Ông Ba năm nay năm mươi hai tuổi, bán tạp hóa ở chợ huyện. Hồi trẻ, ông từng mơ làm thầy giáo. Ông học giỏi, thi đậu sư phạm, nhưng nhà nghèo quá, bố mất sớm, ông phải nghỉ học về phụ mẹ nuôi ba đứa em. Giấc mơ đó, ông cất đi từ năm hai mươi tuổi, mà không cất được hẳn. Thỉnh thoảng, đi ngang trường học nghe tiếng trống, ông lại đứng lặng một lát.
Mấy chục năm nay, giấc mơ đó sống trong ông như một cái gai nhỏ. Không đau dữ dội, nhưng cứ nhói lên mỗi khi có dịp. Thấy bạn cũ giờ làm hiệu trưởng, ông chạnh lòng. Thấy con nhà người ta đậu đại học sư phạm, ông mừng cho người ta mà buồn cho mình. Có đêm ông nằm nghĩ: giá như ngày đó mình cố thêm một chút, giá như nhà mình khá hơn một chút, thì giờ mình đã khác. Cái "giá như" đó theo ông mấy chục năm, càng về già càng nặng.
Nhiều người mang trong mình một giấc mơ dang dở như ông Ba. Có người mơ làm ca sĩ, giờ làm công nhân. Có người mơ đi du học, giờ bán hàng online. Có người mơ mở một quán cà phê nhỏ, giờ vẫn đi làm thuê. Giấc mơ dang dở không phải là chuyện xấu. Nó chứng tỏ mình từng có khát vọng, từng có một hướng đi cho đời mình. Cái làm khổ mình không phải là giấc mơ, mà là cách mình ôm nó. Ôm như ôm một món nợ. Cứ nghĩ đời mình thiếu một thứ gì đó, cứ nghĩ mình đã bỏ lỡ, cứ nghĩ nếu không có giấc mơ đó thì mình đã hạnh phúc rồi.
Trong kinh có câu nói về mạng sống vô thường: tham muốn buông thả, không biết thịnh suy, mà đời người thì ngắn ngủi, thay đổi từng ngày. Nghe thì buồn, nhưng thật ra đó là một lời nhắc rất hiền. Mọi thứ đều thay đổi, kể cả giấc mơ. Giấc mơ của tuổi hai mươi không nhất thiết phải là giấc mơ của tuổi năm mươi. Người hai mươi tuổi mơ làm thầy giáo vì muốn được đứng trên bục giảng. Người năm mươi tuổi có thể thực hiện cái cốt lõi của giấc mơ đó bằng nhiều cách khác. Cốt lõi đâu phải là cái bục giảng. Cốt lõi là được dạy dỗ, được giúp người khác hiểu ra điều gì đó.
Ông Ba không làm thầy giáo, nhưng mấy chục năm nay, ông là "thầy" của cả xóm chợ theo một cách khác. Đứa trẻ nào trong chợ học kém, ông cũng kèm cho vài buổi. Người bán hàng nào không biết tính toán, ông chỉ cho cách ghi sổ. Ông không có bằng sư phạm, nhưng ông có học trò. Học trò của ông giờ có đứa làm bác sĩ, có đứa làm kỹ sư, có đứa về quê mở xưởng. Mỗi lần gặp ông, chúng nó vẫn chào "thầy Ba". Ông cười. Cái cười đó nhẹ hơn nhiều so với cái thở dài "giá như" ngày xưa.
Buông một giấc mơ dang dở không có nghĩa là quên nó đi, hay nói rằng nó không quan trọng. Buông nghĩa là mình ngừng so sánh đời mình với cái đời "đáng lẽ ra". Mình thôi hỏi "giá như". Thay vào đó, mình hỏi: cái điều mình thật sự muốn trong giấc mơ đó là gì, và bây giờ mình có thể làm được phần nào của nó không? Người mơ làm ca sĩ, giờ có thể hát cho con cháu nghe, hát ở câu lạc bộ phường, dạy bọn trẻ trong xóm hát. Người mơ mở quán cà phê, giờ có thể pha cho mình một ly cà phê ngon mỗi sáng, mời bạn bè đến nhà uống. Giấc mơ không mất đi. Nó chỉ đổi hình dạng.
Có một câu kinh khác dạy: người hiểu rõ nghĩa thật, học cho vững, đoạn diệt tham muốn, thì không còn bị trói buộc nữa. Tham muốn ở đây không phải là ước mơ. Ước mơ là tốt. Tham muốn là cái kiểu bám chặt vào một hình thức duy nhất, cho rằng chỉ có đúng một con đường đó mới gọi là thành công, còn lại đều là thất bại. Buông cái bám chặt đó, mình mới thấy: hóa ra có nhiều đường đi đến cùng một đích. Đích là được sống có ý nghĩa, được làm điều mình thích, được giúp ích cho người khác. Đường nào đi đến đó cũng được.
Ông Ba giờ vẫn bán tạp hóa. Sáng ông dậy sớm, pha ấm trà, mở cửa hàng. Chiều ông kèm cho mấy đứa nhỏ trong chợ học bài. Tối ông ngồi xem ti vi với vợ. Có hôm đi ngang trường học, nghe tiếng trống tan trường, ông vẫn đứng lại một lát. Nhưng bây giờ ông không còn thở dài nữa. Ông mỉm cười. Giấc mơ ngày xưa, ông không thực hiện được đúng như hình dung ban đầu. Nhưng cái cốt lõi của nó, ông đang sống mỗi ngày.
Nếu bạn đang mang một giấc mơ dang dở, hãy thử nhìn lại nó một lần, không phải bằng con mắt tiếc nuối, mà bằng con mắt của người đã đi được một đoạn đường dài. Hỏi mình: điều mình thật sự muốn là gì? Rồi xem, hôm nay mình có thể làm được một phần nhỏ của nó không? Chỉ một phần nhỏ thôi cũng đủ. Buông giấc mơ không có nghĩa là buông ước muốn sống tốt. Mà là buông cái hình thức cũ, để ước muốn đó được sống tiếp bằng một hình thức mới, vừa với đời mình hôm nay.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư