng là hóa thân của sử lịch ngàn năm Ôi từng đêm, từng đêm Từng câu chữ âm thầm Chợt hiện linh hồn biết vui, biết khổ Biết hỷ hoan, biết suy tƣ, trăn trở Biết lội ngƣợc dòng tìm giọt nƣớc nguồn xanh Nó cũng biết chán chê dục vọng xây thành Nhốt kín nhân tâm, bủa tròng nô lệ Dấu lửng, dấu than hàng hàng kể lể Nói với chúng sanh nguyên nhân khổ vì đâu Tái hiện con sông, bắt những nhịp cầu Minh Đức Triều Tâm Ảnh 455 Bằng cọng lau mềm hôm qua sƣơng đọng Một thoáng tinh anh, một trời viễn mộng Hiu hắt cõi miền cánh vạc vỗ tịch liêu Tuyết đổ non cao, lạnh buốt chợ chiều Nhân thế căm căm lối về vô định Sống chết trầm kha, sinh luân lão bệnh Ngơ ngác tầm cầu, bầy cú rúc thâu canh Huyền sử đi đêm đội bóng lữ hành Bên vực thẳm đốm lửa ngƣời leo lét Tuyệt vọng Gọi nhau Hãi hùng Bi thiết Có ai nghe tiếng trống pháp còn vang Bao lời kinh thiêng, ma quỷ bàng hoàng Vọng ba cõi, xuyên sâu vào địa ngục Địa ngục của lòng ngƣời Địa ngục của thức tri tối tăm Và của sân tham, ngu dốt Đang đốt cháy bình nguyên, sông núi, ao hồ Đốt cháy nƣơng vƣờn, cổ tích, tuổi thơ Nhân ái, nhân văn không còn ô-xy để thở Đức lý tan hoang, phận ngƣời xiêu đổ Lây lất đi về trong bóng vô minh Vì đại bi mà đức Phật dặm trình Suốt bốn mƣơi lăm năm đầu trần chân đất Lộc Giả chuyển luân, tuyên ngôn sự thật Độ năm thầy Kiều-trần-nhƣ, Thích tử đầu tiên Rồi Yasa cùng năm mƣơi bốn thân hữu thiện hiền Giáo hội ra đời gồm sáu mƣơi Nhƣ Lai sứ giả Mỗi ngƣời hãy đi mỗi phƣơng, đừng đi chung ngã Vì an lạc, hạnh phúc cho nhân loại, chƣ thiên Đập vỡ tín lý khắt khe, tín ngƣỡng cổ truyền 456 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Hạ bệ thƣợng đế, thần linh khói hƣơng nghi ngút Phá bỏ kỳ thị giai cấp, hàng rào tủi nhục Mang thông điệp tự do, giải thoát cho đời Tuệ quang minh chiếu tỏ trần khơi Nguồn thánh thuỷ chảy tràn miền cỏ cây khô khát Cái kiến, con sâu mừng vui rức hạt Đất cỗi cằn nức nhựa uyên nguyên Phố thị, làng quê, đền miếu, chợ triền Quý tộc, nô tỳ uống chung bầu sữa pháp Hoa nở Chim reo Rừng ca Suối hát Triệu triệu năm duyên phúc một lần Triệu triệu tử sinh, đại ngộ sát-na tâm Khoảnh khắc bất diệt Vô lƣợng a-tăng-kỳ không bao giờ trở lại... Lạy Phật Bút của con cùng với văn chƣơng ngu dại Dám đặc tả đời ngài cùng với công hạnh trăng sao Câu chữ phàm phu, cảm xúc tuôn trào Theo dấu bụi mờ, nhặt sử kinh lƣu lạc Đốt trái tim làm đèn soi bờ giác Khái niệm chất chồng, “đất thực” tuyết sƣơng che Hƣớng tâm sai là phiền não kết bè Một niệm khởi trùng trùng duyên sanh khởi Đã thấy rõ sự thật Nhƣng vẫn còn lầm lỗi Bởi kiết sử sâu dày Từ vô thức bƣớc ra Đã bao nhiêu năm Lăng xăng đọc sách, uống trà Làm chuyện thanh cao giảng kinh, dạy pháp Minh Đức Triều Tâm Ảnh 457 Viết truyện, làm thơ, triết văn uyên bác Đại sự càng nhiều, bản ngã càng to Vô tác, vô hành giảng nói hay ho Vô cấu, vô vi cao ngôn thiện thuyết Dao hai lƣỡi ẩn sau “cái biết” Đại dụng mơ hồ, chệch hƣớng vạn trùng mê Chỉ hai nẻo thôi: Một phiền não, một bồ-đề Đâu dám thõng tay mà ngao du giữa chợ Nào khoác áo vị tha Nào đóng trò cứu độ Chốn ngũ trần đâu dễ gót thong dong Tôi đã từng thấy Viện lớn, tƣợng to bôi đỏ, phết hồng Tín ngƣỡng bán mua, thần linh đổi chác Thiện tín chợ đông, trầm hƣơng thơm ngát Mặc cả thiệt hơn, lạy lục, cầu xin Quán hàng bày ra, quảng cáo đức tin Ma quỷ vỗ tay, ăn mừng mở tiệc Chiêu phát triển, chiêu văn minh, hội nhập Tiếp thị, tuyên truyền, kỷ lục thi đua Bắc nam đông tây hí hửng tiền chùa Xả rác bụi dục tham Xả kiêu căng, hợm hĩ nh Ô nhiễm tinh thần, ô nhiễm sử kinh Đức Phật ngồi cao Thƣơng xót sinh linh Tứ đế thắp đèn Giữa đêm đen thảm nạn “Sự sống đang là...” Dành cho ngƣời mắt sáng Tự thức, tự tri gậy chống lên đƣờng Tuệ giác tinh minh xóa lớp khói sƣơng 458 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Trả chân thực Cho tự mình muôn thuở Vọng tƣởng, si mê Không làm gì đƣợc nữa Phiền