Vbud Dao Duc Kinh Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư) Dao Duc Kinh Vietnamese, with Unicode Times font Ngộ nhận tính bi quan trong Lão tử Đạo Đức Kinh Viên Minh H ồi còn sinh viên trong môn triết học Đông phương, chúng tôi được dạy tư tưởng L ão Tử Đạo Đức Kinh ( LT ĐĐK ). Nhưng chúng tôi rất hoang mang, không hiểu vì sao trong đó có nhiều tư tưởng bi quan v à mâu thuẩn đến thế, Về sau nghi ên cứu, chiêm nghiệm lại kỹ càng hơn, chúng tôi mới thấy Lão Tử bị hàm oan, chính vì các giáo sư triết học của chúng tôi chưa quán thông được tư tưởng L ão Tử và đ ã vô tình gây ngộ nhận tinh thần "bất tranh" của nhà Đạo học vĩ đại nầy. Đ úng là làm v ăn hoá giáo dục m à sai lầm thì kết quả tai hại không sao lường được. Chúng tôi đi đâu cũng nghe nói L ão Tử bi quan yếm thế, đọc đâu cũng thấy L ão Tử vô vi tiêu cực. Và ngay cả những người đề cao L ão Tử, khi so sánh với Khổng tử, Đức Chúa hay Đức Phật, cũng vô t ình gán cho Lão tử những phẩm tính phản tác dụng vô cùng nguy hại. Một trong những lầm lẫn điển h ình, đ ã đưa đến ngộ nhận tính chất bi quan ti êu cực trong tư tưởng Lão Tử, phát xuất từ những bản dịch thiếu thận trọng trong chương 13 của LT ĐĐK . Chúng tôi xin ghi dưới đ ây nguyên v ăn phi ên âm Hán Việt và đánh số từng đoạn chương 13 của L ão Tử Đạo Đức Kinh, để chúng ta dễ theo d õi trong việc dịch thuật. I. a) Sủng nhục nhược kinh; b) Quí đại hoạn nhượ c thân II. Hà vị "sủng nhục nhược kinh" Sủng vi hạ! Đắc chi nhược kinh , thất chi nhược kinh. Thị vị "sủng nhục nhược kinh". III. Hà vị "quí đại hoạn nhược thân"? Ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vị ngô hữu thân, cậ p ngô vô thân, ngô hữu hà hoạn? IV. Cố, quí dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả kí‎ thiên hạ. Ái dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả thác thiên hạ . Và để tiện việc tr ình bày chúng tôi xin ghép câu Ia vào đầu đoạ n II, và Ib vào đầu đoạn III, như vậy việc dịch giải sẽ thuận hơn v à dễ dàng theo dõi hơn chứ không có í‎ sắp lại bố cục của chương này. * A- Câu "sủng nhục nhược kinh" thường được dịch l à vinh và nhục đều đáng kinh sợ. Như vậy, chữ sủng được xem l à danh từ, nhưng theo chúng tôi hiểu thì chữ sủng là động từ, có nghĩa l à yêu chuộng. Còn kinh không phải là sợ hãi mà là ngạc nhiên. Cho nên chúng tôi dịch "chuộng nhục như là điều ngạc nhi ên". Ngạc nhiên là cái nhìn hồn nhiên trong sáng của trẻ thơ, khi bắt gặp cái gì mới mẻ, cái nhìn chưa hề biết phân biệt, chưa hình thành ‎ niệm và ngôn ngữ, chưa bị quy định bởi th ành kiến chủ quan, chưa qua phân tích của lý trí và tư tưởng, và không bị kinh nghiệm hay k‎‎í ức xen vào. Chứ không phải hiểu theo nghĩa bình thường là lấy làm lạ hoặc chưng hửng khi thấy điều g ì không như mình nghĩ. Ngạc nhiên chính là "kiến tố bảo phác" (thấy cái sơ nguyên giữ sự mộc mạc. LT ĐĐK ch. 19) hoặc "Phục qui ư phác" (trở về chỗ chất phác. LT ĐĐK ch. 28). Cho nên, Lão tử thường mượn hình ảnh trẻ thơ như "xích tử", "anh nhi" để diễn tả tâm địa hồn nhi ên, vô tư và trong sáng. Đức Chúa Jesus cũng nói muốn về nước trời phải trở n ên như con trẻ. Còn Nietszches thì cho rằng tiến trình nhận thức của con người đi từ thu thập (lạc đ à) đến chối bỏ (sư tử) v à cuối cùng là hồn nhiên (trẻ thơ). Và theo Đức Phật, một tâm hồn ngây thơ trong trắng nhất chính l à lúc không còn ngã, nhân, chúng sanh hay thọ giả (Nissatto nijjivo suñño). Từ cái nhìn ngạc nhiên ngây thơ trong trắng đó , Lão tử còn muốn chúng ta "huyền đồng " với vạn sự vạn vật. Ông nói: Toả kỳ nhuệ Giải kỳ phân Hoà kỳ quang Đồng kỳ trần ( LT ĐĐK ch. 56) Một người đ ã nhụt bén nhạy, bỏ phân chia, hoà ánh sáng, cùng bụi bặm như thế không thể nào còn sợ vinh sợ nhục được nữa. Chẳng những thế Lão tử còn thấu triệt được tính bất nhị của thi ên địa vạn vật, trong đó ngay cả những đối nghịch cũng tương quan mật thiết- tương khắc tương sinh- như l à tính tất yếu tự nhiên của sự sống. Ông nói: Hữu vô tương sinh Nan dị tương thành Trường đoản tương h ình Cao hạ tương khuynh Âm thanh tương hoà Tiền hậu tương tuỳ (LT ĐĐK ch. 2) Có không cùng sinh, khó dễ cùng thành, dài ngắn cùng hiển, cao thấp cùng tựa, giọng tiếng cùng hoà, trước sau cùng theo, và thậm chí khi nói tới cái đẹp l à đ ã cùng xuất hiện ‎ ý niệm xấu, khi nói tới cái lành là đ ã so đo vớ i ý niệm dữ rồi. Với cái nhìn bất nhị đó, chắc chắn L ão Tử không phải là người xem "vinh và nhục là điều đáng kinh sợ " được. V ì nếu quả ông là người sợ vinh nhục thì quá bi quan tiêu cực so với thái độ thản nhi ên ung dung tự tại của Đức Phật khi dạ y trong kinh Dhammapada; Như núi đá vững chắc Không bị gió lay chuyển Lời tán dương phỉ báng Chẳng động bậc trí hiền Selo yath ā ekaghano V ātena na Sanū rati Eva m nind āpasa m s āsu Na sami ñjanti pandit ā hoặc trong kinh Mangala sutta: Khi xúc chạm pháp trần Tâm không sầu, không động Tự tại và vô nhiễm Là phúc lành cao thượng Phutthassa lokadhammehi Cittam yassa na kampati Asokam virajam khemam Etam mangala m ’ uttama m . Và ngay cả thái độ "vô bố úy" trước thịnh suy, vinh nhục, doanh hư, tiêu trưởng của Thiền sư Vạn Hạnh chẳng lẽ Lão Tử cũng còn thua xa? Tôi quả thật không thể tin như vậy. Tóm lại chữ kinh trong "sủng nhục nhược kinh" không thể dịch là kinh sợ mà nên dịch là ngạc nhiên mới hợp lý. Vì thế bản dịch của John.H.wu. giáo sư luật trường Đại học Seton Hall, cũ ng dùng chữ surprise để dịch chữ kinh, ông đ ã dụng ngữ rất chính xác. Còn chữ sủng trong "sủng nhục" tương đối khó dịch hơn, v ì nếu dùng từ không chính xác rất dễ xuyên tạc ý của Lão tử. Dĩ nhiên sủng không phải là vinh như một danh từ, mà nó là động từ có nghĩa : yêu chuộng, vui lòng chấp nhận hay hoan hỷ đón tiếp. John C.H. Wu dịch là welcome, còn Gia-Fu feng và Jane English dịch là accept willingly. Cả ba dịch giả nầy tuy dùng từ khác nhau nhưng xem như đ ã nhất trí về nghĩa của chữ này. Khi dịch ra tiếng Việt chúng tôi tạm mượn chữ chuộng để dịch chữ sủng cho gọn gàng, nhưng xin đừng hiểu theo nghĩa y êu thích, sùng ái một cách phàm tục, mà chỉ nên hiểu là sẵn lòng đón nhận chứ không né tránh hay sợ h ãi. Nhưng vì sao Lão tử lại khuyên "chuộng nhục"? Phải ch ăng đó cũng l à thái độ quá khích nhị nguy ên, khi chuộng cái này bỏ cái kia? Thực ra, vì người đời phần lớn ưa vinh ghét nhục, trọng được khinh mất, ham vui chán khổ…n ên tự chuốc lấy hoặc là cái khổ cầu không được, hoặc l à cái khổ được rồi sợ mất, được nhiều sinh chán v.v…theo luậ t "phản phục" tự nhiên của đời sống. Cho n ên người thuận Đạo, sống như nước, chuộng chỗ thấp chứ không tranh ngôi cao với thi ên hạ, chịu đứng sau chứ không dám đứng trước thi ên hạ (bất cảm vi thiên hạ tiên-LT ĐĐK ch. 27). Lão Tử nói: Thượng thiện nhược thuỷ Thủy thiện lợi vạn vật nhi bất tranh, Xử chúng nhân chi sở ố, cố cơ ư Đạo ( LT ĐĐK ch. 8) (Thượng thiện giống như nước, nước khéo lợi muôn loài mà không tranh - ở chỗ mọi người ghét bỏ, cho nên gần với Đạo). Lão Tử thấy rõ nặng là gốc của nhẹ (trọng vi khinh c ăn) –( LT ĐĐK ch. 8) hoặc sang lấy hèn làm gốc, cao lấy thấp làm nền (quí dĩ tiện vi bổn, cao dĩ hạ vi cơ- (LT ĐĐK ch. 39). Nên ông thấy rằng người sống thuận theo Đạo thường, tuy để thân đằng sau m à thân lại đằng trước, tuy bỏ thân ra ngo ài mà thân lại còn (Hậu kỳ thân nhi thân tiên, ngoại kỳ thân nhi thân tồn (LT ĐĐK ch. 7). Vậy sủng nhục không phải đi t ìm cái nhục một cách lập dị mà chính là thái độ thuận thường. Nếu phải chọn giữa vinh v à nhục thì bậc thượng thiện sẽ thà chịu nhục hơn là tranh vinh, thà chịu thiệt thòi hơn là giành ưu thế. Lão Tử nói: Tri kỳ hùng thủ kỳ thư Tri kỳ bạch thủ kỳ hắc Tri kỳ vinh thủ kỳ nhục (LT ĐĐK ch. 28) Biết trống (mạnh) giữ mái (yếu), biết trắng giữ đen, biết vinh giữ nhục. Thế m à xét cho cùng người giữ yếu lại được mạnh, giữ đen lại được trắng, giữ nhục lại được vinh, v ì đó l à luật muôn đời của sự sống. Chính vì vậy bậc hiền nhân sáng Đạo m à dường như tối, tiến Đạo m à dường như lùi, đức cao m à dường như trủng thấp, trong trắng mà dường như nhơ đục (Minh Đạo nhược nhục ( LT ĐĐK CH. 41) Lão Tử tự mình là tấm gương sáng trong thái độ ‘sủng nhục’ m à ông thường khuyên dạy: Tục nhân chiêu chiêu Ngã độc hôn hôn Tục nhân sát sát Ngã độc muộn muộn ( LT ĐĐK ch. 20) (người đời sáng sủa riêng ta tối t ăm, người đời phân minh, ri êng ta hỗn độn ). Xuyên suốt Lão Tử Đạo Đức Kinh chúng ta dễ d àng tìm thấy hình ảnh: thượng đức bất đức, đại biện nhược một, đại doanh nhược xung, đại th ành nhược khuyết, đại trí nhược ngu… cho nên "sủng nhục" chính là cái ngu của bậc đại trí vậy. * B.- Trong đoạn II chính Lão tử giải thích vì sao lại chuộng nhục như điều ngạc nhi ên. Ông nêu ra câu hỏi và tự giải thích như sau: Hà vị "sủng nhục nhược kinh"? Sủng vi hạ! Đắc chi nhược kinh, thất chi nhược kinh Thị vị "sủng nhục nhược kinh" Chúng tôi xin tạm dịch: Sao gọi là chuộng nhục như điều ngạc nhi ên? (Vì) cứ vui lòng đón nhận cái thấp đi (th ì) được đó cũng ngạc nhi ên, mất đó cũng ngạc nhi ên. Nên gọi là chuộng nhục như điều ngạc nhi ên. Trước khi giải thích tại sao chúng tôi dịch như vậy, chúng ta nên tìm hiểu thêm về cấu trúc đoạn văn nầy. Theo nguy ên v ăn cổ bản, câu 2 của đoạn tr ên chỉ có "sủng vi hạ", nhưng về sau Trần Cảnh Nguyên, L‎í Đạo thuần v à Du Việt cho rằng câu đó chưa hế t ý, và nghĩa "vinh là thấp hèn’ cũng không hợp lý, nên họ tự ý đổi th ành "Sủng vi thượng, nhục vi hạ" nghĩa là "vinh trên nhục dưới" cho hợp với lý luận của họ. Sở dĩ có sự thêm thắt chủ quan như vậy vì ngay từ đầu họ đều đinh ninh sủng nghĩa là vinh (như một danh từ hay tính từ chứ không phải động từ). Phải chăng v ì họ còn quá xem nặng vinh nhục? Theo chúng tôi hiểu thì giữ nguyên v ăn cổ bả n "sủng vi hạ" mới đúng về cả văn lẫn nghĩa: V à sủng vẫn là động từ với nghĩa y êu chuộng, vui lòng đón nhận như trong câu Ia nói tr ên. Vậy "sủng vi hạ" nên dịch là "vui lòng đón nhận thấp kém ", "vui nhận thiệt thòi" hoặc có thể dịch là chuộng thấp cho gọn gàng hơn cũng được. V à nếu dịch ra tiếng Anh để so sánh cho dễ hiểu chúng ta có thể theo cách dịch của Gia-Fu Feng và Jane English là "Accept being unimportant" hoặc "welcome being lowly" cũng cùng một nghĩa. Như vậy "sủng vi hạ" tự nó hoàn toàn đầy đủ ‎ ý nghĩa và phù hợp với tinh thần "bất tranh nhi thiện thắng" của Lão tử, không cần thêm thắt gì nữa hết để trán h sai lầm lệch lạc. Người chuộng cao mà ở nơi thấp ắt là khổ. Nhưng khi được l ên cao mà mừng bao nhiêu thì rồi khi xuống thấp cũng khổ bấy nhiêu. Vì "trèo cao té nặng" té nặng là định luật rất mực thường t ình. Còn người đ ã vui lòng chấp nhận chỗ thấp, sẵn sàng hứng chịu thiệt thòi, thì cao cũng không màng mà thấp cũng chẳng sợ, được cũng vậy m à mất cũng thế…vì đối với họ th ành-bại, được-mất, hơn -thua, vui-khổ… chỉ là lẽ biến dịch tuần hoàn tất nhiên trong cuộc sống, giữa trời đất v à muôn loài vạn vật. Phải có cái nhìn hết sức vô tư chất phác mới có thể thấy được vạn pháp đến đi một cách “như thị”, đó chính l à cái nhìn ngạc nhiên của trẻ thơ, hồn nhiên, trong sáng: và cũng là cái nhìn "kiến tố bảo phác" của bậc đ ã "tuyệt thánh khí trý, tuyệt nhân khí nghĩa, tuyệt xảo khí lợi" (dứt thánh bỏ trý, dứt nhân bỏ nghĩa, dứt xảo bỏ lợi - LT ĐĐK ch. 19). Vì thế hẳn là chúng ta không còn lấy làm lạ khi Lão tử nói rằng ‘‘cứ vui lòng chấp nhận cái thấp đi th ì được cũng ngạc nhi ên, mất cũng ngạc nhiên", như đất trời chấp nhận bốn m ùa, như con chim hoàng oanh hót trên cành liễu chào đón xuân sang: Chư pháp tùng bản lai Thường tự tịch diệt tướng Xuân đáo bách hoa khai Hoàng oanh đề liễu thượng. Xin tạm dịch: Các pháp từ sơ nguyên Tướng vẫn thường tịch diệt Xuân đến trăm hoa nở Liễu xanh hoàng oanh hót. * C.- Trở lại câu Ib "Quí đại hoạn nhượ c thân", cũng có nhiều dịch giả xem chữ "quí" như danh từ với nghĩa là "cao sang" và họ dịch "Cao sang và hoạn nạn đều do có thân”. Chúng tôi e rằng hiểu như vậy vừa sai cả ngữ lẫn nghĩa, cả văn lẫn ý. Về ngữ v ă n trong câu "quí đại hoạn nhược thân” không hề có từ n ào có thể dịch " đều l à do có" cả. Chữ "nhược" như chúng tôi đ ã nói ở trên, có nghĩa là ví bằng, dường như, như là… hoặc chỉ dùng như một từ đệm cho êm câu v ăn m à thôi. Còn chữ "quí", nếu là danh từ hoặc tính từ, với nghĩa cao sang, thì không cân đối với từ “đại hoạn” có nghĩa l à hoạn nạn lớn. Hơn nữa, một tác phẩm nổi tiếng về mặt v ăn chương như L ão tử Đạo Đức Kinh, không thể phạm lỗi sơ hở, non nớ t khi dùng hai vế đối “quí’ v à " đại hoạn” không cân bằng về hình thức lẫn nội dung như thế được. Về ý nghĩa chúng tôi không thể tin Lão Tử lại có thái độ than trách cái thân một cách ti êu cực như vậy. Và nếu đem so với đoạn cuối của chươ ng này thì rõ ràng là tiền hậu bất nhất: khi thì tỏ ra thương thân trách phận, khi thì tỏ ra đề cao, thương quí cái thân. Nhưng chuyện đó hạ hồi phân giải. Bây giờ theo chúng tôi hiểu th ì chữ "quí" là một động từ có nghĩa l à trân trọng hay đánh giá cao. Hoặc cứ giữ nguy ên chữ "quí" thì tự nó cũng đủ nghĩa trong tiếng Việt rồi. Vậy chúng tôi xin dị ch "quí đại hoạn nhược thân” l à quí hoạn lớn như (chính) thân mình". Ai ai cũng đều thương m ình, Đức Phật cũng xác nhận như thế . Một hôm vua Pasenadi hỏi hoành hậu Mallikà yêu quí của mình: - Này Mallika, đối với ho àng hậu có ai trên đời thân thương như chính bản thân ho àng hậu không? Trong khi nhà vua đang hy vọng chờ đợi lời xác nhận t ình yêu của ái hậu đối với chính m ình, thì hoàng hậu trả lời không do dự: - Tâu Đại Vương, không có ai tr ên đời thân thương với thiếp hơn chính bản thân thần thiếp cả. Quá thất vọng, nhà vua đến yết kiến Đức Phật, muốn biết câu trả lời của hoàng hậu có ý nghĩa cá biệt hay phổ thông đối với mọ i người. Đức Phật xác nhận câu trả lời đó không những đúng đối với ho àng hậu mà còn là một sự thật phổ biến trên đời. Ng ài nói: "Dù đi khắp mười phương, không bao giờ tìm được ai y êu quí hơn mình. Đ ã yêu mình như vậy, thì cũng chớ hại người." Quí mình hay quí tự thân không phải là sai, nhưng cách trân quí như thế nào cho hợp đạo lý mới thật là đúng. Mọi người hầu như mâu thuẩn khi quí thân m ình mà lại ghét bỏ thuộc tính bất khả ly của nó là sinh, lão, bệnh, tử. Nghĩ cũng thật trớ trêu. Nếu đ ã quí thân thì phải quí luôn cái hoạn nạn lớn của nó mới thật sự công bằng. Thực ra, tuy sinh-lão-bệnh-tử là đại hoạn của thân, nhưng chính l òng ham muốn sai lầm, đ òi tách rời cái thân ra khỏi đại hoạn mới l à nhân tố đem đến mâu thuẩn, đấu tranh, khổ sầu v à thất vọng. Cái thân tự nó là thành phần của sự sống, nó cũng vận hành y như lẽ biến dịch tuần hoàn của vũ trụ hay thế giới tự nhiên. Nếu thiên địa vạn vật có sinh, trụ , dị , diệt hay thành, trụ , hoại không thì tất nhiên cái thân cũng có sinh,già, đau, chết. Cho n ên Mạnh tử nói trời đất đều đủ nơi ta l à vậy. Người giác ngộ là người thấy bản chất đích thực của đời sống chứ không có thái độ nhị nguy ên tham-ưu, thủ-xả (ưa ghét, lấy bỏ). Hay nói một cách khác, không loại ra khỏi đời sống yếu tính m à mình ghét bỏ để thay v ào đó lý tưởng mà mình ưa thích, cũng không hướng ngoại kiếm tìm ảo ảnh do bản ngã và tư tưởng vọng cầu. Ngày kia có một thiền sinh tu hành tinh tấn nhiều n ăm cũng không đạt được mục đích thoát ly sanh-l ão-bệnh-tử. Ông đến tham vấn một thiền sư: - Làm sao thoát khỏi sanh-lão-bệnh-tử? Thiền sư than: - Chỉ tội sanh-lão-bệnh-tử thoát không khỏi ông! (ViTiếu) Thật vậy, sinh-lão-bệnh-tử là thuộc tính bất khả ly của sinh mệnh con người, thế mà thiền sinh nầy cứ ngày đ êm w,?$J*rD OL \ja};c-j8X PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.