Trong một buổi cà phê, chị Hoa kể về cô đồng nghiệp mới. Chê từ cách ăn mặc tới cách nói chuyện, chê cả cách cô ấy pha cà phê. Cả bàn cười ồ lên. Chị Hoa thấy vui, thấy mình sắc sảo, thấy mình được chú ý. Nhưng trên đường về, chị chợt thấy lòng mình trống rỗng. Buổi cà phê vui đó, thật ra chẳng để lại gì ngoài vài câu chê bai. Người bị chê không có mặt ở đó để nghe. Chỉ có mình là đã gieo vào lòng mình thêm một chút khó chịu.
Chê bai người khác là thói quen rất dễ gây nghiện. Nó cho mình cảm giác mình hơn người ta, mình tinh mắt, mình biết nhiều. Nhưng cái giá phải trả là tâm mình ngày càng quen nhìn vào điểm xấu. Nhìn ai cũng thấy lỗi. Gặp ai cũng muốn chê. Lâu dần, mình trở thành người khó sống chung, không phải vì người khác tệ, mà vì mắt mình chỉ còn thấy toàn điểm tệ. Người như vậy đi đâu cũng mệt, vì thế giới trong mắt họ toàn là lỗi.
Kinh Pháp Cú có câu: "Dễ thấy lỗi người, khó thấy lỗi mình. Lỗi mình che đậy, như kẻ gian giấu bài." Câu này nói trúng tâm lý của tất cả chúng ta. Lỗi của người thì to như cái rổ, nhìn một cái là thấy. Lỗi của mình thì giấu kỹ như kẻ gian giấu bài, không muốn ai thấy, kể cả chính mình. Chê bai người khác, nhiều khi chỉ là cách để mình khỏi phải nhìn vào lỗi của mình. Mình chê người ta lười, để quên rằng mình cũng đang trì hoãn. Mình chê người ta tham, để quên rằng mình cũng đang tính toán.
Buông lời chê bai không có nghĩa là thấy sai cũng phải khen. Buông là thôi đem lỗi của người khác ra làm món ăn cho vui miệng. Khi thấy người ta làm chưa tốt, mình có thể góp ý thẳng với họ, nhẹ nhàng, riêng tư, với ý muốn giúp. Đó là khác hẳn với việc kể lỗi của họ cho người thứ ba nghe để cả bàn cùng cười. Một bên là giúp người, một bên là dùng người làm trò vui. Lòng mình biết rõ mình đang làm bên nào.
Có một cách thực tập rất hay: mỗi lần định chê ai, hãy tự hỏi ba câu. Thứ nhất, điều mình sắp nói có đúng không? Thứ hai, nói ra có giúp ích gì cho ai không? Thứ ba, nếu người ta nghe được, họ có buồn không? Nếu câu trả lời là không chắc, không giúp ích, và có thể làm người ta buồn, thì tốt nhất là đừng nói. Im lặng một lúc không làm mình kém sắc sảo đi. Nó chỉ làm mình tử tế hơn.
Chị Hoa thử làm như vậy trong một tháng. Ban đầu khó chịu lắm, vì miệng cứ ngứa ngáy muốn chê. Nhưng dần dần, chị nhận ra mình bắt đầu thấy được điểm tốt của người khác. Cô đồng nghiệp mới hóa ra pha cà phê rất ngon, chỉ là gu khác với chị. Anh bảo vệ dưới nhà hóa ra nhớ tên từng người trong khu. Khi mắt mình thôi tìm lỗi, thế giới xung quanh bỗng dễ chịu hơn nhiều. Không phải vì thế giới thay đổi. Mà vì mắt mình đã thay đổi.
Lời chê bai giống như một hòn đá ném vào mặt hồ. Nó khuấy động nước, rồi chìm xuống, chẳng để lại gì ngoài những gợn sóng khó chịu. Lời tử tế thì khác. Nó giống như một bông hoa thả xuống nước, nhẹ nhàng trôi, ai thấy cũng vui. Mình muốn để lại gì trong lòng người khác sau mỗi lần gặp nhau? Một hòn đá, hay một bông hoa? Câu trả lời đó sẽ quyết định xem mình có nên buông lời chê bai xuống hay không. Buông xuống rồi, miệng mình rảnh ra để nói những lời hay hơn, và lòng mình cũng nhẹ hơn nhiều.
Trong xóm, có một bác lớn tuổi được ai cũng quý, không phải vì bác giàu hay giỏi, mà vì bác không bao giờ chê ai. Ai làm sai, bác góp ý nhẹ nhàng. Ai làm tốt, bác khen thật lòng. Người ta bảo, ngồi với bác thấy lòng mình yên. Bí quyết của bác chỉ có một câu: "Mình không biết hết chuyện của người ta, nên đừng vội chê." Chị Hoa nghe vậy thì nhớ mãi. Từ đó, mỗi lần định chê ai, chị lại nhớ tới bác, nhớ tới cảm giác yên bình khi ngồi bên một người không phán xét. Chị muốn mình cũng trở thành người như vậy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư