Thức Biện (Thích Thiện Siêu) Thuc Bien - HT Thien Sieu - 12 Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Thuc Bien - HT Thien Sieu - 12 Trang gốc Trang web BuddhaSasana Times (Unicode) font Thức Biến Hòa thượng Thích Thiện Siêu Nxb TP. HCM, 2003 [12] NGÔI CHÙA VIỆT NAM N gày xưa, một nhà Nho tên là Lê Quát, học trò của Chu V ăn An, đ ã từng thắc mắc về đạo Phật rằng: "Đạo Phật chỉ đem đều hoạ phúc làm lay động l òng người, sao mà sâu xa bền chắc đến như vậy. Trong từ kinh th ành, ngoài đến thôn phủ, đ ường cùng ngõ hẻm, không hiểu mà theo, không thấy mà tin, hễ nơi nào có người ở là nơi ấy có chùa Phật. Bỏ đi th ì làm lại, hư đi th ì sửa lại". Nếu hiểu đúng th ì không phải chỉ có hai chữ hoạ phúc làm động l òng người đ ược. Kinh nói hoạ phúc là cốt nói hành động thiện ác, bởi v ì hành động thiện gây ra phúc, h ành động ác gây ra h oạ. Nói hành động thiện ác l à cốt nói mê ngộ, nghĩa là, nếu giác ngộ thì thiện mà mê lầm thì ác. Nhưng nói mê ngộ cũng cốt nói về tâm, bởi vì mê là do tâm mà ngộ cũng do tâm. Do vậy mà đức Phật chú trọng giác ngộ tâm. Khi tâm đượcgiác ngộ th ì hành động mới sáng suốt, m à hành động sáng suốt th ì cuộc đời sẽ được an vui. V ì vậy, lời dạy đó c àng ngày càng thấm thía vào lòng người, lay động l òng người hướng về với Phật. Khi đ ã hướng về với Phật thì dựng chùa để thờ Phật, để mỗi ng ày thấy Phật trên bàn thờ, nhờ đó m à khắc hoạ đậm nét h ình ảnh Phật trong tâm. Cho nên, khi nào chúng ta thấy được Phật trong tâm th ì lúc bấy giờ chúng ta sẽ thấy Phật trên bàn thờ một cách đúng đắn. Nếu không như thế th ì như trong kinh Kim-cang đức Phật đ ã nói: "Nếu lấy sắc thấy Ta, lấy âm thanh cầu Ta, người đó h ành tà đạo, không thể thấy Như lai" . Cho nên khi nào thấy tâm thì mới thấy Phật đ ược một cách đầy đủ vi ên mãn. Vì vậy mới dựng chùa thờ Phật. Theo dòng lịch sử lâu đời của Việt Nam th ì Phật giáo đ ược truyền vào đất nước chúng ta biết một cách rõ ràng nhất là vào thời Sĩ Nhiếp. Thời đó đ ã có một số ngôi chùa ở tại Luy Lâu, sau đó có Thiền sư Đồ L ê đến đây tu tập, rồi từ đó , các chùa Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện được xây dựng. Cũng đuợc biết ch ùa Khai Quốc do triều Lý Nam Đế xây dựng m à bây giờ đuợc gọi là chùa Trấn Quốc, hiện ở tại Hồ Tây - Hà Nội. Về sau, các chùa trong các đời Lý, đời Trần tiếp tục mọc l ên rất nhiều cũng là để đáp ứng lại l òng tin tưởng của người con Phật. Ngôi chùa đ ã lan tràn khắp nơi khắp xứ, sống một cách khiêm tốn, không ngạo nghễ khoe khoang, cùng với mọi nguời dân đồng lao cộng khổ v à ngôi chùa đ ã trở thành hình tượng thân thương, nó đ ã đi v ào lòng người và nó cũng đ ã đi v ào Ca dao, Tục ngữ Việt nam - Con chùa vua nước. - Đất vua ch ùa làng. - Ăn m ày cửa Phật. - Chùa rách Phật vàng. - Sống ở nhà, già ở chùa. - Trẻ vui nhà, già vui chùa. - Trốn chúa ở chùa. - Lên chùa thấy Phật muốn tu. - Ba cô đội gạo l ên chùa. - Nhiều sãi không ai đóng cửa ch ùa. - Gần chùa gọi Bụt bằng anh. - Xa chùa trống vắng, gần chùa thính tai. Hoặc: - Chùa làng dựng ở xóm côi, Sớm khuya hai buổi nghe hồi chuông ngân. - Con ai đem bỏ ch ùa này, Nam mô Di Phật, con thầy thầy nuôi. - Bao giờ cạn lạch Đồng Nai, Nát ch ùa Thiên Mụ, mới phai lời nguyền. - Biển đông sóng dợn cát đ ùa, Sánh đôi không đặng l ên chùa anh tu. - Bình Lục có núi con Rùa, Trông sang Đạm Thủy có ch ùa Ngọc Thanh. - Bên chợ Đông Ba , tiếng gà eo éc, Bên chùa Thọ Lục, tiếng trống sang canh. Giữa sông Hương gợn sóng khuynh thành, Đ êm khuya một chiếc thuyền mành ngửa nghiêng. - Ba phen tàu hổi cả ba, Phen này hổi nữa lên chùa đi tu. - L ên chùa thấy Phật muốn tu, Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền. - Đầu l àng có một cây đa, Cuối l àng cây thị, đ àng xa ngôi chùa. Dù ai đi sớm về trưa, Xin anh nghỉ bóng cây dừa nh à em. - Rủ nhau xem cảnh Kiếm hồ, Xem chùa Thê Húc, xem đền Ngọc Sơn. Đ ài nghiên tháp bút chưa mòn, Hỏi ai gây dựng nên non nước này. Chùa là cái gì gần nhất với tâm