Vbud Tiep can Dao Phat Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Tiep can Dao Phat Vietnamese, with Unicode Times font Con đườ ng tiếp cận đạ o Phật của người Việt Nam hiện đạ i Gs. Minh Chi N gay trong thời hiện đạ i, ai lại không muốn sống lương thiện, yên ổn, nhưng khổ thay, cái tâm khó bảo của chúng ta, không cho phép chúng ta sống đượ c như vậy. Nói một cách khác, tuy chúng ta đ inh ninh là cái tâm đó là chúng ta, của chúng ta, nhưng chúng ta đâ u có làm chủ đượ c nó. Bộ não biết suy nghĩ phải trái không làm chủ đượ c nó, chỉ huy đượ c nó. Bản thân trái tim có những đạ o lý mà lý trí của bộ não không biết đượ c, không hiểu đượ c. Vì vậy, Thánh Paul của Thiên Chúa Giáo có câu thời danh: " Đ iều thiện mà tôi muốn làm thì tôi không làm, đ iều ác mà tôi không muốn làm, thì tôi cứ làm" (chuyển dẫn từ bài "Christ versus Socrates", tác giả: Reinhold Siebshr, trong tập "Toward Liberal Education", Cựu Ước, trang 774) . Qua nhận xét trên, chúng ta lại càng hiểu rõ thêm vì sao Phật giáo đờ i Trần lại cho rằng cốt lõi của sự tu hành là Biện tâm . Biện tâm là từ ngữ vua Trần Thái Tông, đồ ng thời là một Thiền sư lỗi lạc đờ i Trần, đ ã dùng trong tác phẩm Khóa Hư Lục với câu thường đượ c dẫn chứng: " Đừ ng hỏi ẩn tu giữa thành thị hay ẩn tu trong núi rừng, không nên phân biệt xuất gia hay tại gia, t ă ng hay tục, mà chỉ cần biện tâm ..." Biện tâm là tìm hiểu tâm, cải tạo tâm, sử dụng tâm như ý mình muốn. Thế nhưng con người hiện đạ i, như tất cả chúng ta có mặt tại đâ y biện tâm như thế nào? Qua kinh nghiệm tu học bản thân, tôi thấy có bốn phương pháp biện tâm mà con người hiện đạ i, ở đâ u, lúc nào và làm gì đề u có thể thực hành. Đó là: 1) Luôn luôn tỉnh giác trong mọi hoạt độ ng và sinh hoạt hàng ngày (sách Phật, cũng gọi là hành thiền tích cực ), còn các Thiền sư Tây Tạng giảng thuyết ở phương Tây, thì dùng từ đơ n giản là đư a tâm về nhà . 2) Mở rộng trái tim, mở rộng tình thương. 3) Khi có đ iều kiện, thì thực hành đ iều gọi là hành thiền tuyêt đố i, tức là giữ tâm thật tĩnh lặng để tìm hiểu cái tâm thật sự tĩnh lặng như thế nào. 4) Trong đờ i thường, hãy cố gắng thực hành nếp sống theo tám đ iều dạy của Đứ c Phật (sách Phật gọi là Bát Chánh Đạ o ). Như chúng ta biết, Phật giáo là cả một kho kinh nghiệm quí báu, tích lũy trong gần 3000 n ă m, về các biện pháp tìm hiểu tâm, cải tạo tâm và sử dụng tâm, nói tóm lại tức là biện tâm, mà vua Trần Thái Tông, trong cuốn Khóa Hư Lục đ ã giới thiệu như là biện pháp tu tập hàng đầ u của T ă ng Ni Phật tử đờ i Trần. Nội dung bài viết sau đâ y chính là giới thiệu các pháp biện tâm đó . * Như chúng ta thấy, ngay dưới đờ i Trần, vua Trần Thái Tông đ ã nhận thức về một Đạ o Phật dành cho tất cả mọi người, ai cũng tu đượ c, ở đâ u cũng tu đượ c, hành trì đượ c miễn là chúng ta biết biện tâm . (Mạc vấn đạ i tiểu ẩn, hưu biệt xuất gia tại gia, bất câu t ă ng tục nhi chỉ yếu biện tâm ...); nghĩa là: đừ ng hỏi ẩn tu giữa thành thị hay ẩn tu trong núi rừng, không nên phân biệt tại gia hay xuất gia, t ă ng hay tục mà chỉ cần biện tâm ...). Như vậy, tu hành theo Đạ o Phật chủ yếu là ở biện tâm, nghĩa là tìm hiểu tâm, cải tạo tâm và sử dụng tâm. Qua học hỏi và kinh nghiệm bản thân, tôi thấy có những phương pháp biện tâm sau đâ y thích hợp với đờ i sống của con người ở mọi lứa tuổi hiện đạ i: I - Hành thiền tích cực toàn tâm hết lòng làm mọi việc trong cuộc sống hàng ngày. Người Nhật gọi đó là hành thiền tích cực (positive samadhi). Do tâm chúng ta như con khỉ luôn luôn độ ng, l ă ng x ă ng không yên cho nên biện pháp hay nhất là làm việc gì cũng biết gắn tâm mình vào đấ y, không xao lãng mà trái lại luôn luôn tỉnh giác. Kinh nghiệm bản thân chúng tôi thấy đó là một phương pháp rất hiệu quả để làm cho tâm dần dần bình lặng. Chúng ta nhớ câu của Quốc sư Viên Chứng nói với vua Trần Thái Tông: Tâm lặng mà biết thì đó là vị Phật thật (Tâm tịch nhi tri thị vi chân Phật). Nếu suy nghĩ logic thì như thế này: Tâm lặng thì sáng, sáng thì thấy, thấy thì ít phạm sai lầm. Biện pháp tuy đơ n giản như vậy, nhưng hiệu quả trước mắt cũng như lâu dài đề u rất lớn. Hãy nghĩ xem: đạ i bộ phận các tai nạn giao thông đề u ít hay nhiều do người đ iều khiển phương tiện giao thông và cả người đ i đườ ng nữa thường để tâm ở đâ u đâ u! Làm việc gì từ nhỏ đế n lớn, nếu biết để hết tâm mình vào đấ y, thì công việc dễ dàng thành công mỹ mãn. Còn nói tác dụng xa thì đó là con đườ ng dẫn chúng ta tới giác ngộ và giải thoát. Khi hàng ngày ngồi thiền theo dõi hơi thở ra, vào, chúng ta cột tâm của chúng ta lại, cột vào hơi thở ra vào, không để cho nó chạy lung tung. Tự nhiên, dần dần chúng ta cũng cảm thấy bình lặng. Hành thiền kiểu như vậy cũng là một phép dưỡng thần rất tốt. Đâ y là cái chìa khóa đ em lại an lành và sức khỏe, không kể những tiến bộ tâm linh mà phương pháp đó đ em lại cho chúng ta mỗi ngày. Hành thiền tích cực là đả m bảo tâm có mặt trong mọi ý nghĩ, lời nói và việc làm của chúng ta, dù chúng ta ở đâ u hay làm gì. Làm như vậy không những để tránh phân tán tư tưởng trong mọi hành độ ng, lời nói và ý nghĩ của chúng ta, mà còn nhờ đó hành độ ng, lời nói và suy nghĩ của chúng ta tập trung hơn, hiệu quả hơn. Có thể nói đâ y là cái chỉa khóa, cái bí mật của mọi thành công ở đờ i. Sống với cái tâm luôn luôn tỉnh giác, thì sẽ sống an toàn, sống có hiệu n ă ng, sống hạnh phúc và an lạc. Nhưng có một đ iều rất tốt nữa là sống tỉnh giác có quan hệ đế n chuyện biện tâm mà vua Trần Thái Tông nói đế n trong Khóa Hư Lục - bài Khuyến phát tâm v ă n , nghĩa là muốn biện tâm thì trước hết không để cho tâm chạy nhảy lung tung. Như trong Kinh Pháp Cú dạy: Tâm hoảng hốt dao độ ng, Khó hộ trì, khó nhiếp (Kệ 33) Tâm này vùng vẫy mạnh (Kệ 34) Khó nắm giữ, kinh độ ng, Theo các dục quay cuồng. (Kệ 35) Hay: Ai tâm không an trú, Không biết đượ c chân diệu pháp. (Kệ 38) Đứ c Phật mô tả tâm chúng sinh như vậy cho nên Ngài khuyên nhủ chúng ta phải biết uốn nắn, đ iều phục và an trú tâm. Hành thiền tích cực đả m bảo tâm luôn luôn có mặt trong mọi hành độ ng, lời nói và suy nghĩ của mình, hay là nói như trong sách Phật, tức là luôn luôn tỉnh giác, sống trong tỉnh giác, hành độ ng nói n ă ng, suy nghĩ trong tỉnh giác. Theo tôi đó là biện pháp hữu hiệu nhất để thực hành biện tâm trong thời đạ i hiện nay. II - Mở rộng trái tim. Cùng với hành thiền theo kiểu tích cực như đ oạn trên vừa nói, nếu chúng ta biết mở rộng trái tim tỏ lòng mẫn cảm và thương yêu đố i với mọi người, mọi vật thì đâ y cũng là một biện pháp biện tâm rất tích cực. Tình thương là một xu thế tự nhiên và bản n ă ng trong mỗi người, mỗi sinh vật. Nếu người cha, người mẹ, đặ c biệt là người mẹ biết bồi dưỡng tình thương ở nơi con mình bằng bú mớm, s ă n sóc, nuôi dưỡng chu đá o với tất cả tình thương của người mẹ thì khi lớn lên người con cũng biết yêu thương mọi người, mọi vật. Biết sống với tình thương, đó là hạnh phúc chân chính và là ý nghĩa đí ch thực của cuộc sống. Tình thương đó chính là lòng từ mà Đạ o Phật dạy. Sống với lòng từ chính là sống với tâm trạng tốt nhất ở thế gian này. Tình thương trong sáng là suối nguồn của mọi sáng tạo, mọi đ iều lành, đ iều thiện. Tình thương cũng là cái nôi giúp cho trí tuệ bừng sáng. Sống với tình thương đố i với mọi người, mọi vật là biểu hiện lòng thành tín cao nhất. Không phải không có lý do mà Ngài Đạ t Lai Lạt Ma Tenzin Gyatso đ ã từng phát biểu: Trái tim tôi là ngôi chùa của tôi, tình thương là triết lý của tôi. Tôi không cần một triết lý phức tạp nào khác.( Cuốn sách Tây Tạng của sự sống và sự chết - Sogyal Rinpoche, The Tibean book of living and dying ). III - Hành thiền tuyệt đố i. Với hành thiền tuyệt đố i người Phật tử không phải đơ n thuần theo dõi mọi hành tướng của thân và tâm một cách tỉnh giác, nhằm đạ t tới hiệu quả dự đị nh. Trong hành thiền tuyệt đố i (Absolute samadhi) chúng ta tuy vẫn giữ nguyên thái độ tỉnh giác nhưng ngưng dòng tư duy lại, giữ tâm hoàn toàn bình lặng. Tâm lặng mà biết, đó là ông Phật thật - theo lời Quốc sư Viên Chứng nói với vua Trần Thái Tông khi vua từ bỏ kinh đô lên núi Yên Tử để tìm Phật. Câu nói ngắn gọn đó , trên thực tế là một phương pháp hành thiền mà các thiền sư sau này gọi là hành thiền tuyệt đố i , nhằm thành tựu một sự bình lặng tuyệt đố i trong tâm, không bợn một ý niệm, một cảm xúc nào hết. Đấ y là đ iều, là cảnh giới mà Trần Thái Tông mô tả là Tọa thiền tức niệm, vật sanh kiến giải (Tọa thiền luận, Khóa Hư Lục) . Nghĩa là: Ngồi thiền, dứt bỏ mọi niệm, không có tìm hiểu gì hết. Đó là một cảnh giới không thể nghĩ bàn, siêu việt tư duy bình thường. Cái khó nhất của người Phật tử sống trong thời buổi bận rộn hiện nay của xã hội hiện đạ i, là trong một ngày dành đượ c cho mình một ít thời gian để hành thiền tuyệt đố i . Nhưng số thời lượng đó thật đá ng giá, vì trong những giờ phút hiếm hoi đó , dành cho hành thiền tuyệt đố i, con người có khả n ă ng siêu việt thân phận người, đạ t tới một cảnh giới không nghĩ bàn ... Đ iều đó cũng đồ ng nghĩa là con người sẽ không bị cám dỗ, rơi vào suy nghĩ, hành độ ng theo dục vọng thường tình, sẽ nhận lấy những kết quả xấu. IV- Sống theo Bát chánh đạ o. Nhưng rồi, cuộc sống bình nhật lại kéo chúng tạ trở về với nhịp sống bận rộn của xã hội hiện đạ i, với tr ă m công nghìn việc không thể bỏ qua. Lúc này chúng ta lại tỉnh giác thực hành nếp sống gồm tám yếu tố, tức là con đườ ng diệt khổ mà sách Hán Bắc Tông gọi là Bát chánh đạ o . Đó là: (1) Nhận thức đú ng đắ n: Kinh sách Hán Bắc tông thường dịch là Chánh tri kiến . Giải quyet bất cứ gì cũng bắt đầ u bằng một nhận thức đú ng đắ n đố i với công việc đó . (2) Độ ng cơ đú ng đắ n: Làm bất cứ việc gì cũng phải có độ ng cơ đú ng đắ n. Sách Hán Bắc tông viết là Chánh tư duy nghĩa là suy nghĩ đú ng đắ n, ý nghĩa so với Kinh sách Nam Tông tuy có rộng hơn nhưng không cụ thể bằng. Đố i với Phật học cũng vậy, chúng ta cần nhận thức đú ng đắ n mục đí ch của Phật học, Phật pháp là giúp chúng ta nhận thức đú ng đắ n, ở đờ i thế nào là khổ đ au, phiền não và thế nào là an lạc hạnh phúc và con đườ ng dắt dẫn chúng ta từ đ au khổ đế n hạnh phúc như Đứ c Phật đ ã vạch ra là như thế nào? Con đườ ng đó ngoài hai đ iều nói trên là nhận thức đú ng đắ n và độ ng cơ đú ng đắ n còn đ òi hỏi chúng ta phải: (3) Nói n ă ng đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh ngữ ) Nghĩa là nói sự thật thay vì nói dối, nói hòa nhã thay vì nói ác độ c, nói đ oàn kết thay vì nói chia rẽ và nói lời có ích thay vì nói lời vô nghĩa. (4) Hành độ ng đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh nghiệp ) nghĩa là không giết mà coi trọng mạng sống là thiêng liêng. Không lấy của không cho mà bố thí, không tà dâm mà sống nếp sống trong sáng. (5) Sinh sống đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh mạng ) nghĩa là sống bằng nghề nghiệp chính đá ng , lao độ ng chính đá ng, không lừa đả o, buôn gian bán lận, không tham nhũng, chiếm của công làm của riêng. (6) Siêng n ă ng đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh tinh tấn ) nghĩa là siêng n ă ng tránh mọi đ iều ác làm mọi đ iều lành, luôn giữ tâm ý trong sáng thanh tịnh. (7) Nghĩ, nhớ đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh niệm ) tức là giữ chánh niệm tỉnh giác, luôn hướng tới đ iều lành, đ iều thiện, hướng tới giác ngộ và giải thoát. (8) Tập trung tư tưởng đú ng đắ n: (Sách Hán: Chánh đị nh ). Nhờ có 7 đ iều trên làm đượ c tốt mà tâm người Phật tử dần dần trở thành bình lặng, tập trung sáng suốt. Cái tâm bình lặng đó là c ă n bản của hạnh phúc và an lạc chân chính, của giác ngộ và giải thoát chân chính. Trong tám đ iều nói trên, thậm chí chúng ta không nghe nói tới Phật và Phật pháp. Bởi lẽ tám đ iều đó đề u minh bạch có lợi ích rõ ràng, dù là Phật tử hay không phải Phật tử đề u sống theo đượ c, xuất gia hay tại gia, nam hay nữ đề u sống theo đượ c. Học Phật không gì hay hơn là học lối sống mà Đứ c Phật dạy tức là Bát chánh đạ o. Thực hành Đạ o Phật cũng không gì hay hơn là thực hành Bát chánh đạ o. Nhìn qua thì đơ n giản vô cùng, nhưng lại mầu nhiệm, sâu xa không lường. Nếu chúng ta ngày ngày học tập và thực hành 8 đ iều của Bát chánh đạ o từ nhận thức đú ng đắ n đế n nghĩ, nhớ đú ng đắ n thì một cách tự nhiên không phải cố gắng, tâm chúng ta trở nên bình lặng, trong sáng, nhuần nhuyễn lạ thường. Chúng ta không khó nhọc lắm tiến vào cảnh giới hành thiền tuyệt đố i không thể nghĩ bàn. Làm việc gì cũng hết mình hết lòng, mở rộng trái tim thương yêu mọi người, mọi vật, hành thiền tích cực mọi lúc, mọi nơi. Hành thiền tuyệt đố i khi có đ iều kiện và bao quát lên tất cả là sống theo Bát chánh đạ o, theo lời dạy của Đứ c Phật. Theo tôi, đâ y có thể là phương pháp tiếp cận Đạ o Phật một cách sống độ ng nhất hiệu quả nhất. Ai cũng có thể học đượ c, làm đượ c; ở đâ u cũng có thể học đượ c, làm đượ c. -ooOoo- Source: Đạ o Phật Ngày Nay, www.daophatngaynay.com [ Trở về trang Thư Mục ] last updated: 05-08-2004