|ǕvB%]CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b &ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI =v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0 H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ %h9pQd l$q'M΂_^.z~r匱 CũM;a%%C(_.-g4Q'YB.54]qC]0|)+ endstream endobj 153 0 obj > endobj 154 0 obj >stream x\K;ϧ9NK~/-@KNy d/[R~* >pk?; `m)o D_2 sQ`; : L^@@DY|>N\PC _[$m ׇ F;fe@OpJLTF|{>^߯ <>?xzo%ܷW$.>V{hXÒa=qprD9 VFHDh#}A HHkV.AR.je IrJ_F '!BO hi ׹ˆH;(vd$*W{8؎ '8fuFOձ٩xzĺ> ET卷OpOVr&ʋtL|n|@gA)L3B^΂ǿ{}\K8w{%2+ERw w{'}PRDn$,eH-b%Wut>G}(!j>p8B E,.Ңi$X81w {;xBrٺ$ I"KL4w ɜ1DlTұYr}^+=p D F]Քt0*lK«Z안tj_IvLTZ;&&uA>@ Dβܭ1#t\4ZPV%I&&D`Ѷ2 ZģS\ -h7"yxٰb u]s-D߰MIF6w^R]Y*_{It7aOqS|Zi٫mWң̟#DbOvL!NCLe pk )n1$ߦ-h)O)=5*!4WcOX.-aTڃNC6!iX]웒Zt1dN5 AwbԟRV:TqQWBz{Cn [@jOZIEE0RyVʹuSA sPhzRA{sv_V%K#KMgeA1HfgFvY=X. ffz,T2j G>86֭gFҶ(#(JFSU8-I~YȍRPhU{H'%)ʰ tHMw-g#[N8 [yKθ@-@AKIh(Y 4  Q{- CR Soxtx:9o`J*KF|8ivޘɈ> ". B;lƟs8#nErGNq~4/ Hl$/cS- ,OFbhqqWTMGKi,(FҲC9…BQ# ΢ |*TZIzbD"Icuq`pwpe`;Nt%1lf$I2^yx9S*:+7K-76zn*ʄx$=TΩ^Pbb!UABe̛CSN:82R*[(]Ƀ!W"0 "8^?H(JQ C$. RJV_/&g HA/׳}P+#ڱgѸVq ٙB"/7DPR]cC8ѦoIʔȣfw!e>wa]>_ E vP]CG#bUq|)"J'qvj˧U$[. _³YjѤjJҡ_wbfZ1WG 0XXXR=@.IŨ+CVhaTlޕ4=+x ;\GJ=:ga_RpZ*E6>3oUD cAM KlJ9 {;Rs'kԀzJ&ߎAf:m0&bZ`n+BG 5 =30B4UkOV5:u, ¹?+^%oIؓ&>y;3[iE 7YIXd. ( =)?Bjcll%AP4y˿!G"UFE#15t Y'Pz]jvFkBG%n+ܫTL-J -F ^(Tvާ"#,hASGCe kJg:^)}y,|NM`CA+\B"Y7`%4lizaI8_kWRxh޶qm"ebXVU[Hgnqh,|vdM)]-2HU")\ なN3*aEsadkץirPo\ endstream endobj 156 0 obj > endobj 157 0 obj >stream x\K 9@9,? 4UZ`o4CS^" {ߏ'?]=} e&]CEOS7Ji/vSYv_oQUwno*wGuj֡/t(p햫ݍ_i~{u~} US}0Wӏa10ݟ 8voW̫VjGd9` ;.ǯO^ =: y臌hue톇8S6?QK K] ٛ eA'`8GX*#>*FϷwuS/b)Htw׍@9\aOy\% 2^  jm H{RGՑ򤎌n"ğ2Z>a5KVeK\y8C `O7_`"#&@aM:ꓒp;Tvt lmE F[eO*IVQ/9R߆ue?ָP8MX]Ƶ^63eZW6%wwu3mNͫh#Ӎ:i^} {[M U"~P+_e2Lg xxjL !A]L%?kkw8!dx']v!F{D#quA_$j!@[>9rw0)9 ^cߢYeg~NoQW͇|(М.nQE Y,Q ̑Q.O9EW8fn$+ۖBѝ} D r2iT=) Y |cB^a(T}OYIޔόf89=vVcCt8Pb.']Mt:!21b V# }25(sx{Sr# X Myz-|y$?[]imxZZN3F Z~;ю @-tO-hVLi 8WWUMBcCϘ˦Bj;Nh6QY%ȤcR+D|(~ d,+ވVȀfa b!F258\J ,6Vh&vǺa;:.p*NƗe(\@ .RiX pQd%\@y(+Z1 ;tM6ؤ X ,r'C4*Fcnu%*UckGC+%_tڕ$IQ~GiF+ 7>x[6!'V-ɍPfHf$**VA:i%i/:"DBW5}ײnnqjk$7[,)P8ZKgP4f\)V"++ؒE4]y0Bp9B!JJȂP֒ZxV*b5`]۝I=dbKyn O _E@xr!"}|^9LE$UJ v[T >&&ȫ#X7 wm~Ap:D?a endstream endobj 159 0 obj > endobj 160 0 obj >stream x\I#_Aʥ6h-i`nc?a7YTUz-4ҫʊ=c+2S)q_I~tu|?Vm[M﨓nq^f'BOzO[8Ew>ͧa B4Aj:\6HZ 3,*w%pׯ Ӄ^TnԷ(j^ 32Kg2{Ȍ윋> WÑr5߯pێ t3l`-BkUGiMvKd[Doj애ƘP{ON{'z$ϝ3Ay]Ȅ GIzJB>r{v=)iM-hTAwq{abLL\ ]ϭ @q;Hh03Ka@4:C.x_!H@,Q`,V9Z7*=w@G3A/qWmV"OhZ8S܃Gt1!N9s !w,H2#(A ow g|9"l'on9Q"r\Kg7+OqrGPq= {t8nkR IԽUSHIK@'j/M!wK7\@fGL4+Q\ .""IvEs59$V-p"EhRѪzVz0=l{IF;>R3K%,9Ss"Bw0Ea 9,f&[вY弋G"GvDr1xw.x|d)0T!wWx'9욟`W_İmS*ΠÏ쫨C4(FRc{H$7G(_Abz!!3F$*̈G5@UɏZ0xorK:,r%C`M涸4zyQRpLs!W"Z =VY0pl+Y a :K7mvVOjy = 54/f{=^$J2C",VG8^pvq VE Bz9ѬK^鼤hXi#ٞ2] 9+s\\F)tc 5VÃO]0-aGZaH.ϒ"rYVTr@ 6%3J 'i.(Q'6_ ܒ74!Mu%geW P 8_HT`Ԡq@[# H\'v~rC2Kw?S9޺4#ax@rV_h 3^Au\/cӖ+m6T;?'jq q-[s\lT,iI s/$D"D(%Qb ~ da@zQ5u6 =DKQZȵِ]XhcAC2ݬXU42_Nyk 1Yc~\U VXj0TOxC#vc0g06‡*;f,(+߇K{͚ڑ9w[)TKAo6EޏpPiˁT2%9xģ/Sa"k\v C9O+bmާa7(wF+;i-Q>I4>#xlCmV*mlx{q eX p3'qϰ6:1t e`dCMHjeyB{P{ /8DrԄTe^4aYd/ղ)OR_õFC汦RS9jNgLP?`=`0aE > endobj 163 0 obj >stream x\K:%e\쮁MҐŐU^02|GGo3 շ,K5\8iꆋjގ?&sSٯc+k1r߾ۇx:5.rOoYP/~eAمK7eh.K׫2]^/Cep:0sub/àv~:xa|{?yu{}k\,^_pp㷄| :e,2$ Fx5ί~ޗ=;2qt\kmIK] هi1X #=*^ӫ?e]q'/z|o||Lm_v7oDAƛ!aDݬMa `ud:A6x/` hMKqZ氺JVyK\A3,8~l#ͨw0.b X;Y}RgR_=H#ʭ2tl">+(Ϧ9G)-&RwXBTIcU[׏E[ 9RR'&gWjkl{q f aoǺ* >d gdcM'TFdS7i~k8a~s;UKvw &de-󋂌m )(ش2aB8.T_8-mj4ӯDQ- qWŶM6$1Ty#>hs|n>L &pS+)C@"JWCxQoMֻ G(.DȽ2D$;taUnzP=c|'22 8AA: (QàF> p8I׃wH JLȝ]I/*8q+'WQqs/3PS0LaVCѓz}P"bo`c@ѶiO!RDp CZAbkC‑I\Fr64ideHuHX-8#aW 枢Es:ml  9鱉C1~Nڦ3iˌ]iL-ɜ7'Ѝ恱(K,'9'c )#񜎥 &\4E5r5d:Ydlҥ`hX{RYP6aBPQ9o2J HTxzK۾baߑ(N^,ƩXN!hSeW|3 Pݏ:`yCBʸ2W2r1A1)V^ >" G2#\ؓzMI`qó?f͊=Ӵ !ȒcnKdbޛgFL:5sܖ UֵȡPLЀ+LX5!*DՈI =DxUc/)lWAVKTtJEB!8eH`> B5oEf*-PB\P/baQ3ݓ56qT>Mg-wO+ \e-В-Dgrp(Cl*/0ANLعQ!꼳;BUa[H-L HI[-hjdBc#0\Z+L"t3y^- p n/+30Vu?ɤZT^X(EކO60!>Ȁm1rRVYM@ "j0_x h ^Qe Dp6|\e;! ZϙO4eᏨձ 0> ̱|{ X_~5HՇQ2)R(|huUD C3vɞF]4iWt)6 MZj1P '}daF.-ŧ)'e@2e!/jv7x1,+u8\{x?Ff endstream endobj 165 0 obj > endobj 166 0 obj >stream x\Kޟ_@{_p9m$JfCn ߏmIV}! Cc˥RQf]wiUO?:;]E]~Z}d/Y1+_Uͤ/TuQԌ2ow_7(_oyZa͠/6ڦ/z.~Y Ljsїϯ+Fi[u˗5{fּ{PV.Ooo;mH 03lG@7,t L mF }d kxw R^]Y8cdw>Ïq;_;ow^ynt z aKVaV. ) }̎;ZW[tgRWhrE`#ʭtWWLq>*(/Qju;&:Hzcj]("ol#35zxaVG9U@/ +)5z Y压l~wy'. Bj1l,m!mX_!jG5 1 ˩nڻͶ?Y{vzmuh85;) ٙ"5YkL&pgN]aj懧f_' 2lC| z욁2/Y"*/Az- v:ԧj/%w@'zH^ѡ;睆I19wBkksޞn(1zRl]~B(+ \gfO\ EO ^L`AH8=MCx^D! WEy]tlK;P!GB}ǓK BLAٓ=ǣʎk;āxbL)q]S,AyduCPk,$l;!ryf*D2jދ6ɝ' +" č1.(\~=6+dU=tT >(j@wGuNc?_N0H TJda7;~YY+M2]rq󾌔+LY]/W\ f(i4&"˜"dsd8PjJcƪ)>@x!Qm| loܨ\U?la>Y]mqVZ8 wHJYTjt({gc,>r`b@NSڧTM$rB|R[ )qjy+-C U"bfP$A@L/IX*N.~c1 )76$o?9aP]IܓG[eɧ^KL1P>yOBJ>6KN${eC6e3) Q˳Pky zJU Ub}bkg+BwwGI6m߫8:\UIɶCalfg @&uOIG(ʝ @;2z $=F68%b98uO&l4, > endobj 169 0 obj >stream x\Kϯs)CL gЃ,#@KfpieL4k 4L4H8{()M~C0UYbdW|#vE G*9wH*sxbL%0GN+όRͬa g' R7"0P0.wag(f܁# 1#pˀ %~a:.C$7/ RIch =EOه^V?WY{'(=&0ڙirckcfArL70^&SVȫòS ,D(``wcŤUm̲'Oׂ;Պtt\Bbq)e{`#nn`6$N!aS z˘-0AX?DD 0VCpu|y* Jooͣq~R%H :}H]y~ 0'`3 4d Kb 5:v|8d:pdaY'LKiEa ֚zЗm} :rKR4$,eiVY@O>c# 7.ZL'}( Z=1:f+85~g .AuT(*եC5 a =aa endstream endobj 171 0 obj > endobj 172 0 obj >stream x\K s{-[~0( އn޸fqnd!hwaIMOEnߢs3XfTƟ , 8ߚi/︂[}[̽[LaRo~Ncwv؛ hx 'e%Xhof|~-Ӈ L m y#T,d^G, cZpҢ?z}yͤ78}n|#ugE}6?A϶n ;¶̫a ֒۶:nd4!2,*g`5fl1arcڬq\8 OAk"?82cS+h+QQ7v 0^oinnƯGO6؇}xeޘmk{/LwEH/OPhw xلFOJ 3==(ˀ>1Fzߤ&k5/hM" \l7>$Sq,bIQPOLpΪD Lh Y(2YФCOC?Gba= W1x3e˜vmҎ`etub33`""qpXEȖq)"up* TK+FZ_&) endobj 175 0 obj >stream 9o?~\04^؞:{Ng\OoϷo\}prD_OXj/McN8]tíYZsOݖ?߇nm3˲~lA 0uWT/ !^گ`Yah.MB_Y9vrk1;^&X#hw S/ ]~ p[n{=rUhGwB60||D˲/Utj"ӊ`VT}cП~fmK?|}0aa[P$cghvd {_`"2z`؈VE۠q{Yp4]˱}FYMޢ#8 "MT!͑:c`bf:@ʟŬH8UYn .`kO[0;wqn!Zg'}~6'@c{ޣe~gcom}byqq9Lt6e(UlGI9St8|˥V=W8/z=n*o?\7^,u?-^~t1(x^zȾ$=#߁Hsφ]0ݙm C5">>΄_&Q[UI XIܱNpWˢ1}֠Q@hX2P lr :Pu޲$mϢ}vr}#-p®GQ^8(@D D3D1w!vԝYRYx@*ZU:"I?މ2cK Sz45t.aYjt+ "T\bD:R~Q_n\#\SeFHH;yp7D8l$&KpXR\}pb)XDh.YVjFAւN&q6,XG`9D,8 FQQڑ@=Tς1oսD"QN*\B=$ԐѰM;K[R4d6)? 1]2i)I[ Uo vwtm(] $xʕOhJȺ W8EjVngH Ac*cw,Mt´#Bu1\Rxg%'rbWmpCٚ'Eid JN[`ҙ Nxf%m`,_se~o+%*C?{|R@DoytB22R٭R) O ^UB?P%džNrb\jXMLBwJ5F,C]G0>Rk S& ,:R;aZIFn?VI"M䢑R+Rœ0 ]v}B >ɈD%WKmReʖ7'@0*G3vb"9R7%S 78ĽY@2u ',1eTfB0U-i֖@ޓUtXו6g#6$1đXNl4^t 02I/ 6d YV$)FlvQ4 ߂{ٝ44\7g#VHd=;Mj KX+8S+#G7SVH+g>RI;S⭔RGR':.F^ҁRm*jY6gj gٰr(}>*Y~3 V]bXHꯨ]]XaR&YY[iQ ݿ6WBv.WI^RF]fĤ ߩP2 NG4EC=e6qj,ɷ0]Tr8I/ q-jp>>SJr,?('O8Z>j,/} > endobj 178 0 obj >stream x]I9=`n4CS6``2dqJ DkgU4'Ƕɵ}w>ǃ;~]ss{[߸ϧ;L qy̓k*n,΋?~$ ğeؗH@z `VL$1uIV4ֵֿ%x؇v ;>vDw%6z` 8X͂q_^ e.Vwp8vӢMT!ő:yŤůP@U,x'ϗ SXr =u68`p! Qj\8oILƖ5M-렭tj'>$JBrbj,3[ |QcEP h&X7 $̦N=7ey.ur.zVɰu.v^ǍmYSJJ` `G !{T=Za,{]Mq+Ov VMJ dl+RąihVN%P36x-NiH FC"!_XX.`k#O&kpd&jV; mt·L6zMx Ctv#QdiUycZPZi\߰ .#3$)Pt MGT,U֮Sm]5۴Z{+Bbfkw4 hX=gwh ـς{88յ$,;kwbUdtKwe 97orz֮c|ӄ0%6{Զ.a (\5(SچcELxRoasEwdāNXSJr' 6 ͊6pEo > endobj 181 0 obj >stream x\[~_w,Y @ }|?qT~8N۴ӫ[̫ϕV //; P i$? Lal@Eu2X`93֝$%!/PYpѹcq8)eǶذw`DU^kI*IZBTݷ(̳D9b>NP8M8wr̔vws%;7og:]_E Sc[\ BX!a-8l`?]^%2#@GԶwsqo/N9kLI93P 5 t>l~$BB0v+:tUxTJ l@}`kGPQt xljr^f)qsм,*#Z&-u*Qz[`OA2w*&syV xPԕ&7_54n4+%t%hb[H\xǝ$UeN$IhCx?s RHOws^~xcBSgBEA[m5 VIK%` [$SF0fFr#?Jٽ1t XpJ"by T4셋s1B)Xt/cU fR;Q3"mw(x.%f 1뒎eC2r_h||t3)ɖөnTBGfzՍi7a]lvΌmYl\QZ;!q&tz +m{L6z هmoB}5RskYg(k!uV,raWMXB+ּÜˠ ]ZحGy&-¼h $ b{X\6ZHԜ@tT̞diApy1 zCjY{+T)2"J2IoJtqoͲւ-Zl&765IڋyAnkǐ!elza`jLW>2VCe=sؗf-.Th"i토o+h$8a_D'%E>Vb1SHRGMCr r\ԥa|yIo#jaN /S,՘+s'X-l쌛IHJZ[ Rv ɮUnNB^AO-f-&F&hEM]n7Vk:1[F?Kl7X1zTLzx!^cwVK]jY(ƓIb x?K)Ju[^Û]z-Ϝ|י.}7ǼxrfhdpyRC"ezzj5 콷֌r]pz,$`%_[_:2-|j5gaN~%ՅId|,GG*%@ }|ic뽦3(.%¾/9AO$2(reLE>&Ǝ=v/bK؁ bS!g+-v\].b&'Vc-]TeB0-"V2ֽMJW)@$c~xV%).,]v cGilh-=r6S4^u )Bȿv=R?ruC cXK"oo_k kk(aJF "Ht$z>H0T+:[Pk0@H# \/r3X@)2BhA;L] ɀVU^&z$ ?X]Ihdqn_)9! IH Qê(N7j?^@=1 endstream endobj 183 0 obj > endobj 184 0 obj >stream x\I,)r)x450| ~JBJUwaL) Ŧ/"pR㢧0V|vL|Ou>2ῇ_;w FroAMjp:ۛp˟_~9MPvzXhNᨆӼ~/82TO'K>8aҧaP~6 :l?qݏa|K_y?al߲2+rJ zp2.lW iű3SY:ysV;`3k0nx ;ύ`B$.h^`WO.q=Gfsj t_MRbVV6xB_i6NTN9-Zäf՚uü`.|LILFoܵ13P`-r2L7M[S^%r#E4PIjɀL)8rK(p㎂NGҁ@%osZ9p˷fw)GIrf 栕G{ S׳S1ZXVحaOՅeY"f{ūlA銮MT*&E|"GS?E_\}f!ںȐDW8+C"GxYt!nT zS[S4Ra \g]IZ^Dp lQ;**9֓QXD$)"iuY J&!0T)q.yUgDғn9 hܚS~NC㸜*ɂE1Q9[-bXєN4CdX`g "-gy4禃Ng/oTmr{0q ȉ+hZVRbCoKU{bY9^ZE 8+ؔ>+hEݮ*]o7|֯\lϖ9|.a`Lb  )R 5,Ӵa> O} TOg9;b+jAF^[z7$eyY֥hd⇜2 ˞հF, 1KCV/ѠAf7#V#Y@!ڲ"G*؅? L0\op(n}jˉ{eb%t)ɤ CҢ$` I 5tmFйrq $W¡7h~@ė׻,5;8j v[NJ=SDWsTfH5bIA1%ƽ 8$9@~P_rB@r:Fr') lߍJH"?KpQJ㩒VR_Ը\|ĩܩ5%YlA'*hrg@ V8"eC?w-6h.kl&c*KMO?>RR,*懂'M*ƪ(˗a(e}gճ؆+Fe+@J;W0L n2? DٗT;91[ e/"o;aMl=i%:>pMt?K:.G"E=,ˋE+9e*_~ @o Cn@ |Uan`AWlO}q',*->0KUrHqpEVKB2]gfOQy%GppM Y+?ָ=Q-3y)l~9H08PK+auR_NCZSS](YRlAh·p$-AKOl(xNo;ɫL/-0.sK~ŧ5fLUTcE]w&p5!gWmh,'dn !0)5r-\ΒKW=s  En~hGke$,]k'][{Ӡ&XyzqlŌ)Hߢ_p]+ySvUDgQk&mUxD'ה8_Ck) p%oWXU -Ȗ!;ңT*e+ۻM3H4m^1%5MDBZu?R/ks~S`p1d @đYTMh}#Klrd우| J]n_/tU.3)N9Wӱx&2_ 4ZnbԡİZ~߄ieP#/ endstream endobj 186 0 obj > endobj 187 0 obj >stream x\K律s`V#|s)N&ė|HWZZ{U]]WOw3ht7c/b.߯~.^וn/e}h'b6d7 Jw˟^~`օeh/Mnto?K"?Vh?7!{:so^oƽ ]6d+Z_)㿡ҽ~\0o{_AR%n]Aw_`zǴ@e6|m]` MZ?|Q`iK'{ز8XBd oƅ;F5;b:mOV3q"{pW(}2UvwGdcs_q] AS~߬^B`P ІfG`KL^3H懯o 9#vߊ "%: ` yЬ)!kFgYߙ d1)ran[gQ(aF>w:۶Ղ1{H3g ދ觝bi,Gt0t(V|%ӓɞ 9" ^Ab JAB>Q.;P b`63uOPTYxhH-#L5h nۣ~iwTyt7XcS˅"H,Q*g(!H- GbșdpC)P=p9ʶB L$ j ,HgTq m>d'{HܗdFo뎖0ŀ.uZT [k?aĨ0V֧MT:+h1H,ni U^iF$6 *I-T =NL#@q-Lme{J a9& %xKmD) 1 -PG=O,0IT]0 K6d>>A`SӮdq[yg Cx*k8HUb#gW cW!GJ暣Ҟ.Bs\Y,\ozb Q Pڀ!YI>0r"j늤"i'NԪ-+`bW8/)EȚ<Ke #F#ݖEN.MpJBs5EC \[H%gDpBc.Olq#PZ٪Ce/g;*y2 csCٟw~D9 .qÛOu?{?Vc ,´R@,JAkf&*ɮhuJLx6Fm[l)# 6e*uA +YI72ے<ꂊEM)CD0+ZSJrG%"+