Cô Mai kể: có hôm tôi cầm điện thoại từ lúc ăn sáng đến lúc đi ngủ. Ăn cũng xem. Đi xe cũng xem. Nói chuyện với con cũng vừa xem vừa gật đầu. Tối nằm xuống, mắt mỏi, đầu căng, mà tay vẫn lướt. Tôi tự hỏi: tôi đang tìm gì trong đó vậy? Tin tức thì ngày nào cũng có. Người ta thì ngày nào cũng đăng. Tôi lướt mãi mà chẳng thấy no. Chỉ thấy mệt.
Điện thoại không có trong kinh. Nói thẳng như vậy để mình rõ: bài này không phải là lời kinh dạy về điện thoại. Bài này chỉ mượn nền chánh niệm trong kinh để soi một thói quen của hôm nay. Trong kinh có dạy về chánh niệm. Đại ý là: sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, niệm, điều phục mọi tham ưu trên đời. Nói theo lời thường: biết mình đang làm gì, ngay lúc mình đang làm. Biết mình đang ăn. Biết mình đang đi. Biết mình đang thở. Đem ý đó soi vào chuyện điện thoại, mình sẽ thấy rõ: lúc cầm điện thoại, mình thường không biết mình đang làm gì. Tay lướt, mắt nhìn, mà tâm thì đi đâu mất.
Buông điện thoại không có nghĩa là bỏ điện thoại. Điện thoại vẫn cần. Cần để liên lạc, để làm việc, để học hành. Buông ở đây là buông những lúc cầm lên một cách vô thức. Cầm lên vì buồn tay. Cầm lên vì không biết làm gì. Cầm lên vì sợ bỏ lỡ chuyện gì đó. Những lúc đó, điện thoại không phục vụ mình. Mà mình phục vụ nó. Nó kêu một tiếng, mình chạy tới. Nó hiện một chấm đỏ, mình phải bấm vào xem. Mình tưởng mình làm chủ nó. Thật ra nó đang làm chủ mình.
Có một cách tập rất đơn giản: đặt điện thoại xa mình ra trong những lúc quan trọng. Ăn cơm thì để điện thoại ở phòng khác. Nói chuyện với con thì úp điện thoại xuống. Đi ngủ thì để điện thoại ngoài tầm tay. Chỉ xa ra một chút thôi, mình sẽ thấy khác. Bữa cơm ngon hơn vì mình nếm được vị. Câu chuyện với con dài hơn vì mình nghe được hết. Giấc ngủ đến nhanh hơn vì đầu mình không còn bị kích thích.
Cũng nên để ý xem mình dùng điện thoại để làm gì. Có những việc dùng điện thoại là tốt: gọi cho cha mẹ, đọc một bài hay, học một điều mới. Có những việc dùng điện thoại chỉ để giết thời gian: lướt xem người ta ăn gì, mặc gì, đi đâu. Giết thời gian thì thời gian chết. Mà thời gian của mình thì quý lắm. Mỗi giờ lướt vô nghĩa là một giờ mình không sống. Một giờ đó, mình có thể đi bộ, đọc sách, chơi với con, ngủ một giấc ngon. Đem một giờ đó đổi lấy vài chục cái lướt, có đáng không?
Trong sách Phật có hình ảnh đi thiền hành: cắt đứt hết những tính toán lo âu, sợ sệt, bước những bước thật thanh thản. Mình có thể tập một kiểu thiền hành hiện đại: đi bộ không cầm điện thoại. Chỉ đi. Nghe tiếng chân. Thấy cây cối. Thấy người qua lại. Mười phút như vậy, đầu mình sẽ nhẹ đi rất nhiều. Vì mười phút đó, không có ai chen vào đầu mình bằng tin nhắn, bằng thông báo, bằng tin tức. Mười phút đó là của riêng mình.
Buông điện thoại, trở về với mình. Trở về với mình là trở về với cái gì? Là trở về với hơi thở của mình. Với bữa cơm của mình. Với người thân của mình. Với căn nhà của mình. Những thứ đó lúc nào cũng ở đây. Chỉ là mình mải nhìn vào màn hình nên không thấy. Màn hình thì sáng. Nhưng đời thật thì ấm. Sáng không bằng ấm. Sáng làm mắt mình mỏi. Ấm làm lòng mình yên.
Tối nay, thử làm một việc nhỏ. Trước khi ngủ một tiếng, mình tắt điện thoại. Không phải tắt nguồn. Chỉ cần đặt nó xuống, không đụng tới nữa. Rửa mặt. Uống nước ấm. Ngồi yên một chút. Nghe tiếng nhà mình về đêm. Rồi đi ngủ. Sáng mai thức dậy, đừng cầm điện thoại ngay. Hãy mở cửa sổ trước. Hít một hơi. Nhìn trời sáng. Rồi mới cầm điện thoại. Chỉ đổi thứ tự một chút thôi, ngày của bạn sẽ bắt đầu khác hẳn.
Điện thoại là công cụ tốt. Nhưng công cụ tốt mà dùng sai thì thành xiềng xích. Mình làm chủ nó, hay nó làm chủ mình, chỉ khác nhau ở một việc nhỏ: mình có biết mình đang làm gì hay không. Biết thì mình làm chủ. Không biết thì nó làm chủ. Chánh niệm chính là cái biết đó. Tập cái biết đó mỗi ngày, mình sẽ cầm điện thoại lên khi cần, và đặt nó xuống khi không cần. Đơn giản vậy thôi. Mà làm được, đời mình nhẹ đi rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư