Anh Bình làm lương tháng mười lăm triệu. Đủ sống. Nhưng anh thấy thiếu. Thiếu cái xe mới. Thiếu cái điện thoại mới. Thiếu chuyến du lịch. Thiếu bộ đồ hiệu. Mỗi lần thấy người ta có thứ gì, anh lại thấy mình thiếu thứ đó. Anh làm thêm giờ, làm thêm việc, vay thêm tiền. Có được thứ mình muốn rồi, anh vui được vài ngày. Rồi lại thấy thiếu thứ khác. Anh bảo: tôi không hiểu sao mình càng có nhiều, càng thấy thiếu. Câu hỏi đó, nhiều người cũng đang hỏi.
Tham cầu là vậy. Nó không bao giờ dừng. Có một thì muốn hai. Có hai thì muốn mười. Có nhà thì muốn nhà lớn hơn. Có xe thì muốn xe đẹp hơn. Nó giống như uống nước muối. Càng uống càng khát. Trong sách Phật có dạy một ý rất rõ: tham cầu là một nỗi khổ. Khi thành đạt là một sự hoan hỷ, rồi mất mát lại là một nỗi khổ. Sầu muộn rồi hoan hỷ, hoan hỷ rồi sầu muộn, cứ nối đuôi nhau mãi. Đọc kỹ sẽ thấy: tham cầu không cho mình vui lâu. Nó chỉ cho mình vui một lát, rồi lấy lại gấp đôi bằng nỗi lo giữ gìn, nỗi sợ mất mát.
Trong kinh Di Giáo, Đức Phật dạy: người nhiều ham muốn, nhiều tham cầu lợi dưỡng nên khổ não cũng nhiều. Người biết đủ, tuy nằm dưới đất mà vẫn lấy làm an vui. Người không biết đủ, dù ở thiên đường vẫn không vừa ý. Câu này nói thẳng: khổ hay vui không phụ thuộc vào mình có bao nhiêu. Mà phụ thuộc vào mình muốn bao nhiêu. Muốn ít thì dễ vui. Muốn nhiều thì khó vui. Đơn giản vậy thôi.
Tham cầu ít lại, đời nhẹ đi. Nhẹ đi ở chỗ nào? Nhẹ đi ở cái đầu. Ít muốn thì ít lo. Ít lo thì ngủ ngon. Ngủ ngon thì khỏe. Khỏe thì làm việc tốt. Một vòng tròn tốt đẹp bắt đầu từ việc muốn ít lại. Còn tham cầu nhiều thì ngược lại. Muốn nhiều thì lo nhiều. Lo nhiều thì mất ngủ. Mất ngủ thì mệt. Mệt thì làm việc kém. Làm việc kém thì càng muốn nhiều hơn để bù lại. Một vòng tròn xấu cứ quay mãi.
Muốn ít lại không có nghĩa là không muốn gì. Người không muốn gì thì sống như cây khô. Muốn ít lại có nghĩa là muốn những thứ thật sự cần. Cần ăn, cần mặc, cần nhà ở, cần sức khỏe, cần người thân. Những thứ đó, mình cứ muốn, cứ cố gắng. Còn những thứ chỉ để khoe, chỉ để hơn người ta, chỉ để lấp đầy cảm giác thiếu trong lòng, thì mình tập buông. Buông được một thứ, lòng nhẹ đi một chút. Buông được nhiều thứ, lòng nhẹ đi nhiều.
Có một cách tập rất thực tế. Trước khi mua một thứ gì, mình hỏi mình ba câu. Câu thứ nhất: mình có thật sự cần nó không, hay chỉ đang muốn nó? Cần và muốn là hai thứ khác nhau. Cần thì không có nó, đời mình khó khăn. Muốn thì không có nó, đời mình vẫn ổn. Câu thứ hai: mình mua nó vì mình thích, hay vì người ta có? Nếu vì người ta có, thì mình đang mua sự so sánh, không phải mua món đồ. Câu thứ ba: một tháng nữa, mình còn thấy nó quan trọng không? Nếu câu trả lời là không, thì đừng mua. Hỏi xong ba câu, mình sẽ bớt mua rất nhiều thứ không cần thiết. Mà tiền tiết kiệm được, mình để dành cho những thứ thật sự cần.
Tham cầu cũng hay đi kèm với một thói quen: mình cứ nghĩ có thêm thì sẽ vui hơn. Nhưng thử nhớ lại xem: lần gần nhất mình mua được thứ mình ao ước, mình vui được bao lâu? Một tuần? Vài ngày? Rồi niềm vui đó nhạt dần. Món đồ vẫn đó, mà niềm vui thì đi đâu mất. Vì niềm vui không nằm trong món đồ. Nó nằm trong cảm giác mới mẻ. Mới mẻ thì qua nhanh. Cho nên mua sắm không bao giờ làm mình vui lâu được. Vui lâu chỉ đến từ những thứ không mua được: sức khỏe, tình thân, sự bình yên trong lòng.
Anh Bình sau này kể: tôi tập muốn ít lại. Tôi bán bớt đồ không dùng. Tôi ngừng lướt mạng mua sắm. Tôi dành tiền đưa vợ con đi chơi gần nhà. Tôi thấy lạ lắm. Tiền ít đi mà lòng vui hơn. Trước đây tôi có nhiều đồ mà lòng trống rỗng. Giờ tôi có ít đồ mà lòng đầy đủ. Câu chuyện của anh không phải là chuyện của riêng anh. Nó là chuyện của rất nhiều người đang sống giữa một đời đầy thứ để muốn.
Hôm nay, thử nhìn quanh nhà mình. Có bao nhiêu thứ mình mua mà chưa dùng tới? Có bao nhiêu thứ mình muốn mà thật ra không cần? Buông bớt một thứ, lòng nhẹ đi một chút. Tham cầu ít lại, đời nhẹ đi. Nhẹ đi rồi, mình mới thấy: hóa ra mình không cần nhiều như mình tưởng. Mình chỉ cần đủ. Và đủ thì mình đã có từ lâu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư