Thương Yêu Là Thông Cảm (Bình Anson) Thuong yeu la Thong cam - Binh Anson (9) Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Thuong yeu la Thong cam - Binh Anson Vietnamese, with Unicode Times font Thương yêu là thông cảm Bình Anson NXB Tôn Giáo TL. 2005 - PL. 2549 -08- Nhập dòng giải thoát T rong kinh điển thường đề cập đến bốn quả vị m à người con Phật phải nhắm đến tr ên đường giải thoát, đưa đến Niết B àn. Các quả vị nầy được xem như l à các dấu mốc - hoặc các chặng đường - tr ên hành trình thanh lọc tâm ý, tiêu diệt các ô nhiễm ngủ ngầm trong tâm, thường được gọi l à mười kiết sử hay thằng thúc (samyojana) , trói buộc chúng sinh vào vòng luân hồi. Bốn quả vị đó l à: - Dự lưu (Sot āpanna, Tu-đ à-hoàn) , - Nhất lai (Sakad āgāmi, Tư-đ à-hàm) , - Bất lai (An āgāmi, A-na-h àm) , - A-la-hán (Arahat, Ứng cúng) . Mười kiết sử là: - thân kiến (sakk āya-ditthi) , - hoài nghi (vicikicch ā) , - giới cấm thủ (silabata-par āmāsa) - tham đắm v ào cõi dục (k āma-rāga) - sân hận (vy āpāda) , - tham đắm v ào cõi sắc (r ūpa-rāga) , - tham đắm v ào cõi vô sắc (ar ūpa-rāga) , - mạn (m āna) , - trạo cử vi tế (uddhacca) , - si vi tế (avijj ā). Trong nhiều bài kinh, Đức Phật thường tóm tắt về bốn quả thánh đó như sau: "... Có những Tỳ-khưu là những vị A-la-hán, các lậu hoặc đ ã đoạn trừ, Phạm hạnh đ ã thành, các việc nên làm đ ã làm, gánh nặng đ ã đặt xuống, mục đích đ ã thành đạt, hữu kiết sử đ ã được đoạn tận, được giải thoát nhờ chánh trí. Có những Tỳ-khưu là những vị Bất lai, đ ã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, ở đấy được nhập Niết-b àn, không còn phải trở lại đời n ày nữa. Có những Tỳ-khưu là những vị Nhất lai, đ ã đoạn trừ ba kiết sử, đ ã làm cho muội lược tham, sân, si, sau khi sanh vào đời n ày một lần nữa, sẽ đoạn tận khổ đau. Có những Tỳ-khưu là những vị Dự lưu, đ ã đoạn trừ ba kiết sử, không c òn đọa v ào ác đạo, chắc chắn sẽ được giác ngộ". - (Trung bộ, 118) * Người đạt quả Dự lưu là người đ ã đoạn trừ ba kiết sử đầu ti ên: thân kiến, hoài nghi, và giới cấm thủ. Người nầy được xem như l à một người đ ã nhập vào dòng giải thoát, tùy theo hạnh nghiệp và tinh tấn mà chỉ tái sinh làm người hoặc trong các cõi trời, tối đa l à bảy kiếp, vì vậy có sách gọi là quả Thất lai. Người nầy còn được gọi l à đ ã mở "Pháp nhãn", vì người ấy đ ã bắt đầu có thanh tịnh về quan kiến, đ ã trực nhận rõ ràng Chánh Pháp của Đức Phật. Người đó không c òn xem mình như là một bản thể riêng biệt và thường tồn, kể cả hình sắc và tâm thức. Người đó không c òn một chút nghi ngờ nào về sự hiện hữu và lợi ích của Tam Bảo: không còn hoài nghi về sự giác ngộ của Đức Phật, không còn hoài nghi về con đường m à Đức Phật đ ã vạch ra để đi đến giác ngộ, không c òn hoài nghi về những đệ tử của Ng ài đ ã đi theo con đường ấy v à đ ã đạt được sự giải thoát tối hậu. Người ấy cũng không c òn có ảo tưởng rằng Niết Bàn có thể đạt được bằng cách ép m ình vào các hình thức lễ nghi phiến diện hay các điều lệ ước định n ào đó. Thân kiến, kiết sử đầu ti ên, là sự hiểu sai lạc về cái gọi là Tự ngã, hay cái Tôi, đồng hóa nó với một trong năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, h ành, thức). Trong bài kinh số 44, thuộc Trung Bộ, Ni sư Dhammadina giảng rằng một người đ ã đoạn trừ thân kiến l à một người "không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc" , tương tự như thế đối với bốn uẩn c òn lại. Có người thường hiểu lầm về chữ "hoài nghi" dùng ở đây. Tiếng Pāli l à "vicikicch ā" , thường dùng để chỉ thái độ nghi ngờ về Phật Pháp Tăng v à về lý Duyên sinh. Ngài Phật Âm (Buddhaghosa) , trong bộ luận Thanh Tịnh Đạo, nói rằng vicikicch ā còn là một thái độ do dự, không nhất quyết, không sẵn s àng tra vấn, học hỏi. Do đó cần phải đoạn trừ kiết sử nầy. Đức Phật khuyến khích chúng ta phải biết nỗ lực suy tư, luận giải và chứng nghiệm ngay trong đời sống hằng ng ày, vì Pháp là "mời mọi người đến xem xét" (ehipassika) . Để rồi chúng ta thấy, biết rõ ràng sự ích lợi của Phật Pháp cho con đường h ành trì của ta, và từ đó, có một niềm tin vững chắc v ào Tam Bảo, không còn thắc mắc, phân vân, hay do dự gì nữa. Chữ "giới cấm thủ" cũng thường bị hiểu lầm. Ở đây để chỉ thái độ m ê tín mù quáng, bám thủ vào các hình thức lễ nghi, tin rằng làm như thế là đủ để thanh lọc tâm. Đoạn trừ giới cấm thủ không có nghĩa l à một thái độ buông lơi, phóng túng, dễ duôi, không giữ g ìn giới hạnh. Trái lại, nó có nghĩa là một thái độ minh triết, xem giới luật như l à một phương tiện tốt, cần thiết để luyện tâm, nhưng lại không m ù quáng, không quá lệ thuộc vào các hình thức giáo điều. Một người không c òn giới cấm thủ là một người lúc nào cũng có giới đức trong sạch, nhưng sống thảnh thơi trong giới luật đạo hạnh, không c òn xem đó l à một gánh nặng trên con đường h ành trì của mình. Để trừ khử các kiết sử tr ên, Đức Phật khuy ên chúng ta phải nỗ lực thực hành bốn điều: (1) thân cận bậc chân nhân, (2) lắng nghe diệu pháp, (3) như lý tác ý, v à (4) tùy pháp hành pháp, như đ ã ghi trong Tương Ưng 55.11: "Thân cận bậc Chân nhân là Dự lưu phần. Nghe diệu pháp là Dự lưu phần. Như lý tác ý là Dự lưu phần. Tùy pháp hành pháp là Dự lưu phần". Rồi Ngài giảng về sự liên quan của bốn pháp trên: - "Này các Tỳ-khưu, giao thiệp với bậc Chân nhân được vi ên mãn thời làm viên mãn nghe diệu pháp; nghe diệu pháp được vi ên mãn thời làm viên mãn lòng tin; lòng tin được vi ên mãn, thời làm viên mãn như lý tác ý; như lý tác ý được vi ên mãn, thời làm viên mãn chánh niệm tỉnh giác; chánh niệm tỉnh giác được vi ên mãn, thời làm viên mãn các c ăn được chế ngự; các căn được chế ngự được vi ên mãn, thời làm viên mãn Ba thiện hành; Ba thiện hành được vi ên mãn, thời làm viên mãn Bốn niệm xứ; Bốn niệm xứ được vi ên mãn, thời làm viên mãn Bảy giác chi; Bảy giác chi được vi ên mãn, thời làm viên mãn Minh giải thoát" (T ăng Chi 10.61). Về thân cận bậc chân nhân, Ngài giảng: - "Thế nào là làm bạn với thiện? Ở đây, thiện nam tử sống tại l àng hay tại thị trấn. Tại đấy có gia chủ hay con người gia chủ, những trẻ được nuôi lớn trong giới đức, hay những người lớn tuổi được lớn l ên trong giới đức, đầy đủ l òng tin, đầy đủ giới đức, đầy đủ bố thí, đầy đủ trí tuệ, vị ấy l àm quen, nói chuyện, thảo luận. Với những người đầy đủ l òng tin, vị ấy học tập với đầy đủ l òng tin. Với những người đầy đủ giới đức, vị ấy học tập với đầy đủ giới đức. Với những người đầy đủ bố thí, vị ấy học tập với đầy đủ bố thí. Với những người đầy đủ trí tuệ, vị ấy học tập với đầy đủ trí tuệ. Đây gọi l à làm bạn với thiện" (T ăng Chi 8.54). Rồi Ngài khuyên: Nếu thấy bậc hiền trí, Chỉ lỗi và khiển trách, Như chỉ chỗ chôn vàng, Hãy thân cận người trí! Thân cận người như vậy, Chỉ tốt hơn, không xấu. (Pháp Cú, 76) Chớ thân với bạn ác, Chớ thân kẻ tiểu nhân. Hãy thân người bạn lành, Hãy thân bậc thượng nhân. (Pháp Cú, 78) Đức Phật đề cập đến 5 lợi ích của việc biết nghe diệu pháp: (1) được nghe điều chưa nghe, (2) l àm cho trong sạch điều được nghe, (3) đoạn trừ nghi, (4) l àm cho tri kiến chánh trực, và (5) làm cho tâm tịnh tín (T ăng Chi, 5.202). Trong kinh "Tất cả các lậu hoặc" (Trung Bộ 2), Đức Phật dạy về pháp như lý tác ý để điều hướng các sự suy nghĩ của m ình sao cho có lợi lạc trên đường tu tập, như sau: - "Này các Tỳ-khưu, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý? Này các Tỳ-khưu, những pháp nào do vị ấy tác ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đ ã sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh không sanh khởi, hay hữu lậu đ ã sanh được trừ diệt, hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh lậu đ ã sanh được trừ diệt, đó l à những pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý. Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý, nên các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đ ã sanh được trừ diệt. Vị ấy như lý tác ý: Đây là khổ; như lý tác ý: Đây là khổ tập; như lý tác ý: Đây là khổ diệt; như lý tác ý: Đây là con đường đưa đến khổ diệt. Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt: thân kiến, nghi, giới cấm thủ. N ày các Tỳ-khưu, các pháp ấy được gọi l à pháp dùng tri kiến để đoạn trừ các lậu hoặc". Khi Tỳ-khưu Kotthika hỏi ngài Trưởng lão Xá Lợi Phất cần phải như lý tác ý thế nào để được giải thoát, ng ài đáp: - "Này Hiền giả Kotthika, Tỳ-khưu giữ giới cần phải như lý tác ý n ăm thủ uẩn l à vô thường, khổ, bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau, người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô ng ã. N ăm thủ uẩn đó l à gì? Đó l à sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này Hiền giả Kotthika, vị Tỳ-khưu giữ giới cần phải như lý tác ý n ăm thủ uẩn l à vô thường, khổ, bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau, người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô ng ã" (Tương Ưng 22.122) . Về tùy pháp hành pháp, ở đây được giảng rộng ra, bao gồm chánh niệm tỉnh giác, ph òng hộ các c ăn, huân tập ba thiện h ành (thân, khẩu, ý), thực hành bốn niệm xứ (thân, thọ, tâm pháp), và phát triển bảy giác chi (niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả). Trong nhiều bài kinh (Tương Ưng Bộ, Phẩm Dự Lưu), Đức Phật thường đề cập đến bốn đặc tính của một vị thánh Dự lưu l à: niềm tín thành bất động nơi Đức Phật, nơi Giáo Pháp của Ng ài, nơi đo àn thể các vị Thánh T ăng v à có giới đức cao thượng, lúc n ào cũng được các bậc chân nhân khen ngợi. Trong Tăng Chi 10.92, Ng ài giảng: - "Thế nào là thành tựu bốn Dự lưu phần? Ở đây, n ày Gia chủ, vị Thánh đệ tử th ành tựu tịnh tín bất động đối với Đức Phật: Đây là Thế Tôn, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị ấy thành tựu tịnh tín bất động đối với Pháp: Pháp được Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để m à thấy, có khả n ăng hướng thượng, được người trí tự m ình giác hiểu. Vị ấy thành tựu tịnh tín bất động đối với chúng Tăng: Diệu hạnh l à chúng đệ tử Thế Tôn; Trực hạnh l à chúng đệ tử Thế Tôn; Ứng lý hạnh l à chúng đệ tử Thế Tôn; Chơn chánh hạnh l à chúng đệ tử Thế Tôn. Tức l à bốn đôi tám chúng. Chúng đệ tử Thế Tôn đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được đảnh lễ, đáng được chắp tay, l à phước điền vô thượng ở đời. Vị ấy th ành tựu với những giới đức được các bậc Thánh ái kính, không bị phá hủy, không bị bể vụn, không bị điểm chấm, không bị uế nhiễm, đưa đến giải thoát, được bậc trí tán thán, không bị chấp trước, đưa đến thiền định." Mặc dù đoạn kinh tr ên thường được xem l à các tiêu chuẩn c ăn bản của quả Dự lưu, trong kinh điển c òn có ghi các danh sách khác, trong đó, ti êu chuẩn về giới hạnh được thay thế bằng ti êu chuẩn bố thí và trí tuệ: - Tương Ưng 55.32 ghi tiêu chuẩn thứ tư như sau: "Lại nữa, vị Thánh đệ tử trú ở gia đ ình, với tâm thoát khỏi cấu uế của xan tham, bố thí dễ dàng, bàn tay rộng mở, thích thú từ bỏ, đáp ứng điều y êu cầu, thích thú chia xẻ vật bố thí." - Tương Ưng 55.33 ghi tiêu chuẩn thứ tư như sau: "Lại nữa, vị Thánh đệ tử có trí tuệ, th ành tựu trí tuệ về sanh diệt các pháp, trí tuệ các bậc Thánh thể nhập các pháp, đưa đến chơn chánh đoạn tận khổ đau." Khi các danh sách liệt kê này được kết hợp lại, chúng ta có được bốn đức tính của vị Thánh Dự Lưu: (1) đầy đủ l òng tin, (2) đầy đủ giới đức, (3) đầy đủ bố thí, v à (4) đầy đủ trí tuệ. Đó cũng l à bốn pháp đưa đến hạnh phúc tương lai, an lạc tương lai cho một cư sĩ Phật tử: - "Có bốn pháp đưa đến hạnh phúc tương lai, an lạc tương lai cho thiện nam tử. Thế n ào là bốn? Đó l à đầy đủ l òng tin, đầy đủ giới đức, đầy đủ bố thí, đầy đủ trí tuệ" (Tăng Chi 8.54). Ở đây, l òng tin nơi Tam Bảo (Phật, Pháp, T ăng) không phải chỉ đơn thuần l à sự tin tưởng, sùng tín mù quáng. Vị Dự Lưu thật sự tín nhiệm, tin tưởng nơi nguyên lý nghiệp quả - nguyên lý của hành động v à hậu quả - vì vị ấy đ ã chứng nghiệm rõ ràng khi bắt đầu nhập d òng Thánh. * Trong giai đoạn tu tập kế tiếp, khi tham dục (tham đắm v ào dục giới) và sân hận được trừ khử một cách đáng kể th ì người đó đắc quả Nhất lai , nghĩa là có thể còn tái sinh làm người hoặc trong cõi trời dục giới một lần nữa. Khi hai kiết sử tham dục và sân hận được loại bỏ ho àn toàn, thì người ấy đắc quả Bất lai , nghĩa là không còn tái sinh vào cõi dục giới nầy nữa. N ăm kiết sử đầu ti ên nầy gọi là hạ phần kiết sử (orambh āgiya-samyojana) , cột trói chúng sinh trong cõi dục. Tùy theo trình độ chứng đạt, bậc thánh Bất lai sẽ thác sinh về Tịnh cư thi ên thuộc cõi trời sắc giới (r ūpa-loka) , trước khi nhập Niết-bàn tối hậu. Ba quả vị Dự lưu, Nhất lai, Bất lai cũng thường được gọi chung l à quả vị của bậc thánh Hữu học. Người ấy tiếp tục hành trì thanh lọc tâm ý, và tinh tấn trừ khử n ăm kiết sử c òn lại: tham đắm v ào cõi sắc, tham đắm v ào cõi vô sắc, trạo cử vi tế, mạn, và si vi tế. N ăm kiết sử nầy gọi l à thượng phần kiết sử (uddhambh āgiya-samyojana) , cột trói chúng sinh trong cõi sắc và vô sắc. Ở đây, tham đắm v ào cõi sắc và cõi vô sắc là sự tham đắm v ào bốn tầng thiền-na hữu sắc (r ūpa-jhāna) và bốn tầng thiền-na vô sắc (ar ūpa-jhāna) . Trạo cử vi tế là trạng thái vẫn còn một vài giao động nhỏ trước trần cảnh, mạn (m āna) là các ý tưởng so sánh, và si vi tế là một vài dấu vết vô minh ng ăn che c òn sót lại. * Đ ến lúc đó, người ấy đ ã phá tung tất cả mười sợi dây trói buộc, trừ khử mười loại kiết sử ô nhiễm, lậu hoặc đ ã đoạn tận, tuệ giác khai mở, không c òn tạo nghiệp, không còn phải tái sinh, luân hồi nữa. Nói một cách khác, như đ ã mô tả trong Trung Bộ Kinh, bài kinh số 1 (Kinh Pháp Môn C ăn Bản), đối với người ấy: "các lậu hoặc đ ã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đ ã làm, đ ã đặt gánh nặng xuống, đ ã thành đạt lý tưởng, đ ã tận trừ hữu kiết sử, đạt chánh trí giải thoát" . Người ấy trở thành bậc A-la-hán , bậc thánh Vô học, đắc đạo quả Niết B àn, giải thoát rốt ráo tối hậu. -ooOoo- Đầu trang | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | Mục lục [ Trở về trang Thư Mục ] last updated: 04-10-2005