Triết Lý Nghiệp Triet ly Nghiep - 17 Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Triet ly Nghiep - 17 Times font Triết lý về Nghiệp Hoà thượng Hộ Tông Thiên XVII -ooOoo- CETASIKA (TÂM SỞ) Đ ây giải về Tâm Sở như đã có nói trước. Cetasika (tâm sở) là pháp sinh đồng thời với tâm có bốn đặc tính là: 1- Sinh cùng với tâm. 2- Diệt cũng cùng với tâm. 3- Có đối tượng cùng với tâm. 4- Có nơi nương tựa vào cùng với tâm. Tâm sở ấy có 52, có Paali trong Vi diệu pháp rằng: Ekuppaada.nirodhaaca ekalaưbanavatthukaa cetto yuttaa dvipa~n~naasa dhammaa cetasikaa mataa. Có phân như vầy: - 13 A~n~naasamaanaa Cetasika - 14 Akusala Cetasika : bất thiện tâm sở. - 25 Sobba.na Cetasika : mỹ tâm sở. Tổng cộng:   52 A~n~naasamaanaa Cetasika : 13 A~n~naasamaanaa Cetasika chia ra làm 2 loại là: 1- Sabbacittasaadhaara.na : phổ thông tâm sở 2- Paki.n.naka Cetasika : hỗn hợp tâm sở. Sabbacittasaadhaara.na Cetasika có 7 là: 1 - Phassa : Xúc 2- N edanaa : Thụ 3- s a~n~naa : Tưởng 4- c etanaa : Tác ý 5- e kaggataa : Định tâm 6- j iviitidudiya : Sức sống 7- m anasikaara : Phân biệt ghi lòng p aki.n.naka cetasika có 6 là: 1- v itaka : Suy 2- v icàra : Sát 3- a dhimokha : Xác định 4- v iriya : Nghị lực 5- p iiti : Phỉ lạc 6- c handa : Mong ước Akusalacetasika : 14 Akusalacetasika là: 1- m oha : Si 2- a hirika : Không thiện 3- a nottappa : Không ghê 4- u ddhacca : Phóng dật (buông thả) 5- l obha : Xan tham 6- d i.t.thi : Ý kiến độc đoán 7- m aana : Kiêu 8- d osa : Sân 9- i ssaa : Ganh 10- m acchariya : Bủn xỉn 11- k ukkacca : Hối hận 12- T hi.na : Lười biếng 13- m iddha : Hôn mê 14- v icikicchaa : Hoài nghi s obha.nacetasika : s obha.nacetasika có 25 là: 1- Sadddhaa : Tín ngưỡng 2- Sati : Trí nhớ 3- Hiri : Thẹn 4- Ottappa : Ghê 5- Alobha : Không tham 6- Adosa : Không sân 7- Tatramajjhatattaa : Tánh tình trầm tĩnh, bình thản 8- Kaayapassaddhi : Thân yên tĩnh 9- Cittapassaddhi : Tâm yên tĩnh 10- Kaayalahutaa : Thân nhẹ nhàng 11- Cittalahutaa : Tâm nhẹ nhàng 12- Kàyamudutaa : Thân mềm dẻo 13- Cittamudutaa : Tâm mềm dẻo 14- Kaayakamma~n~nataa : Thân vừa sử dụng 15- Cittakamma~n~nataa : Tâm vừa sử dụng 16- Kaayapagu~n~n~nataa : Thân khéo léo 17- Cittapagu~n~nataa : Tâm khéo léo 18- Kaayujukataa : Thân ngay thẳng 19- Cittujukataa : Tâm ngay thẳng Gộp lại gọi là Sobha.nasaadhaara.na . 20- Sammaavacaa : Chánh ngữ    gọi là 21- Sammakammanta : Chánh nghiệp Viratti 22- Sammaa-aajiiva : Chánh mệnh chừa cãi 23- Karu.na : Tâm bi   gọi là Appama~n~naa : 24- Muditaa : Tâm hỉ   vô lượng tâm 25- Pa~n~nidriya : Lý tính ( [1] ) hay tuệ căn (hiểu biết đúng). Hoặc gọi theo một ý nghĩa nữa là S obha.nacetasika , chia ra làm 3 loại là: 1- S obha.nasaadhaarana : Mỹ tâm sở phổ thông -- 19 2- V irati : Cấm giới tâm sở -- 3 3- A ppama~n~naa : Vô lượng tâm sở -- 2 4- Pa~n~nidriyaa : Lý tính -- 1 Tổng cộng: 25 Gộp lại tất cả là: A~n~nasamaanaacetasika: 13 A kusalacetasika: 14 Sobha.nacetasika: 25 Thành 52 tâm sở. ( [1] ) Lý tính: năng lực suy nghĩ và phán đoán do thế lực ba tướng (Vô thường, Khổ não, Vô ngã). -ooOoo- Chương trước | Đầu trang | Mục lục | Chương kế Chân thành cám ơn Tỳ kheo Thiện Minh đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 03-2001) [ Trở về trang Thư Mục ] update: 14-03-2001