não, khổ đau tự diệt, tự tan “Thấy rõ” rồi mới biết sống đàng hoàng Điều chỉnh đúng từng hành vi, cử chỉ Mỗi niệm khởi không ở ngoài thiện mỹ Mỗi tác duyên Chân lý vận hành theo Nặng nề vô cùng là bản ngã buộc đeo Phải thấy chúng trong từng thức tri, cảm thọ Mặt nạ “cái ta” đánh lừa bao độ Giác ngộ thì “nguyên con” nhƣng kiết sử phải đoạn dần Thƣờng trực lắng nghe nhƣ thực nhƣ chân Thì phiền não không phan duyên dấy khởi Niệm niệm bèo rong bập bềnh trôi nổi Thả theo dòng Nhìn ngắm đốm hoa xao “Thấy pháp” rồi mới lên bến, chống sào Mới tu tập nhẹ nhàng Mới nhƣ thực kiến và tƣ duy chơn chánh Nếu chƣa thấy pháp Dù nghiêm tu công hạnh Cũng tựa nhƣ nấu sạn muốn thành cơm Cũng tựa nhƣ dã tràng xe cát biển đông Muốn nhặt bóng mình Muốn lƣu dấu huân tu Giữa dòng cuồng lƣu chảy xiết Cát vỡ Đá tan Hƣ vô Minh Đức Triều Tâm Ảnh 459 Hủy diệt Mộng trùng trùng Ngộp chết giữa bờ mê Quanh quẩn trả vay, nhân quả ê chề Lƣợm phƣớc báu nhân thiên Ủi an đời bèo bọt Thật sự giải thoát thì “không có ta-giải-thoát” Tự không rỗng trong ngoài Chẳng dính mắc tế vi Gọi là ngƣời, là thánh, cứ tuỳ Sát-na một, pháp thung dung tự tại Đại dụng trong tay, nụ cƣời tiêu sái Muôn việc nhƣ không, quyền biến nhƣ không Và đến lúc này mới nói chuyện vào dòng Pháp cứu độ cũng là duyên cứu độ Tứ vô lƣợng tâm bèn tuỳ nghi dạo phố Thăm xóm làng, bình bát xin ăn Đến lúc này mới dám gọi sa-môn Là Thích tử, là tỳ-khƣu không thấy lòng hổ thẹn Kính lạy Phật Từ chân dung thánh điển Nghĩa lý, chữ câu đã mã hóa không môn Gần ba nghìn năm chẳng có lối mòn Giác niệm là bƣớc đi Giác niệm là cõi về không khác Trọn vẹn từng hơi thở Trọn vẹn từng thức tri, buồn vui, khổ lạc Cùng với bốn mùa mƣa nắng, gió sƣơng Định luật tâm, định luật pháp thị thƣờng Nhật nguyệt, tinh hà cùng chung vận hoá Li ti tế bào, diệt sinh vô ngã Tất thảy đều chu toàn trong mỗi khắc phục sinh Mỗi mỗi khí, thời, vận, số quân bình 460 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt Là vĩnh cửu đủ đầy trong từng vi trần dịch biến Kính lạy Phật Tự ngàn xƣa hiển hiện Đang ở trong con vô tận phút giây này Pháp huy hoàng Nhật nguyệt rạng trời mây Soi bóng chữ Qua sông Hy vọng Vẫn còn nguyên chân diện mục! Colombo – Sri Lanka 12/2013 Minh Đức Triều Tâm Ảnh Minh Đức Triều Tâm Ảnh 461 MỤC LỤC Cô Gái Hạ Tiện Yêu Tôn Giả Ānanda .............................................................. 7 Nguyên Nhân Đức Phật Cho Thọ Y Kaṭhina .................................................. 29 Cây Bồ Đề Ānanda .......................................................................................... 33 Ngƣời Đàn Bà Đau Khổ .................................................................................. 38 Vị Tỳ Khƣu Mắt Mù ....................................................................................... 51 Con Ngỗng Oan Nghiệt ................................................................................... 72 Cho Xin Hạt Cải .............................................................................................. 79 Triệu Phú Keo Kiệt.......................................................................................... 85 Cô Gái Nô Lệ Đội Nƣớc ................................................................................ 93 Ni Trƣởng Mahā Pajāpatī Gotamī Niết-bàn .................................................. 107 Miếng Giẻ Chùi Chân ................................................................................... 121 Tên Thợ Săn Độc Ác ..................................................................................... 128 Vị Tỳ Khƣu Ni Sinh Con .............................................................................. 141 Đổi Chiếc Xe Mới ......................................................................................... 153 Con Số Đen Bất Hạnh ................................................................................... 160 Devadatta Muốn Chƣởng Quản Tăng Đoàn ................................................. 171 Thái Tử Ajātasattu Hành Thích Vua Cha ..................................................... 178 Đức Phật Tẩy Chay Lễ Đăng Quang ............................................................. 182 Giết Phật Bằng Cung Nỏ Và Lăn Đá ............................................................ 185 An Tịnh Trong Ngục Tối .............................................................................. 189 Giết Phật Bằng Voi Dữ Nālāgiri ................................................................... 193 Chiêu Bài Cuối Cùng Của Devadatta............................................................ 204 Trƣởng Giả Cấp Cô Độc Ra Đi ..................................................................... 209 Củng Cố Pháp Và Luật.................................................................................. 226 Binh Lửa ........................................................................................................ 235 Tôn Giả Mahā Moggallāna Báo Hiếu Mẹ ..................................................... 242 Tội Ác Cuối Đời Của Đức Vua Pāsenadi ..................................................... 248 Cảnh Giới Cho Thái Hậu Videhi ................................................................... 257 Tình Phụ Tử Thiêng Liêng ............................................................................ 263 Cái Gốc Của Ghẻ Lở, Mụn Nhọt .................................................................. 267 Đêm Thanh, Trăng Sáng ............................................................................... 270 Tiễn Chƣ Trƣởng Lão Lần Lƣợt Ra Đi ......................................................... 303 “Pháp Truyền Thống” Của Đức Vua Pāsenadi ............................................. 310 “Cái Thấy Sự Thực” Hóa Giải Hận Thù ....................................................... 320 Ngọn Lửa Thù ............................................................................................... 326 Lời Của Bậc Trí ............................................................................................. 330 Quả Báo Của Devadatta ................................................................................ 333 Dòng Sākya Tiêu Vong ................................................................................. 337 Tôn Giả Sāriputta Viên Tịch ......................................................................... 345 Tôn Giả Mahā Moggallāna Niết-bàn ............................................................ 381 Nhân Quả Công Minh ................................................................................... 389 Hạ Thứ 45 Của Đức Thế Tôn............................................................. 394 Có Đủ Bảy Pháp Này Đất Nƣớc Không Thể Bại Vong! .............................. 395 Bảy pháp bất thối khác .................................................................................. 401 Lại Lên Đƣờng, Lại Ra Đi! ........................................................................... 405 Phật Hứa Với Ma Vƣơng .............................................................................. 410 Cả Đêm, Rừng Sālā Không Ngủ ................................................................... 424 Bụi Tan Thành Ngọc ..................................................................................... 440 CẢM BẠT ..................................................................................................... 454 NHÀ XUẤT BẢN.... Chịu trách nhiệm xuất bản Chịu trách nhiệm nội dung Biên tập : Vi tính, bìa, trình bày : Thiện Niệm, Chơn Quán Sửa bản in : In ......... quyển, khổ 14 x 20.5 cm tại ........................Số đăng ký KHXB: ………………….. Quyết định xuất bản số: …………………., cấp ngày ………………. In xong và nộp lƣu chiểu ………………………