thức người dân cho nên biểu tượng đó sẽ khiến cho người ta tin v ào để nói những cái g ì ngưòi ta muốn nói. Nhưng đó l à nói về người ở chùa mà không phải là nói về chùa. - Rủ nhau xuống bể mò cua. Lên non bẻ củi, vào chùa nghe kinh. Xuống bể mò cua, lên non bẻ củi là nói dân ta gắn liền với non, với nước và đồng thời cũng gắn liền với ch ùa. Gắn liền với non với nước là để nuôi sống thân. Gắn liền với ch ùa là để nuôi sống tinh thần: Đến ch ùa nghe kinh Vậy thì kinh dạy gì? Kinh dạy cách làm người làm người tại thế, làm người siêu thế. Trong thơ v ăn Việt Nam hiện đại, có một nh à thơ cũng có bài thơ diễn tả cảnh chùa rất thấu tình đạt ý, thâm thuý vô c ùng: "Quê tôi có gió bốn mùa, Có tr ăng giữa tháng , có chùa quanh n ăm. Chuông hôm gió sớm tr ăng rằm, Chỉ thanh đạm thế , âm thầm thế thôi. Mai nay tôi bỏ quê tôi, Bỏ tr ăng bỏ gió , chao ôi bỏ chùa". Nhà thơ trên đây đ ã nói lên cái tâm tình của ngươi dân Việt Nam chúng ta đối với ch ùa. Chùa là cái hồn của dân tộc, vừa thân thương gần gũi, vừa tình cảm sâu lắng, dàn trải sâu rộng trong lòng người như máu với thịt, như hơi thở và bữa ăn hằng ng ày. Vì thế, khi Phật giáo truyền vào nước ta thì liền được mọi ngườ ì dân chấp nhận và chùa càng trở nên yêu dấu hơn: "Làng tôi nhỏ bé xinh xinh, Chung quanh có lũy tre xanh rườm rà, Trong làng san sát nóc nhà, Đ ình làng lợp ngói có vài cây cau. Chùa làng rêu phủ mái nâu, Dân làng thờ cúng để cầu b ình an". (Ca dao Việt Nam). Chùa còn là nơi dạy thuật làm người, thuật luyện tâm: Nhất thiết duy tâm tạo . Ngày xưa, có nhà hiền triết tên là Socratae thời cổ Hy Lạp. Một hôm đi t rên đường ở th ành A-ten thấy một chàng thanh niên đi ngược chiều trở lại, ch àng ta đang hân hoan tự m ãn với cái mũ, với bộ áo quần với đôi gi ày mới bảnh bao của mình, nhà hiền triết lấy gậy chặn lại. Khi bị chặn lại, chàng thanh niên trong lòng đầy tự m ãn hỏi rằng: - Ông muốn mua cái mũ này sao? - Không, tôi không muốn mua mũ. - Hay là ông muốn mua bộ áo quần này? - Không, tôi cũng không muốn mua bộ áo quần. - Hay ông ưa mua đôi gi ày này? - Không, tôi cũng chẳng muốn đôi gi ày. - Vậy thì ông muốn gì mà chặn tôi lại? - Tôi muốn anh chỉ cho tôi chỗ nào dạy cách học làm người? Nếu như mất tư cách làm người, thì cái mũ đó không thể gọi cái mũ đội tr ên đầu người! Cái áo đó cũng không phải l à cái áo mặc vào người và đô i giày cũng chẳng phải giày để đi v ào người. Cho nên, phải học cách làm người cho ra người mới là cách cơ bản cho tất cả mọi thứ. Khi tư cách và thái độ l àm người còn, thì mọi sự tốt đẹp c òn, khi tư cách làm người không còn, thì mọi sự tốt đẹp chỉ l à sự tốt đẹp b ên ngoài. Do đó, chuyện l àm chùa chúng ta phải ý thức rõ ràng là làm thế nào để sự đi ch ùa và ngôi chùa đó luôn luôn ấp ủ l òng từ bi, yêu thương, và ngôi chùa là nơi phát huy được trí tuệ sáng suốt, giúp ích cho đời sống của chúng sinh, của mọi người mỗi ngày mỗi th ăng hoa, mỗi ng ày mỗi xa dần chỗ tối t ăm đau khổ m à bước lên cảnh an lạc giải thoát. Làm chùa như thế tất nhiên ai cũng đồng t ình, và tôi tin chắc rằng ngôi chùa như thế sẽ là nơi luôn có những hàng Phật tử, những bậc cao quý, thành phần trí thức đến ch ùa để học hỏi tiến tu. Cũng như trước đây trong thời Bắc thuộc, các ngôi ch ùa của chúng ta chính là nơi đ ào tạo nhân tài cho đất nước, đến triều đại nh à Lý mới mở khoa thi Tam trường. Vậy thì trong các thời kỳ ấy, các nhà trí thức của đất nước chúng ta học ở đâu? Phần nhiều đều dựa v ào chùa. Thành thử ngôi chùa nó đ ã đóng góp công lao với đất nước rất lâu xa trong lịch sử, một sự đóng góp thật sự, không có một hậu ý gì khác, nghĩa là muốn hòa mình, cùng vinh cùng nhục với đất nước, với to àn dân để xây dựng một đất nước an l ành hạnh phúc. -ooOoo- Đầu trang | Mục lục | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24.a | 24.b Chân thành cám ơn Tỳ kheo Minh Tịnh đã giúp bố trí đánh máy vi tính (Bình Anson, 07-2003). [ Trở về trang Thư Mục ] last updated: 05-07-2003