Văn Học Pāli Van hoc Pali Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Van hoc Pali Vietnamese, with Unicode Times font Giới Thiệu Văn Học Kinh Điển Pàli Nguyên tác Anh ngữ: "An Introduction to Pàli Literature", Dr. S. C. Banerji Tỳ kheo Giác Nguyên dịch Việt MỤC LỤC [ 01 ] Lời giới thiệu Lời tác giả I. Phật giáo nguyên thủy và Phật giáo biến cải II. Đức Phật v à Đạo Phật III. Các hệ phái Phật Giáo IV. Địa b àn Phật Giáo V. Ngôn ngữ Pàli [ 02 ] VI. Các tác phẩm kinh điển P àli [ 03] VII. Tạp tạng (các tập cổ sớ) VIII. Các tập chánh sớ IX. Các sử liệu Pàli X. Sách giản lục XI. Các tác phẩm thi ca Pàli hậu thời XII. Sách v ăn phạm P àli XIII. Các tác phẩm về ngữ âm học, tu từ học và từ vựng Pàli. -ooOoo- LỜI GIỚI THIỆU Quyển "GIỚI THIỆU V ĂN HỌC KINH ĐIỂN P ÀLI" nguyên tác Anh ngữ " An Introduction to Pàli Literature" (tác giả: Dr. S. C. Banerji) đ ã được Sư Giác Nguy ên dịch ra Việt ngữ. Tôi rất vinh hạnh được Dịch giả mời viết lời giới thiệu cho tập Dịch phẩm giá trị n ày. Mặc dù có một khối lượng nhỏ, nhưng quyển sách lại mang một tầm vóc lớn về nội dung. Sách viết có vẻ như tóm lược nhưng có thể cung cấp cho chúng ta những dữ kiện V ăn học Phật giáo hệ P àli một cách đầy đủ, giống như một bức tranh sơn thủy, khi nh ìn ngắm, người ta sẽ có cảm giác được tham quan một cảnh trời sông núi h ùng vĩ vậy Đọc qua quyển sách n ày, tôi đ ã ngẩn người ra khi bắt gặp những cái hay, cái mới lạ, những thông tin đáng chú ý, nhất l à đối với một học giả nghi ên cứu V ăn Học Phật Giáo truyền thống th ì càng cần phải quan tâm. Sách đ ã giới thiệu dẫn từ nguồn gốc Phật giáo, qua đến các thời kỳ sau; đ ã trình bày và giới thiệu v ăn học Ngữ hệ P àli qua những Kinh điển truyền thống, c ùng những tác phẩm của các danh t ăng uy ên bác đ ã soạn viết bằng ngôn ngữ Pàli. Nhờ đó, chúng ta có được những thư mục để t ìm đọc, nghi ên cứu về Kinh điển Phật Giáo, v ì rằng bản thân quyển sách này không phải chứa đựng nội dung các tác phẩm Văn học một cách đầy đủ chi tiết m à chỉ làm cái việc giới thiệu mà thôi. Tuy nhiên, cũng không hẳn sách chỉ đơn thuần thống k ê thư mục mà thật ra, nó cũng đ ã giới thiệu tóm tắt từng tác phẩm, tác giả, thời kỳ và địa điểm soạn thảo, bởi thế, đọc qua rất thú vị. Công bằng mà nói, đọc qua một tác phẩm ngoại ngữ được dịch ra quốc ngữ, cảm thấy đặc sắc v à thú vị, hẳn đ ã có công không nhỏ của vị dịch giả. Với một ngòi bút dịch thuật lão luyện, khéo vận dụng từ ngữ tiếng mẹ đẻ, biết tạo văn phong thích hợp với văn hóa bản xứ... , như thế th ì dù một tác phẩm ngoại ngữ có nội dung bình thường cũng sẽ trở thành đáng giá; ngược lại, d ù là một kiệt tác, nhưng gặp phải một dịch giả còn non yếu thì không thể tránh khỏi những điều đáng tiếc xảy ra. Được đọc qua nhiều dịch phẩm của Sư Giác Nguy ên, tôi đ ã nhận ra một ngòi bút dịch thuật "tay nghề" – trong mọi lãnh vực Thiền Học, Luật Học, V ăn Học... , dịch giả đều có khả năng vận dụng thuật ngữ chuy ên môn một cách chuẩn xác, tạo ra một mảng v ăn tươi sáng, khiến người đọc dễ cảm nhận v à dễ bị lôi cuốn một cách thích thú. Quyển sách "GIỚI THIỆU V ĂN HỌC KINH ĐIỂN P ÀLI" này thật sự là một dịch phẩm có giá trị cho các nhà nghiên cứu Phật học. Với tư cách một nhà nghiên cứu, dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ Pàli, đồng thời cũng l à người hướng dẫn nhập môn Phật học của Dịch giả, tôi xin trân trọng giới thiệu với các độc giả quyển sách "GIỚI THIỆU VĂN HỌC KINH ĐIỂN PALI" n ày. Mùa hạ, 1998 Tỳ khưu Bodhisìla -ooOoo- LỜI TÁC GIẢ Tiếng Pàli là một trong số các ngôn ngữ xưa nhất của ngữ hệ Ấn Âu. Các v ăn bản bằng chữ P àli được thực hiện từ rất sớm v à rất phổ biến. Đặc biệt đối với những người muốn tham cứu Phật học th ì thứ tiếng này rất quan trọng, bởi đại bộ phận các tác phẩm văn học P àli đều có ý nghĩa l à những sứ điệp của Đức Phật gởi lại cho thế giới b ão loạn hôm nay của chúng ta. Chúng ta đang rất cần tới cái g ì đó để xoa dịu, h àn gắn, vá khâu... Từng người trên hành tinh này chẳng phải đang vật lộn một cách bất lực với những ý thức chính trị, văn hóa, tôn giáo tật nguyền đó sao? Đây chính l à lý do các nhà tư tưởng hiện đại đang từng bước nh ìn lại những giá trị tinh thần của Đạo Phật m à đại diện l à Giáo lý Bát Thánh Đạo. Phật giáo vốn được khai sinh ở Ấn Độ nhưng tầm ảnh hưởng ở hải ngoại th ì rất rộng, đặcbiệt l à vùng Viễn Đông. Các quốc gia trong khu vực n ày hầu hết đều chọn Phật giáo l à quốc đạo. Việc tìm hiểu ngôn ngữ Pàli từ đó không chỉ để xây dựng một đời sống thánh hạnh cho ri êng một người Phật tử mà còn là một nhịp cầu nối kết các dân tộc Phật tử trong và ngoài nước Ấn Độ. Như vậy, có nh ìn từ góc độ n ào, kiến thức về v ăn học P àli cũng đều cần thiết. Ơ đó ta có thể bắt gặp một kho t àng thông tin hết sức phong phú và quan trọng về đời sống x ã hội, tôn giáo, v ăn hóa của Ấn Độ hồi xưa. Chúng ta hiện đang có được một số tư liệu quý giá về văn học P àli mà nổi tiếng nhất trong số đó phải kể đến các tác phẩm Lịch Sử Văn Hóa Ấn Độ (đặc biệt l à tập II) của Winternitz, v ăn học v à ngôn ngữ Pàli của Geiger, Lịch sử v ăn học P àli (hai cuốn I, II) của B.C. Law. Những tài liệu này rất được các giới quan tâm v à tín nhiệm. Viết về lịch sử v ăn học P àli trong một tập sách mỏng mảnh, bé gọn thế này quả là một tùy tiện. Nhưng dù sao, chúng tôi làm thế cũng là vì quá mong mỏi một công trình nghiên cứu về đề t ài đặc biệt n ày. Đồng thời người bi ên soạn chắc chắn sẽ cảm thấy được b ù đắp phần n ào khi tập sách này có thể nhanh chóng mang lại cho độc giả chút khái niệm về Kinh văn P àli cũng như những gì thực sự là châu ngọc vẫn kín đáo ẩn t àng trong đó. Calcutta, 01/03/1964 Tiến sĩ S.C. Bannerji I. PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY VÀ PHẬT GIÁO BIẾN CẢI Phật Giáo và triết học Phật Giáo đ ã tồn tại và có một thứ tiếng nói riêng biệt qua chính dòng v ăn học P àli. Cho nên, một chút khái niệm về dòng v ăn học n ày rất cần thiết cho những ai muốn tìm hiểu về cuộc đời v à nhân cách của Đức Phật cũng như nền giáo lý m à Ngài đ ã để lại. Kể từ sau sự có mặt của giống dân Aryan, kinh điển Veda đ ã có một vị trí độc tôn trong tầng lớp x ã hội thượng lưu Ấn Độ . Tín ngưỡng Veda đ ã được người Aryan thờ phụng trong suốt nhiều thế kỷ. Họ l à một dân tộc yêu đời n ên vẫn xem lời cầu nguyện là một liều thuốc trường sinh. Chấp nhận chủ trương đa thần, họ cúng bái đủ thứ thần vật vốn chỉ l à những cái thường thấy nhất trong thiên nhiên. Cái gì họ cũng coi là thần tượng rồi cứ vậy mà khấn nguyện, xưng tán. Nguồn sống chủ yếu của người Aryan đương thời l à nông nghiệp nên họ cũng nghĩ ra các thần linh thích ứng như thần Mưa, thần Gió,... Thần thánh của người Aryan được chia th ành ba cảnh giới: trên thiên đường, trong không gian v à dưới mặt đất. Các vị thần ấy cũng có đời sống tâm sinh lý giống như con người hạ giới. Người ta còn gán cho các vị thần những uy lực có thể trấn áp ma quỷ. Và bên cạnh những thần linh có vẻ cụ thể đó, người Aryan c òn tạo thêm những thần linh trừu tượng hơn, nhưng cũng không kém phần phổ biến, chẳng hạn như Thần Tín Lý, Thần Cuồng Nộ... Điều đáng lưu ý l à trong tín ngưỡng Veda, chúng ta không hề bắt gặp một dấu vết nào về chuyện tạo thờ ngẫu tượng. Từ quan niệm Đa Thần, người Aryan dần dần chuyển tới quan niệm Chiết Tôn Thần (Henotheism), tức l à xác định r õ ràng vị trí cao nhất cho vị thần nào đó trong các thần. Chính tín ngưỡng Chiết Tôn Thần n ày về sau đ ã đưa tới quan niệm Nhất Thần (Monotheism) Còn về bốn giai cấp xã hội thì ngay từ buổi đầu trong tập thứ mười của bộ Veda đầu ti ên (Rịgveda) đ ã có nói đến, theo trật tự B à- la -môn là cao nhất và Thủ- đ à-la (giới tiện dân lao động) l à thấp nhất. Từ chổ lý thuyết trong kinh v ăn, theo thời gian, quan niệm phân chia giai tầng x ã hội đ ã được đem ra ứng dụng ngo ài thực tế và nếp sống của ba tầng lớp cao cấp cũng được phân định theo hệ thống đạo đức nhân sinh r õ ràng hơn. Đó l à bốn giai đoạn trong đời sống bắt đầu từ tuổi trẻ: thưở ni ên thiếu sống giữ mình theo các tín điều nghi lễ (Brahmacarya), tuổi thanh ni ên lập gia đ ình và tạo dựng sản nghiệp (gàrhasthya), tuổi trung niên tập sự sống ẩn dật giấu mình (vanaprastha) và tuổi già thì đi xuất gia để thúc chế bản thân (samy àsa). Nói chung lại, người Aryan thời khai sinh tín ngưỡng Veda đ ã vì khiếp hãi trước cái kỳ vĩ của thiên nhiên mà tạo ra các thần tượng tôn giáo. Họ xưng tụng oai linh chư thần và chính từ đây đ ã hình thành một lý tưởng tôn giáo. Nhưng rồi chuyện tưởng tượng cùng các lời cầu nguyện đ ã không đáp ứng nổi nhu cầu tôn giáo sâu sắc của thi ên hạ nữa. Người ta cần tới cái gì điển h ình và hệ thống hơn. Thế là thứ đức tin mộng mị đ ã nhường chổ cho các nghi thức cụ thể, cách mặc tưởng sơ sài đ ã được thay thế bằng h àng đạo r õ ràng. Kết quả của cuộc chuyển đổi n ày là sự ra đời của tầng lớp giáo sĩ c ùng các Kinh Điển (với t ên gọi buổi đầu l à Bàn Môn Chư Kinh – Brahmanas) mà nội dung là đề nghị chuyện cúng bái hiến tế. Nói r õ hơn, chính các Bà-la-môn đương thời đ ã nghĩ ra một tổ chức tôn giáo với các lễ tiết nhằm mục đích xác định vai tr ò thần thánh của mình. Càng về sau, các nghi lễ hiến tế được b ày vẽ ngày một rườm rà hơn và đến một ng ày kia, việc sát sinh hiến tế đ ã trở nên một lễ tiết quan trọng nhất. Cái gọi là tôn giáo lúc này đ ã thành ra phản tôn giáo, một thứ tôn giáo hắc ám, trái thiên lý, phản tác dụng. Sự tình tồi tệ đến mức đông đảo thi ên hạ vốn chỉ biết tuân phục các giáo sĩ nay quay sang chống đối những nghi thức phiền toái, hao tốn v à lắm lúc quá đỗi t àn bạo này. Vấn đề cấp thiết lúc bấy giờ l à đại chúng đang rất cần tới một điểm tựa tinh thần, một cứu tinh có đủ năng lực giải phóng nỗi bức xúc của họ. Và con người trác việt ấy chính là Đức Phật Cồ Đ àm, Bậc Đại Giác to àn thiện đ ã đem lại cho cuộc đời những lời dạy vô giá. Các đệ tử của Ng ài đ ã ngang nhiên tháo bỏ ngai vàng độc tôn ng àn đời của tín ngưỡng Veda khốc liệt, từ chối nỗi ám ảnh của các B à-la-môn ham hố, phá nát tất cả tế đ àn luôn đẫm máu các lo ài thú hiến sinh... Về niên đại ra đời của đức Phật đến nay vẫn chưa được xác định thống nhất d ù thời điểm giả định tương đối phổ thông vẫn thường được chọn l à n ăm 563 trước Tây lịch. II. ĐỨC PHẬT V À ĐẠO PHẬT. Bất cứ khi nào nhắc đến Đạo Phật th ì trước tiên các Phật tử phải nhắc tới Tam Bảo: Đức Bổn Sư, Giáo Pháp v à T ăng Chúng của Ngài. Trước khi thành đạo, Đức Phật l à một Hoàng Tử, Ngài chào đời tại rừng Lum-bi-ni, bi ên giới xứ Nepal bây giờ. Phụ vương của Ngài là vua Suddhodana, hoàng tộc Sakya, kinh đô của Vương quốc l à hoàng thành Kapilavatthu. Mẹ của Ngài là Hoàng Hậu Mày à. Bà từ trần ngay sau khi sinh hạ hoàng tử được bảy hôm. Ho àng tử được giao lại cho d ì ruột là Hoàng hậu Gotamì ch ăm sóc. Hoàng tử Gotama có một tuổi trẻ cực kỳ hạnh phúc. Vợ Ngài là công nương Yasodharà và nàng đ ã có với Ngài một hoàng nam tên là Ràhula. Theo kinh điển truyền thống th ì ý tưởng xuất gia tu hành của Hoàng tử Gotama được bắt đầu khi một lần nh ìn thấy các cung nữ nằm ngủ ở tẩm cung trong tư thế rã rời mệt mỏi và tiếp theo đó l à những cảnh tượng già yếu, chết chóc, bệnh hoạn mà Ngài đ ã tận mắt nhìn thấy trong một chuyến du ngoạn ngoại thành. Sau cùng, hoàng tử đ ã ra đi xuất gia. Năm ấy, Ng ài vừa đúng 29 tuổi đời. Hành trình tìm đạo đ ã đưa Ho àng tử tới Vesàli. Tại đây, Ng ài học đạo với Al àra Kàlàma. Alàra Kàlàma vốn là một môn đồ của tông phái Sankhya (số luận), một d òng triết học thời danh nổi tiếng đến tận hôm nay. Nhưng rồi những g ì tông phái này có được vẫn không sao thỏa l òng cầu Pháp giải thoát của hoàng tử. Ngài lại ra đi v à lần này Ngài tìm đến nhập môn với đạo sĩ Uddaka R àmaputta ở Ràjagaha. Cũng chẳng tìm thấy cứu cánh giải thoát thật sự nơi vị thầy thứ hai này, hoàng tử tiếp tục lặng lẽ từ biệt sư môn thêm lần nữa. Với một ý chí mãnh liệt, hoàng tử kết bạn với n ăm vị ẩn sĩ B à-la-môn gặp được tr ên đường v à quyết định chọn lấy pháp môn khổ hạnh ép xác. Ng ài đ ã kinh qua tất cả những đau đớn thể xác một cách trọn vẹn. Nhưng rồi một hôm, tr ên đỉnh điểm tận c ùng của sự suy nhược, Ngài bắt đầu ăn uống v à sinh hoạt bình thường như mọi người. Thái độ n ày khiến n ăm người bạn đồng đạo thất vọng về Ng ài. Họ rủ nhau bỏ rơi hoàng tử. Còn lại một mình, hoàng tử đắm m ình thiền định dưới một gốc cây trong rừng Uruvela. Chính tại đây, Ng ài đ ã chứng đạt quả vị tu chứng cao nhất của đời sống phạm hạnh l à trở thành một bậc Chánh Đẳng Giác, một Đấng Phật-đ à. Ngài muốn chia sẻ trí tuệ giác ngộ ấy đến những người Thầy cũ nhưng lúc n ày, cả hai vị đạo sư khả kính đều đ ã qua đời mấy ng ày trước đó... Đức Phật t ìm đến Isipatana (nay l à Sarnath) và thuyết giảng thời pháp đầu ti ên cho n ăm vị ẩn sĩ B à-la-môn. Các vị đ ã quay về với Đức Phật v à thầy trò cùng đi về R àjagaha, xứ Magadha. Tại đây, Đức Phật đ ã chính thức xác lập hệ thống giáo lý của mình trước các dòng giáo lý khác và từ đó tế độ th êm rất nhiều môn đệ Tăng – Tục trong thời gian tạm thời lưu trú để chuẩn bị tiếp tục l ên đường du hóa. Trong số các đệ tử gặp ở R àjagaha, đáng kể nhất l à hai vị cao đồ Xá-lợi-phất v à Mục-kiền-liên. Cũng chính tại thành phố, các nhân vật danh tiếng như triệu phú Cấp-cô- độc, vua B ình-sa-vương, vua A-xà-thế đ ã lần lượt quy ngưỡng Đức Phật. Sau R àjagaha, Đức Phật đ ã tuần tự ngự đến G àya, Nàlandà, Pàỉaliputta. Hai n ăm sau ng ày thành đạo, Đức Phật đ ã trở về th ăm lại kinh đô Kapilavatthu. Ơ đây, Ng ài đ ã tế độ ho àng tử Ràhula và Di mẫu Gotami cùng nhiều thân quyến trong Hoàng tộc Thích Ca. Vào thời điểm n ày, vương quốc Kosala (kinh đô mang t ên Sàvatthi) đang l à địa b àn quan trọng của Bà-la-môn giáo. Triệu phú Cấp-cô- độc đ ã hiến cúng đến Đức Phật ngôi đại tự Jetavana (Kỳ Vi ên) tại kinh đô S àvatthi. Trong suốt một thời gian dài lưu trú ở ngôi đại tự n ày, Đức Phật đ ã thuyết giảng rất nhiều Pháp thoại và ban hành không ít các học giới cho Luật Tạng. Chính tại kinh đô S àvatthi, vua Pasenadi đ ã quy y với đức Phật v à đại tín nữ Vis àkhà đ ã kiến tạo đại tự Pubb àràma, đồng thời đặt cơ sở hộ độ Ni chúng. Ơ Ves àli, Đức Phật cũng từng sống qua một thời gian. Tại đây một danh kỹ nữ t ên Ambapàli đ ã trở thành Phật tử và cúng dường đến chúng Tăng khu vười xo ài của mình. Cũng tại Vesàli này, Đức Phật bất đắc dĩ theo lời y êu cầu của Trưởng lão Ananda và Di mẫu Gotami mà chấp nhận cho nữ giới được xuất gia, th ành lập giáo hội Ni chúng. Dân chúng thuộc bộ tộc Malla vốn không mấy biệt tình với Đức Phật nhưng cũng có khá nhiều cá nhân trong số đó đ ã trở thành Phật tử. Bên cạnh đó, Đức Phật c òn du hoá đến tận Kosamb ì và Mathurà. Vào những ngày cuối đời, Đức Phật đ ã tìm về Pàvà và tiện đường Ng ài ghé vào khu vườn xoài của thợ rèn Cunda. Ong này đ ã làm cơm cúng dường đến Ng ài cùng chư T ăng t ùy tùng. Tương truyền rằng Đức Phật đ ã bị ngộ độc bởi thức ăn v à viên tịch. Triều đ ình và dân chúng Malla đ ã cùng nhau lo việc tống táng Thế Tôn. Di cốt của Ngài đ ã được vua chúa các nước rước về lập tháp phụng thờ. Nội dung chính yếu trong lời dạy của Đức Phật l à xác định bản chất đau khổ của đời sống, rằng sự có mặt của chúng sinh trong đời chỉ l à để bị đ ày đọa triền mi ên. Cứu cánh Niết-bàn là sự đ ình chỉ tham ái và chính sự đ ình chỉ này dẫn tới việc chấm dứt tái sinh. Lý tưởng chứng đạt Niết-b àn có ý nghĩa là hoàn thiện bản thân, hoàn tất những gì Phải Hoàn Tất và bao dung vạn hữu. Đức Phật khẳng định rằng sự giải thoát không thể có được từ những nghi thức... Qua Kinh Tạng (một trong ba Tạng Kinh điển Phật môn), chúng ta luôn có thể học được những g ì Đức Phật dạy. Tuy nhi ên, để xác định đâu l à những Phật ngôn thật sự nguyên thủy thì không dễ dàng tí nào, bởi qua thời gian, đ ã có không ít những gia cố từ các lần san định. Và chúng ta cũng phải nhận rằng điểm tương đồng giữa các lời dạy của Đức Phật c ùng các phụ gia của chư môn đồ quả l à quá lớn, khít khao và chặt chẽ trong từng chỗ một. Tuy vậy, điều cần ghi nhận l à hầu hết tinh hoa của Phật Giáo nguyên thủy đều được d àn trải khắp Kinh tạng như sau này chúng ta sẽ có dịp thấy rõ hơn. Đức Phật đ ã không ngừng nhấn mạnh với đệ tử của m ình rằng việc ngồi yên đó m à nghĩ tưởng về các vấn đề si êu hình viễn vông là một thái độ ti êu cực. Ngài liên tục đề nghị ở các môn đệ khả năng nhận thức sâu thẳm chín chắn về bốn Thánh Đế: - Khổ đế: Mọi sinh hữu đều l à khổ nạn. Đó l à một sự thật. - Tập đế: Tham ái (lòng ham muốn, dù ở cấp độ n ào) là con đường đưa đến sự sinh hữu. Đó l à một sự thật. - Diệt đế: Quả thật có một cứu cánh chấm dứt sự sinh hữu qua việc đ ình chỉ tham ái. Đó l à một sự thật. - Đạo đế: Quả thật có một con đường để thực hiện sự đ ình chỉ tham ái. Đó l à một sự thật. Đạo đế vừa nói tr ên đây chính l à Bát Thánh Đạo. Trong đó, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng được gọi chung l à Giới học. Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định được gọi chung l à Định học. Chánh Kiến, Chánh Tư Duy được gọi chung l à Tuệ Học. Bát Thánh Đạo (tức Ba Vô Lậu Học) c òn được gọi l à con đường Trung Đạo, nằm độc lập với hai con đường sinh phong cực đoan: Khổ Hạnh (lý tưởng giải thoát đặt tr ên cơ sở pháp môn hành đạo ép xác khắc khổ quá đáng) v à Lợi Dưỡng (lý tưởng giải thoát được thực hiện bằng cách hưởng thụ khoái lạc). Với trí tuệ thực nghiệm có được từ con đường Trung Đạo, các đệ tử của Đức Phật sẽ luôn nhận thức được bản chất Vô Ng ã của mọi hiện tượng tồn tại thay vì không có chánh tri kiến thì người ta luôn ngộ nhận và tìm cái Tôi hư vọng, tách rời hải triều với đại dương. Trong khi đó, vạn hữu luôn có mặt thông qua sự tương tác giữa các nhân duy ên ( điều kiện) khác nhau the o một quy luật mà Đức Phật gọi l à nguyên tắc Y Tương Sinh và nay ta còn gọi là Giáo Lý Duyên Khởi (Paticcasamuppàda). Không thực hiện được công phu phát triển trí tuệ n ày thì việc chứng ngộ Bốn Thánh Đạo l à điều không thể có được. Về cái gọi là con người, theo Phật giáo bao gồm 5 thành tố: Sắc uẩn (thể xác sinh lý); Thọ uẩn (mọi cảm giác của thân tâm); Tưởng uẩn (kinh nghiệm của ý thức); Hành uẩn (khuynh hướng hay thuộc tính thiện ác của ý thức) và Thức uẩn (khả n ăng nhận biết đơn thuần của ý thức). Các th ành tố này luôn là vô ngã, vô thường và khổ nạn, phiền phức. Theo Phật giáo, con người có thể nâng cao nhân cách và sinh thú (chổ tái sinh) bằng cách tu tập thiền định, đặc biệt l à bốn pháp Phạm trú: Từ – Bi – Hỷ – Xả (hiểu theo nghĩa chuyên môn của Phật học nguyên thủy). Dựa vào những nét đại lược tr ên đây về Phật giáo, tr ên cái nhìn tổng quan, ta có thể thấy là mặc dù phủ nhận tín ngưỡng Phệ Đ à (Veda) nhưng Phật giáo vẫn ít nhiều có điểm tương đồng với giáo lý Ao Nghĩa Thư (Upanishad) cũng của B à-la-môn giáo, như một số điểm về vấn đề luân hồi, nghiệp báo, thi ên giới, địa ngục, bản chất đau khổ của sinh hữu v à cứu cánh chấm dứt tái sanh. Về hệ thống giáo đo àn, Đức Phật đ ã ban hành các học giới và luật nghi cho T ăng chúng theo một số nguy ên tắc hành đạo như sau: 1. Tế độ xuất gia: Buổi sơ thời, đích thân Đức Phật chứng minh cho các đệ tử xuất gia. Nhưng về sau, Ng ài giao lại công việc này cho các môn đệ cao ni ên lạp trưởng. Độ tuổi tối thiểu của giới tử phải l à 15 (theo nghiên cứu nào đó của tác giả (lời người dịch)) v à có sự đồng ý của gia đ ình. Người muốn xuất gia trước hết phải cạo sạch râu tóc và chuẩn bị một bộ y ca-sa. Sau đó, vị thầy sẽ đưa đến gặp ít nhất mười vị Tỳ kheo để l àm lễ tu trước sự chứng minh của các vị. Nếu chư T ăng không ai có ý kiến phản đối g ì thì coi như giới tử đ ã chính thức trở thành một sa di thực thụ với mười học giới bắt buộc phải chấp trì: không sát sanh, không trộm cắp, không hành dâm, không nói dối, không sử dụng thức uống gây say, không ăn quá giờ quy định, không tham gia hay thưởng thức khi êu vũ thanh nhạc, không sử dụng các món mỹ phẩm hay trang vật, không sử dụng những chỗ nằm ngồi sang trọng, không sở hữu kim tiền châu báu. Khi đ ã đủ hai mươi tuổi, nếu muốn, vị sa- di có thể thọ đại giới để trở th ành một Tỳ Kheo, giới phẩm cao nhất của T ăng đo àn. 2. Tự viện: Luật tạng nguyên thủy cũng có vài quy định về chỗ cư ngụ của Tăng chúng m à nay ta gọi là Tự Viện. Một ngôi chùa hoàn chỉnh cần có những khu vực sinh hoạt nhất định nhưng phải đơn giản v à cần thiết như thiền đường, bố tát đường (để l àm T ăng sự), li êu phòng, nhà kho, giếng nước, chổ tắm giặt,... 3. Vấn đề ăn mặc: Thường thì trang phục của một vị Sư chỉ gồm thượng y (y vai trái), hạ y (y nội), và y tắm (y mặc bên trong y nội). Màu sắc phải đúng quy định, không tự tiện, thường l à các màu vàng sẫm hay là màu đ à. Đời sống căn bản của tu sĩ nguy ên thủy chủ yếu là nhờ vào việc khất thực, dĩ nhiên cũng có thể nhận lời mời của các tín gia. Nói chung, sa-môn Phật giáo được t ùy duyên nhận lãnh các thức cúng dường nhưng không được đ òi hỏi hay biểu hiện ý thích của mình trong việc ăn uống. 4. T ăng sự phát lồ: Cứ mỗi nửa tháng, T ăng chúng thường họp mặt nhau một lần. Trong cuộc họp mặt n ày, các vị sẽ trùng tụng các học giới và cá nhân Tỳ kheo nào cũng phải tự kiểm điểm m ình trước T ăng Chúng bằng cách tự thú (nếu đ ã phạm học giới nào đó) hoặc y êu cầu tập thể chỉ bày cho mình. Đối với trường hợp bị xem l à phạm giới, đương sự phải sám hối trước Tăng chúng để sẵn s àng chịu phạt trong hình thức nào đó. Các pháp hội cho Tăng tục cũng thường được tiến h ành vào dịp này, ngay sau lễ Phát lộ (nhận tội) của chư Tỳ Kheo. 5. Mùa an cư cấm túc: Vào mấy tháng mưa, chư T ăng Phật Giáo phải sống y ên một nơi và hầu như phải nhờ cậy vào sự hộ độ của các tín gia địa phương. Sau m ùa an cư này, các vị lại họp mặt nhau để xin được chỉ ra những lỗi lầm m à mình có thể đ ã mắc phải trong suốt mùa cấm túc. Luật tạng gọi T ăng sự n ày là lễ Tự Tứ (Pavàraịà). 6. Tổ chức Ni chúng (nữ tu) Đức Phật đ ã có những quy định về tổ chức giáo hội Ni chúng v à chư T ăng luôn có trách nhiệm giám sát, quản chế tổ chức n ày. 7. Trật tự hoạt động của Tăng chúng: Dù là ở đâu, Tăng chúng cũng thường chọn ra một vị Trưởng L ão để xem l à người lãnh đạo cho m ình. Trong nội bộ T ăng chúng luôn có những vấn đề phải được đem ra giải quyết trước tập thể v à ở đây cũng không loại trừ phương thức trưng cầu ý kiến, từ việc tiếp nhận người tu v ào trong Giáo hội cho đến chuyện tuy ên phạt một cá nhân phạm tội và trong mọi trường hợp, nguyên tắc xử lý sự vụ của T ăng Chúng luôn l à đa số thắng thiểu số. B ên cạnh đó, ở mỗi cơ sở tự viện độc lập, chư Tăng c òn thường chỉ định người để giao phó các trách mhiệm lo lắng về sinh hoạt chung của đám đông như chức vụ Tri phạn (lo việc trai thực), Bố xứ (lo việc sắp xếp chổ ngủ nghỉ cho Tăng), Giám tự (coi sóc chuyện nội bộ trong Tăng chúng)... Nếu không được sự nhất trí của cả tập thể th ì việc bầu chọn coi như không thành. III CÁC HỆ PHÁI PHẬT GIÁO Dòng giáo lý Thượng Toạ Bộ (Theravàda) tức hệ thống Phật Giáo Nguyên Thủy được truyền thừa từ các Trưởng L ão buổi đầu, c òn có tên gọi theo hậu sử là Hìnàyana (Tiểu Thừa). Theo thời gian, một tôn phái hùng hậu ra đời, có quan điểm k ình chống với Phật giáo truyền thống và thường được biết tới qua t ên gọi Đại Thừa hay Đại Thặng (Mah àyana). Thời điểm khai sinh đích xác của Đại Thừa Giáo vẫn c òn mơ hồ. Theo các di liệu lịch sử tương đối cụ thể th ì chắc là vào khoảng thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch. Trước hết, hệ phái này xuất hiện ở Andhara, địa b àn của hệ phái Đại Chúng Bộ (Mah àsanghika), một nhánh Phật giáo biến chất đi ra từ Phật Giáo Nguy ên Thủy. Đại Thừa Giáo lớn mạnh từ từ v à chính thức nên hình nên dạng dưới triều vua Kanishka. Vào giữa thế kỷ thứ hai sau Tây lịch thì Đại Thừa Giáo đ ã chiếm lĩnh toàn bộ khu vực Bắc An và qua tay các truyền nhân kiệt xuất như Long Thọ (Nàgarjuna), Thánh Thiên (Aryadeva), Vô Trước (Asanga), Thế Thân (Vasubhandhu). Hệ phái này đ ã thật sự khẳng định được vị trí của m ình. Về nội dung giáo lý, Tiểu Thừa và Đại Thừa có những dị biệt cơ bản. Theo Đại Thừa Giáo th ì thật ra Đức Phật có những ý chỉ m à Ngài cố tình trao truyền riêng tư cho một số đệ tử, m à trong dòng giáo lý mật truyền này, có không ít những quan điểm đối lập với giáo lý nguy ên thủy. Nói khách quan thì mỗi dòng giáo lý đều có cái hay ri êng, nhưng ta phải nhận rằng một số chủ trương của Đại Thừa Giáo đ ã ra mặt chà đạp các tác phẩm kinh điển của Phật giáo truyền thống. Đ ã thế, tính cách thực tế, giản đơn v à quá nghiêm túc của giáo lý Tiểu thừa xem ra không có vẻ hấp dẫn đối với đại chúng. Từ đó, Đại thừa giáo c àng có cơ hội lớn tiếng lấn lướt. Theo quan điểm của Đại Thừa Giáo th ì Đức phật không phải l à một con người bình thường. Ngài là một siêu nhân, một Thánh thể. Và quả vị La-hán chỉ là một công đoạn tu chứng sơ cơ sau khi người ta bỏ ra chút công phu tự chế. Người của Đại Thừa Giáo đặt Bồ tát (thực ra vẫn c òn là phàm nhân) lên vị trí cao hơn La-hán (Bậc đ ã thực sự đoạn trừ tất cả phiền n ão). Theo họ, lòng bi mẫn hướng ngoại quan trọng hơn trí tuệ giác ngộ tự thân, thay vì theo tinh thần Phật giáo truyền thống thì ngược lại. Một số nhà Tiểu thừa (theo cách gọi của các Sử gia) đ ã chấp nhận quan điểm Pháp thân (Tôn giáo vũ trụ) của Đại Thừa Giáo. Tân phái n ày có ý thiết lập một thứ siêu hình học mù mờ đặt cơ sở tr ên tín lý xa vời của Đại Thừa Giáo m à họ từ đó thoát thai. Họ c òn đưa ra quan điểm sát-na Vĩnh Cửu để cho mọi thứ đều l à KHÔNG, trong khi theo Đại Thừa Giáo buổi đầu th ì mọi thứ đều l à CÓ. Đời sống, trong cách nh ìn của các tín đồ Đại Thừa Giáo, chẳng có g ì đáng để nh àm chán. Họ sống trong niềm tin mãnh liệt vào một cõi Phật nào đó tr àn đầy hạnh phúc v à luôn sẵn sàng chào đón họ. Các nhà Tiểu Thừa luôn coi rẻ Đại Thừa giáo. Họ xem Đại Thừa giáo l à một phiên bản tật nguyền của Phật Giáo truyền thống. Còn Đại Thừa giáo th ì tự xem các quan điểm mới mẻ của m ình là những bổ khuyết cho Tiểu Thừa, dòng Phật Giáo mới được phôi dựng v à chưa được ho àn chỉnh, vốn chỉ thích hợp cho những người hạ c ăn thiểu trí. Sau đây l à một số quan điểm đặc trưng v à khá phổ thông của Đại Thừa giáo: - Kêu gọi sự nhận thức về thế giới hiện tượng, đồng thời xác định tính KHÔNG của cái gọi l à CON NGƯỜI. Quan điểm n ày đi ra từ giáo lý vô ng ã của Phật giáo truyền thống nhưng bản thân nó thì có lắm điều phải xét lại. - Niềm tin vào sự có mặt của vô lượng Chư Phật và Bồ-tát vẫn từng lúc hiện hữu trong khắp nơi. - Chấp nhận thờ phụng các Thần Thánh, kể cả những quỷ thần vay mượn từ Bà-la-môn giáo. - Phù chú, chân ngôn vẫn có thể là con đường đạt tới giải thoát. - Xác nhận vai trò của TÂM với quan điểm " nhất thiết duy tâm tạo". IV. ĐỊA B ÀN PHẬT GIÁO Đọc lại kinh điển để xác định những miền đất m à Đức Phật đ ã đi qua trong cuộc đời độ sinh của m ình, ta thấy rõ ngay từ lúc đó, Phật Giáo đ ã có con đường hoằng dương khá d ài: từ miền Đông An (Kajangala, Camp à) qua tận Tây An (Veranjà, Avanti). Ơ Bắc An, Phật Giáo có mặt ở khắp các địa b àn quan trọng như Ràjagaha, Bàrànàsì (Benares bây giờ), Kosambì, Sàvatthì, Sàketa. Ngay đến một v ài bộ tộc thiểu số dưới chân dãy Hy-mã-lạp-sơn cũng trở thành Phật tử. Dưới thời vua A Dục, sau cuộc kiết tập Kinh điển kỳ III, địa b àn của Phật Giáo càng được mở rộng. Từ Kashmire (Kế Tân) ở Tây Bắc An, Phật giáo đ ã được truyền bá đến Mysore ở miền Nam An, để rồi sau đó vượt biển sang có mặt ở Tích Lan rồi Suvaịịabh ùmi. Suvaịịabhùmi có lẽ là Miến Điện hay khu vực n ào đó ở v ùng Viễn Đông bây giờ. Điều đáng ghi nhận th êm là trong vị thế một sứ điệp của Vua A Dục, Phật giáo c òn được du nhập v ào những miền đất xa xôi đang bị người Hy –lạp chiếm đóng. Tây Tạng, một trong những nước láng giềng gần gũi của Ấn Độ đ ã tiếp nhận Phật Giáo từ rất sớm. Rồi theo thời gian, Phật giáo từng bước hiện diện khắp vùng Đông Nam Á. Các nước Thái Lan, Cam Bốt, Trung Quốc, Nhật Bản cũng lần lượt trở th ành những tiền đồn quan trọng của Phật giáo v à cho đến nay, hầu hết dân số của các quốc gia n ày đều l à Phật tử. V. NGÔN NGỮ PÀLI Chỉ riêng chữ gốc của chữ "Pàli" đ ã là vấn đề b àn cãi của các học giả. Theo một số nghiên cứu thì chữ "Pàli" thoát thai "Pamkti" sau một tiến trình biến hóa ngữ âm. Chữ Pamkti được d ùng để chỉ cho các d òng v ăn học đi ra từ Kinh điển tôn giáo v à đôi khi c òn được d ùng gọi thẳng các tác phẩm kinh điển nữa. Đó cũng l à trường hợp của chữ "Pàli". Buổi đầu, v ì thoát thai từ tên gọi Pamkti, nên chữ "Pàli" cũng được d ùng để ám chỉ Tam Tạng Phật Ngôn c ùng các Kinh Sớ của Phật Giáo Nguyên Thủy. Theo thời gian, Pàli trở thành tên gọi của thứ ngôn ngữ ghi chép kinh điển Phật Giáo. Một số ý kiến khác cho rằng chữ "Pàli" có nguồn gốc từ chữ "Pàlli" của tiếng Sanskrit, nghĩa đen l à "thị trấn hoặc ngôi làng nhỏ". Gọi vậy bởi vì muốn nhấn mạnh rằng Pàli là ngôn ngữ của giới bình dân, thứ phương ngữ của những vùng dân cư hẻo lánh. Bên cạnh đó, một số học giả cũng đồng ý cách phân tích n ày và đồng thời cũng kết hợp luôn ý kiến thứ nhất, cho rằng bản thân chữ "P àlli" vốn là một biến âm của Pamkti. Vấn đề c òn lắm rắc rối. Có những nhà nghiên cứu lại giả định rằng P àli là tên gọi thứ tiếng mà dân thành Pàtaliputra sử dụng (Pàli
pamti ---> pam.ti ---> pa.mli ---> pàli - pàti ---> patti ---> pa.t.ti --->palli ---> pàli Trong khi đó, một nh à v ăn phạm khi b àn về nguyên nghĩa của chữ "Pàli" đ ã đề nghị cách giải tự sau: Saddatthamm P àletìti Pàli (thứ tiếng khả dĩ chuyển tải được tinh nghĩa của ngôn ngữ, chính l à Pàli vậy). Nguồn gốc và quê hương của tiếng Pàli Pàli là ngôn ngữ xưa nhất trong nhóm ngôn ngữ Ấn Âu trung đại, nhưng nguồn gốc thật sự của thứ tiếng n ày hiện vẫn còn khá mù mờ. Nguyên lai, rõ ràng là chữ "Pàli" được d ùng để chỉ các tác phẩm kinh điển Phật học, nhưng m ãi tới thế kỷ thứ bảy sau Tây lịch, thứ chữ này vẫn chưa được d ùng để gọi t ên một ngôn ngữ nào hết. Ngay cả các tác phẩm kinh v ăn Phật giáo cũng không hề xác định vấn đề n ày cho chúng ta. Ơ đó ta chưa có thể t ìm thấy một kết luận rằng Pàli là thứ ngôn ngữ được d ùng để ghi chép Tam Tạng. Sớ giải c ùng các Kinh điển li ên quan, thuộc dòng giáo nghĩa Thượng Tọa Bộ (Theravàda), những tác phẩm kinh viện vẫn được lưu h ành tại các xứ Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan. Theo truyền thống Phật giáo Tích Lan thì Pàli chính là ngôn ngữ quần chúng của xứ Magadha (Ma-kiệt- đ à), vùng đất khai sinh của Phật giáo nguy ên thủy. Tiếng Pàli ở đây được gọi l à thứ ngôn ngữ c ăn bản (M ùlabhàsà). Ngay trong Luạt tạng Pàli (Cullavagga, III, 33), Đức Phật đ ã khuyên các đệ tử n ên dùng thứ tiếng Bản Ngữ (Sakanirutti) để tr ình bày Phật Pháp. Theo Ngài Buddhaghosa thì Bản Ngữ ở đây chỉ cho tiếng Magadhi (P àli), thứ ngôn gnữ mà chính Đức Bổn Sư đ ã sử dụng. Theo các Giáo Sư Rhys David và Oldenberg thì cái gọi là Bản Ngữ mà Đức Phật đ ã nói, chính là tiếng mẹ đẻ của Chư Tăng mỗi xứ! Điểm mâu thuẫn quan trọng trong các ý kiến tr ên đây chính l à những sai biệt hết sức c ăn bản giữa tiếng P àli với Magadhi trong các bia ký, kịch phẩm và hệ thống v ăn phạm Prakrit. Từ đó suy ra, chẳng thể n ào tiếng Magadhi là cơ sở cho tiếng Pàli hay ngược lại. Các học giả như Westergaard và Kuhlin đều cho rằng tiếng P àli là một phương ngữ của xứ Ujjayin. Họ dựa vào hai lý do để đưa ra giả thuyết đó. Thứ nhất, có một sự gần gũi nhất định v à rõ ràng giữa tiếng Pàli với thứ ngôn ngữ được d ùng trong các bia ký Girnar (Gujarat) thời Vua A Dục. Thứ hai, tương truyền rằng phương ngữ Ujjayinì chính là tiếng mẹ đẻ của Trưởng l ão Mahinda (con vua A Dục) nhà truyền giáo ở Tích Lan. Còn theo Ong Otto Frake, trên những luận cứ khá vững chãi, thì cho rằng Pàli là thổ ngữ của một số vùng phụ cận Vindhya. Ong phủ bác quan điểm của các học giả Grierson, Sten Konow từng cho rằng P àli vốn đồng hệ với thứ tiếng Pais àci-prakrit có nguồn gốc ở miền Tây Bắc Ấn Độ . Otto Franke một mực quả quyết rằng tiếng P àli được khai sinh ở miền phụ cận Vindhya v à cũng giống như tiếng Paisàci, ngôn ngữ Pàli có thể được phôi thai từ đất Ujjayin ì. Theo giáo sư Oldenberg thì cuộc truyền đạo của Ng ài Mahinda ở Tích Lan vẫn trong thời điểm khuyết sử. Ong cho rằng cuộc du nhập đó của Phật giáo chỉ đơn giản l à một trong những nhịp bước bang giao giữa Tích Lan với Ấn Độ . Oldenberg đ ã tìm ra mối tương đồng giữa tiếng P àli với thứ ngôn ngữ bia ký trên núi Kha ị đagiri (Toái Sơn) v à từ đó ông tin rằng qu ê hương của tiếng Pàli chính là xứ Kalinga. Ong E. Muller cũng tán đồng quan điểm n ày của Giáo Sư Oldenberg dù ông vẫn từng nêu ra những ý kiến riêng tư khang khác... Đại khái, từ những g ì nhắc tới nãy giờ, dù là viện dẫn, chứng minh hay gợi ý, vấn đề chúng ta đang b àn vẫn tiếp tục là một vấn đề không có lời đáp thỏa đáng. Nhưng d ù gì thì Pàli vẫn cứ là thứ ngôn ngữ nghệ thuật (Kunstsprache) (tiếng Đức trong nguy ên tác), thứ ngôn ngữ mà chính Đức Phật đ ã sử dụng để thuyết giáo v à dĩ nhiên đ ã từng tồn tại trước đó. Bậc Đạo Sư đ ã chọn lấy nó để trao gởi tiếng nói của m ình nên chẳng có gì lạ lùng khi có một loạt nhiều ngôn ngữ đ ã được h ình thành và hoàn chỉnh từ đó. Tất cả chỉ v ì nó là một thứ tiếng quá đỗi đắc dụng v à có nhiều khả n ăng chuyển tải. Dầu chẳng l à cư dân Magadha, nhưng Đức Phật đ ã dành ra một phần lớn thời gian độ sinh của m ình cho miền đất n ày. Đó l à lý do tại sao ngôn ngữ Magadhi đ ã có một vị trí tuyệt đối quan trọng trong Phật Giáo nguy ên thủy hơn bất kỳ ngôn ngữ nào đương thời. V à dáng nét đặc th ù của ngôn ngữ kinh v ăn Phật Giáo nguy ên thủy còn bao gồm những gì đ ã vay mượn từ quá nhiều nguồn gốc. Trước hết, Tam Tạng thành v ăn của Phật Giáo l à một tập đại th ành ngữ v ăn của rất nhiều ngôn ngữ ở các địa phương khắp xứ Ấn Độ . Thứ đến, sau nhiều thế kỷ được khẩu truyền không có văn tự ghi chép kinh điển truyền thống dĩ nhi ên không thể tránh được chuyện sai suyển. V à sau cùng là vấn đề không gian. D òng kinh điển đang được lưu h ành toàn cầu hiện nay đi ra từ Tích Lan. Một đảo quốc nằm cách Ấn Độ cả một v ùng biển rộng. Xa xôi về địa dư thường dẫn theo các sai biệt về văn hóa, ngôn ngữ v à từ đó, cả tính nguy ên thủy. -ooOoo- Đầu trang | 01 | 02 | 03 Source: Theravad, http://theravad.home.att.net/index.htm [ Trở về trang Thư Mục ] last updated: 22-06-2003