Có một gia đình trong xóm tôi, hai anh em ruột không nhìn mặt nhau đã mười năm. Nguyên nhân chỉ là chuyện chia đất của cha mẹ để lại. Người anh bảo người em tham, người em bảo người anh gian. Mỗi người giữ một lý, không ai chịu nhường ai. Cha mẹ mất rồi, hai anh em vẫn không qua lại. Con cháu hai bên cũng không chơi với nhau. Một mảnh đất nhỏ, mà cắt đứt cả một gia đình. Người ngoài nhìn vào, ai cũng tiếc. Mà người trong cuộc, ai cũng bảo mình đúng.
Oán hận với người ngoài đã khổ, oán hận với người thân trong nhà còn khổ hơn gấp nhiều lần. Vì người ngoài thì mình có thể tránh, không gặp nữa là xong. Người thân thì khác. Tết vẫn phải về cùng một nhà, giỗ cha mẹ vẫn phải ngồi cùng một mâm, con cháu vẫn hỏi sao bác không qua chơi. Tránh đâu cho khỏi. Oán hận với người thân giống như mang một hòn đá trong người đi đâu cũng mang theo, nặng mà không bỏ xuống được.
Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú một câu kệ mà ai cũng thuộc: hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Câu kệ này ngắn gọn, mà nói hết bản chất của oán hận. Mình ghét người ta, người ta ghét lại mình, rồi mình ghét thêm, cứ vậy mà hận thù lớn dần. Lấy hận thù mà diệt hận thù thì không bao giờ được. Chỉ có từ bi mới diệt được hận thù. Mà từ bi ở đây, không phải là thương người xa lạ, mà trước hết là thương người thân trong nhà mình.
Kinh Trung Bộ cũng nhắc lại câu kệ này, khi Đức Phật dạy về cách buông oán niệm: đừng ôm giữ trong lòng những câu như người đó đã chửi tôi, đã đánh tôi, đã cướp của tôi. Không ôm oán niệm ấy, hận thù sẽ tự nguôi. Nghĩa là hận thù không tự mất đi. Nó chỉ mất đi khi mình chịu buông cái oán niệm trong lòng mình xuống. Mà oán niệm đó, không ai bắt mình giữ, chính mình giữ lấy nó.
Hai anh em trong xóm tôi, mỗi người đều đang giữ một oán niệm. Người anh giữ câu: em nó tham, nó lấy phần hơn của tôi. Người em giữ câu: anh nó gian, anh nó ép tôi. Hai câu đó, mỗi người nhẩm đi nhẩm lại mười năm. Nhẩm càng nhiều, hận càng sâu. Tới lúc cả hai đều quên mất, hồi nhỏ hai anh em từng chia nhau củ khoai, từng cõng nhau đi học, từng thương nhau như thế nào. Oán hận đã che hết những kỷ niệm đó.
Có người sẽ nói: nhưng người ta làm sai với mình thật, mình buông sao được? Đúng, người ta có thể đã làm sai thật. Nhưng buông oán hận không có nghĩa là nói người ta đúng. Buông oán hận có nghĩa là mình không để chuyện đó tiếp tục làm khổ mình nữa. Người ta lấy của mình một mảnh đất, mình giận mười năm, thì người ta có trả lại đất đâu, mà mình thì mất mười năm bình yên. Ai thiệt hơn? Mình thiệt.
Buông oán hận với người thân, bắt đầu từ một việc rất nhỏ: đừng kể lại chuyện cũ nữa. Mỗi lần mình kể lại chuyện người thân làm sai với mình, là mình đang tưới nước cho hận thù mọc thêm. Kể một lần thì hận còn đó. Kể mười lần thì hận sâu thêm. Ngừng kể, hận sẽ khô dần. Không cần tha thứ ngay, không cần làm hòa ngay. Chỉ cần ngừng kể, ngừng nhẩm lại trong đầu, là đã buông được một nửa.
Bước thứ hai, nếu có thể, hãy nói với nhau một câu. Không cần nói chuyện đất đai, không cần phân xử ai đúng ai sai. Chỉ cần hỏi một câu: dạo này anh khỏe không, em khỏe không. Một câu hỏi thăm đơn giản, có khi mở được cánh cửa đã đóng mười năm. Người thân với nhau, đâu cần lời lẽ gì cao siêu. Chỉ cần một người chịu mở miệng trước.
Tôi nghe nói, gần đây hai anh em trong xóm đã ngồi lại với nhau. Không phải vì chuyện đất đã xong, mà vì đứa cháu nội của người anh bị bệnh, người em nghe tin thì qua thăm. Ngồi bên giường bệnh của cháu, hai anh em không nhắc gì tới đất đai. Họ chỉ nói chuyện con cháu, chuyện sức khỏe. Hòn đá trong lòng mỗi người, hình như đã nhẹ đi một chút. Có lẽ khi người thân gặp nạn, mình mới nhớ ra, họ vẫn là người thân của mình.
Cho nên, nếu trong lòng mình còn đang giữ một nỗi oán hận với người thân, thì hãy thử buông xuống. Không phải vì người ta xứng đáng được tha thứ, mà vì mình xứng đáng được bình yên. Hận thù diệt hận thù thì không bao giờ được. Chỉ có từ bi mới diệt được hận thù. Mà từ bi bắt đầu từ việc đơn giản nhất: ngừng kể chuyện cũ, và mở miệng hỏi thăm nhau một câu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư