Vbud Chan gia tri PG Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Chan gia tri PG Vietnamese, with Unicode Times font Chân giá trị của Phật giáo trong xã hội ngày nay Sona Kanti Barua Nguyên Thiều dịch X ã hội hôm nay đang trải qua những biến đổi lớn tr ên các lĩnh vực kinh tế, thương mại, quan hệ quốc tế v.v... với bao hệ tư tưởng cùng những ngộ nhận đáng tiếc. Sự tiến bộ của khoa học đ ã mang lại những thành tựu đáng kể, con người đang thích thú trong đời sống vật chất xa hoa v à đang tự khẳng định quyền lực bằng vũ khí của chính m ình. Hàng loạt các thiết bị dẫn đến chết chóc v à hủy diệt khủng khiếp đang được sản xuất, lo ài người vẫn còn sống trong sợ hãi, ngờ vực, trong những trạng thái c ăng thẳng do chính m ình tạo ra, đôi khi họ lại thách thức, chống đối nhau như hoang thú trong rừng sâu. Nh ìn những thực trạng bi ai trên, thi hào Rabindranath Tagore, người được giải Nobel văn chương, đ ã khấn nguyện với Đức Phật, Đấng Đại Từ Bi như sau: "Thế giới hôm nay hoang mê, sân hận, Bao thù hằn, ác độc, khổ triền mi ên, Quẩn quanh trong tham đắm dục triền, Muôn chúng sinh khóc mừng Ng ài giáng thế. Cầu xin Đấng vô bi ên, Thiện Thệ Cứu muôn loài, tuyên diệu pháp thiêng, Bao đóa sen chứa mật ngọt mọi miền, Tung cánh nở dưới ánh dương đại giác. Ôi Đức Như Lai! Ôi Bậc Giải thoát! L òng từ vô lượng thiện nhân Xin trừ cấu uế cõi trần đảo đi ên" . Thuở xưa Đức Phật đ ã từng nói: "Mong rằng con tim ta lắng nghe tiếng thổn thức sầu bi như đóa sen mở rộng l òng đón nhận ánh b ình minh rực rỡ. Chớ để cho ánh mặt trời chói chang l àm khô đi những giọt nước mắt khổ lụy trước khi ta lau chúng tr ên đôi mắt của người sầu đau. H ãy để cho mỗi giọt nước mắt nóng bỏng của thế nhân rơi tr ên tim ta và đọng lại ở đó, đừng lau chúng cho đến khi n ào khổ đau ấy tự đoạn diệt". Sức mạnh của con người vốn nằm trong lòng từ bi. Khi người ta chưa từ bỏ sự tàn bạo thì họ không thể nào nhận chân được một sự thật m à chính Đức Phật luôn ca ngợi đó l à sân hận phải được chinh phục bằng tinh thần bất bạo động. Nếu lo ài người không tuân thủ lời giáo huấn này trong đời sống chính trị v à xã hội thì tội lỗi sẽ không bị tận diệt, ngọn lửa hoài nghi giữa các quốc gia sẽ không bị lụi tàn. Những tội ác khủng khiếp tại các nhà tù, cũng như những nét cau mày sợ sệt trong các doanh trại quân đội sẽ l àm cho cuộc sống c ăng thẳng th êm, rồi đau khổ vẫn lan tr àn bất tận. Do vậy, giờ đây chính l à lúc thích hợp nhất mà con người phải nương tựa nơi Đức Phật - Người đang t ìm đến những kẻ đi ên rồ muốn tìm kiếm thành công bằng con đường bạo lực để khuy ên họ nên dùng lòng từ để chinh phục th ù hận. Với ngọn đ èn tình thương trên tay, Đức Phật khuy ên mọi người hãy tự mình đến với Chánh pháp để thấy được sự thật của kiếp nhân sinh. Ng ài dạy rằng: "Các con đừng n ên sợ hãi, đừng nương tựa v ào quyền lực của người khác, hãy dùng ngọn đ èn Chánh pháp của Như Lai để chiếu sáng tâm thức của chính m ình, để trực nhận chính m ình và để th ành tựu chánh tri kiến". Đức Thế Tôn cũng đ ã từng dạy: "Có một con đường đưa đến h òa bình, hận thù không thể diệt hận thù, chỉ có tình thương, lòng từ bi mới nhiếp phục được hận th ù. Đây l à quan điểm về nền h òa bình trên vũ trụ của Như Lai. Những ai thương tưởng đến Như Lai th ì hãy thể hiện tình thương đó bằng cách thương y êu tất cả chúng sinh. Người nào chinh phục được l òng tham là người đó trở th ành người chiến thắng toàn mãn. Mọi người đều y êu chuộng tự do và công lý, đừng n ên xâm phạm đến quyền tự do của người khác". Trong Phật giáo: tôn giáo, triết học, đạo đức học, tâm lý học v à xã hội học được thể hiện như một hệ thống tư tưởng tổng hợp nhất có li ên hệ trực tiếp đến những khát vọng của x ã hội hôm nay. Tóm lại, đạo Phật l à một hệ thống minh triết có thể áp dụng vào mọi lĩnh vực trong đời sống x ã hội. Một trong những mục tiêu của Phật giáo là giúp đỡ con người thông qua việc phát triển sự tỉnh thức nội tại v à những nỗ lực hành trì cao cả của mỗi cá nhân để trực nhận v à phát triển tiềm n ăng kỳ diệu nhất của mỗi người. Mục ti êu này không hề tạo nên một tương phản nào đối với mục ti êu của nền giáo dục hiện đại. Mục ti êu của nền giáo dục hiện đại l à phát triển các n ăng khiếu, năng lực, sở trường của mỗi người thông qua việc cung cấp tri thức v à những kinh nghiệm hữu ích cho học sinh. Trong khi các nhà giáo dục và tâm lý chưa thể giải thích tại sao con người có những n ăng khiếu v à khả n ăng ri êng biệt thì Phật giáo đ ã đưa ra lời giải thích thông tuệ rằng: những yếu tố ri êng biệt đó chính l à kết quả của những nghiệp nhân trong đời trước. Đức Phật đ ã xác chứng rằng Duyên khởi là giáo lý nền tảng trong giáo pháp của Ngài: "Khi cái này sinh thì cái kia sinh; khi cái này diệt thì cái kia diệt". KINH TẾ HỌC PHẬT GIÁO Khi sự phát triển kinh tế được quan tâm đúng mức th ì Phật giáo là một yếu tố quan trọng hỗ trợ cho sự phát triển đó. Người Phật tử phải nhận ra một sự thật l à nếu nền kinh tế không phát triển đúng mức để đáp ứng các nhu cầu x ã hội thì xã hội chúng ta sẽ bị trì trệ và lạc hậu. Để tránh sự tụt hậu n ày, chúng ta phải xây dựng một nền kinh tế vững mạnh và phồn thịnh giống như các quốc gia v ăn minh tr ên thế giới. Chúng ta không thể nào quên được phương thức kiến tạo một nền kinh tế vững mạnh trong cuộc sống hiện tại được tr ình bày trong các kinh điển Phật giáo, đặc biệt l à bốn yếu tố liên hệ đến nền kinh tế quốc nội trong kinh Vyaggapajja. Bốn yếu tố liên hệ đến sự tăng trưởng kinh tế m à Đức Phật đ ã đưa ra l à: (1) Tạo ra của cải vật chất nhờ sự kiên trì học tập và siêng n ăng lao động; (2) Giữ g ìn tốt những tài sản hợp pháp; (3) Hợp tác, làm ăn với những người đúng đắn v à (4) Khéo quân bình giữa thu nhập và chi tiêu. Bên cạnh việc đưa ra phương thức xây dựng một nền kinh tế vững mạnh như tr ên, Đức Phật cũng dạy rằng những ai muốn đạt được sự th ành công về kinh tế trong đời m ình thì tuyệt đối phải tránh xa những tác nhân nguy hiểm đưa đến sự suy t àn, diệt vong đó l à sự tham đắm dục lạc, rượu ch è, cờ bạc và kết bạn với kẻ xấu. Khi mô hình kinh tế vững mạnh do Ngài đưa ra được áp dụng th ì xã hội ổn định, con người có mức sống cao hơn, lúc đó mức độ tội ác v à tệ nạn xã hội sẽ giảm xuống nhanh chóng. Vấn đề n ày được thể hiện trong kinh Cứu La Đ àn Đầu (Kutadanta): Đức Phật hỏi B à la môn Kutadanta về phương pháp tế lễ và Ngài khuyên ông ta nên quan tâm đến sự phát triển kinh tế trong l àng của mình thay vì việc sát sinh tế lễ để đối phó với các tệ nạn đang diễn ra trong x ã hội như: tội ác, tội phạm, trộm cướp v.v... Đức Phật cũng cho rằng h ình thức tra tấn hay mức án tử hình không hẳn là phương pháp hữu hiệu để ngăn chặn tội ác. Bằng cách giúp đỡ việc phát triển kinh tế th ì mức độ tội ác chắc chắn sẽ giảm xuống bởi v ì khi nền kinh tế phát triển, sản phẩm được tạo ra nhiều, tạo công ăn việc l àm, đời sống được cải thiện v à lúc đó các tệ nạn x ã hội sẽ tự biến mất. Khi được giảng dạy như thế, B à la môn Kutadanta liền từ bỏ việc sát sinh để cúng tế, chăm lo việc phát triển kinh tế của l àng mình và mức độ tội ác trong l àng đ ã giảm xuống nhanh chóng. THỰC TRẠNG XÃ HỘI Về cơ bản, đời sống của người Phật tử bắt đầu từ việc thực hiện các bổn phận đạo đức v à đây cũng l à một yêu cầu thiết thực trong xã hội hiện tại. Đời sống đạo hạnh được thể hiện ngay trong thực tế x ã hội. Chẳng hạn những giới c ăn bản như năm giới l à những nhân tố tích cực để th ành tựu n ăm đức. Một ví dụ khác l à việc ứng dụng trí tuệ Phật pháp vào thực tiễn xã hội được thể hiện trong kinh Thiện Sanh , kinh này tán thán Thiện Sanh, con trai của một gia chủ. Trong kinh này, Đức Phật đ ã giải thích chi tiết sáu bổn phận mang tính gia đ ình và xã hội mà một người công dân phải tuân thủ để từ đó mỗi người biết tôn trọng cá tính của người khác, xây dựng những mối quan hệ an lạc v à nồng ấm trong cộng đồng x ã hội phức tạp, xây dựng một xã hội mà ở đó cha mẹ v à con cái, thầy và trò, chồng và vợ, chủ và tớ, bạn bè đồng môn c ùng tôn kính lẫn nhau, cùng sống trong hòa thuận, gắn bó, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau, v à cuối cùng Đức Phật cũng dạy về những trách nhiệm tương quan giữa những người cư sĩ v à các vị Tỷ kheo. Nhận xét về kinh Thiện Sanh, một quyển kinh dạy về đạo đức luân lý x ã hội, giáo sư Rhys Davids tỏ ra rất thán phục và đánh giá cao kinh n ày, và ông xem đây l à một quyển kinh chuẩn mực thể hiện sự đóng góp v ào giá trị xã hội và tinh thần bình đẳng của Phật giáo trong x ã hội ngày nay. PHẬT GIÁO CÓ THỂ GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ KHÓ KHĂN TRONG X Ã HỘI NGÀY NAY Qua bức thông điệp của Đức Phật, chúng ta thấy rằng điều thiết yếu hiện nay l à phải có một cách nhìn đúng đắn về các vấn đề cá nhân, x ã hội và quốc tế. Sự tiến bộ của khoa học đ ã mang lại nhiều lợi ích cho nhân loại, nhưng trong sự tiến bộ ấy vẫn còn thiếu vắng một cái gì đó, đôi khi sự tiến bộ ấy cũng dẫn đến những hiểm họa khôn lường. Có một yếu tố tinh thần có thể khôi phục lại những sức mạnh m à những khám phá khoa học không thể tìm ra. Yếu tố tinh thần hay con đường tâm linh ấy đ ã được Jawaharlal Nehru, vị Thủ tướng đầu ti ên của Ấn Độ, đề cập như sau: "Từ xung đột v à chiến tranh, người ta không thể tìm ra một con đường mới để cứu độ nhân loại ngoại trừ con đường m à ngày xưa một Bậc Đạo sư vĩ đại nhất đ ã chỉ ra cho thế giới. Vị Đạo sư ấy chính l à Đức Phật Gotama". Thông thường chúng ta biểu hiện lòng yêu mến đối với các bằng hữu của m ình nhưng khuynh hướng chính trị xã hội thường tạo nên những mối nghi ngờ, sân hận giữa con người với nhau. Theo khuynh hướng đó, chúng ta thường xem đồng nghiệp l à kẻ thù và sẵn sàng kết án cái mà chúng ta cho là điều xấu của người đó. Với sự phát triển công nghệ v à sự gia t ăng t ài sản quốc gia, con người dần dần quên đi tính cương trực v à lại cố giữ lại những nghi ngờ xấu xa đối với đồng nghiệp của m ình trong cuộc sống hiện tại. Người ta khó có thể nhận ra mối quan hệ khắng khít thắm thiết giữa mình và đồng nghiệp. V à chúng ta có thể tìm ra lời giải đáp cho vấn đề n ày trong hệ thống nhân thể luận của Phật giáo. Phật giáo luôn nỗ lực xây dựng những mối quan hệ của nhân loại bằng cách khơi nguồn những giá trị luân lý đạo đức cao đẹp của lo ài người. Phật giáo giúp chúng ta khám phá ra bản chất đặc trưng của thế giới l à vô thường, vô ngã và khổ đau. Một khi con người chưa nhận thức đúng đắn ba nguy ên lý này của thế giới thì họ vẫn còn khao khát về một đời sống vĩnh cửu ảo tưởng tách biệt bởi bản chất của sự vật. Khát vọng mông muội đó không những tạo n ên khổ đau cho người ấy m à còn khiến người khác cũng bị đau khổ theo. L àm sao khổ đau của nhân loại có thể tan biến? L àm sao có thể mang lại nền hòa bình và niềm hạnh phúc trường cửu cho xã hội hôm nay? Những câu hỏi muôn thuở này chính là những thao thức của Phật giáo. Phật giáo đ ã đưa ra lời giải đáp thỏa đáng cho những vấn đề n ày qua tám vạn bốn ngàn pháp môn được giảng dạy trong các kinh điển, các pháp thoại, các thi kệ. Chúng ta có thể biết rằng trong 84.000 pháp môn đó th ì phần lớn do Đức Phật giảng dạy v à một phần nhỏ còn lại do các đệ tử kiệt xuất của Ng ài đưa ra. Trong thế giới tối t ăm sầu khổ, giáo lý của Đức Phật luôn tỏa sáng rực rỡ suốt 25 thế kỷ qua. Giờ đây vẫn chưa phải l à muộn màng để chúng ta thực nghiệm giáo lý ấy hầu xây dựng tương lai của chúng ta tươi đẹp v à hạnh phúc hơn. Chưa bao giờ trong lịch sử, bức thông điệp của Đức Phật lại thiết thực hơn đối với thời đại hạt nhân trong x ã hội ngày nay i (Trích dịch từ The Value of Buddhism to Present Day Society ) Trích: Nguyệt san Giác Ngộ, số 86-87, 2003 -ooOoo- [ Trở về trang Thư Mục ] last updated: 12-03-2004