Có những người, sau khi người thân mất đi, sống nhiều năm trong dằn vặt. Họ cứ lặp đi lặp lại một câu trong đầu: "Giá như hôm đó tôi đưa cha đi bệnh viện sớm hơn. Giá như tôi đừng đi công tác. Giá như tôi để ý sớm hơn một chút." Họ đã làm rất nhiều, đã thức trắng nhiều đêm, đã chạy vạy khắp nơi, nhưng cuối cùng vẫn không giữ được người thân ở lại. Và họ kết tội chính mình.
Nỗi dằn vặt ấy, thoạt nhìn giống như tình thương. Nhưng thật ra, nó là một hình thức bám víu vào quá khứ. Người ta cứ sống lại cái ngày hôm đó, cứ tua lại từng chi tiết, cứ tự hỏi mình đã sai ở đâu. Càng tua lại, càng đau. Càng đau, càng không buông được.
Trong Kinh Trung Bộ, bài Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, Đức Phật dạy một bài kệ rất ngắn mà rất sâu: "Quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng. Quá khứ đã đoạn tận, tương lai lại chưa đến, chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính ở đây." Quá khứ đã đoạn tận, nghĩa là quá khứ đã dứt rồi, đã xong rồi. Nó không còn ở đây nữa. Người cứ truy tìm quá khứ, cứ sống trong quá khứ, thì giống như người cứ nắm chặt một nắm nước mà mong nước ở lại trong tay. Nắm càng chặt, nước càng chảy đi.
Trong sách Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc, khi giảng về hạnh phúc không uất ức, có trích một câu trong Kinh Pháp Cú: "Thương yêu sanh ra uất ức, thương yêu sanh ra lo sợ, dứt được thương yêu thì sự uất ức lo sợ không còn có nữa." Thương yêu ở đây không phải là thứ tình thương trong sáng, mà là sự bám víu vào người mình thương. Khi người ấy mất đi, sự bám víu ấy biến thành uất ức, thành lo sợ, thành dằn vặt. Dứt được sự bám víu, không có nghĩa là hết thương, mà là thương một cách nhẹ nhàng hơn, không níu kéo người đã đi nữa.
Có một người đàn ông chăm mẹ bị bệnh nặng suốt hai năm. Anh nghỉ việc, ở nhà chăm mẹ từng bữa ăn, từng viên thuốc. Đến lúc mẹ mất, anh vẫn tự trách: "Tôi đã không làm đủ." Bạn bè anh nói: "Anh đã làm hết sức rồi, ai cũng thấy." Nhưng anh không nghe được. Vì trong lòng anh, "hết sức" vẫn chưa đủ, anh muốn một kết quả khác: mẹ phải sống. Nhưng sinh, già, bệnh, chết là quy luật, không ai làm khác được. Anh đã làm hết sức trong phần của mình, phần còn lại không thuộc về anh.
Buông nỗi dằn vặt không có nghĩa là quên người thân, cũng không có nghĩa là phủi bỏ trách nhiệm. Buông có nghĩa là nhìn thẳng vào sự thật: mình đã làm những gì mình có thể làm, trong hoàn cảnh lúc đó, với hiểu biết lúc đó. Còn kết quả, không nằm trong tay mình. Người xưa có câu: tận nhân lực, tri thiên mệnh. Làm hết sức mình, còn lại thì thuận theo lẽ đời.
Làm sao để buông? Trước hết, hãy nói với mình một câu thật lòng: "Tôi đã cố hết sức rồi." Nói ra, không phải để bào chữa, mà để thừa nhận sự thật. Sau đó, hãy chuyển tình thương ấy sang hiện tại. Người thân đã đi rồi, nhưng tình thương vẫn còn. Thương bằng cách sống tốt, sống khỏe, sống tử tế. Thương bằng cách chăm sóc những người còn ở lại. Thương bằng cách làm những việc lành rồi hồi hướng cho người đã khuất. Đó là cách thương có ích, thay vì ngồi dằn vặt một quá khứ không thay đổi được.
Cũng đừng sợ rằng buông dằn vặt là bất hiếu. Bất hiếu là khi mình sống buông thả, quên ơn cha mẹ. Còn khi mình đã làm hết lòng, hết sức, rồi nhẹ nhàng buông xuống, đó chính là hiếu. Cha mẹ nào muốn con mình sống cả đời trong dằn vặt? Cha mẹ nào muốn con mình vì mình mà không ngủ được, không vui được? Nếu cha mẹ còn sống, chắc chắn cha mẹ sẽ nói: "Con đừng tự trách nữa. Con đã làm tốt lắm rồi."
Quá khứ đã đoạn tận. Người đã đi thì đã đi. Điều còn lại là hiện tại, là hơi thở này, là ngày hôm nay. Hôm nay, hãy sống cho trọn vẹn, làm một việc lành, ăn một bữa cơm ngon, ngủ một giấc yên. Đó là cách tốt nhất để thương người đã khuất, và cũng là cách tốt nhất để thương chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư