Bà Hoa có một đứa con trai làm ở xa. Tết vừa rồi con về, ngồi ăn cơm, con mới nói nhỏ: mẹ ơi, mẹ nấu canh chua thì đừng bỏ đường nhiều quá, nhà mình ai cũng nói ngọt gắt. Bà Hoa nghe xong, chưa kịp nghĩ đã đáp ngay: tôi biết rồi, biết rồi, ăn thì ăn, không ăn thì thôi. Bữa cơm sau đó im lặng. Con bà không nói thêm câu nào. Tối đó bà nằm nghĩ, thấy mình hơi quá. Con nó nói đúng mà. Canh của bà đúng là ngọt thật. Nhưng sao bà lại gạt đi nhanh như vậy?
Chữ tôi biết rồi nghe thì nhẹ, mà hại thì nặng. Nó là một cánh cửa đóng sập lại. Người ta chưa nói hết câu, mình đã đóng cửa. Người ta có ý tốt, mình cũng không nhận được. Người ta có điều hay, mình cũng không học được. Lâu dần, không ai muốn góp ý với mình nữa. Không phải vì mình giỏi. Mà vì người ta biết nói ra cũng vô ích. Mình sống trong cái biết cũ của mình, tưởng là đủ, mà thật ra càng ngày càng hẹp lại.
Cái biết cũ nó giống như cái ly đã đầy nước. Rót thêm bao nhiêu cũng tràn ra ngoài. Muốn nhận thêm, phải đổ bớt đi. Nhưng đổ bớt cái gì? Đổ bớt cái chắc chắn rằng mình đúng. Đổ bớt cái tự ái rằng mình lớn tuổi hơn, mình kinh nghiệm hơn, mình biết rồi. Kinh nghiệm là quý. Nhưng kinh nghiệm cũng có thể thành cái cớ để mình không nghe ai nữa. Người ta nói một câu, mình đã nghĩ trong đầu: chuyện này tôi gặp rồi, tôi biết rồi. Vậy là mình không nghe nữa. Mà không nghe thì làm sao biết người ta sắp nói điều mình chưa biết?
Trong kinh Kim Cang có một câu rất nổi tiếng: ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm. Nghĩa là tâm không trụ vào đâu, thì tâm sáng mới sinh ra được. Lục Tổ Huệ Năng nghe đến câu này thì ngộ đạo. Vì sao một câu ngắn vậy mà làm một người ngộ được? Vì cả đời người ta bám vào cái biết của mình. Bám vào ý kiến của mình. Bám vào cách làm của mình. Đến khi nghe câu này, ngài buông cái bám đó xuống. Tâm không còn trụ vào đâu nữa. Thì cái thấy mới hiện ra.
Nói theo lời thường, câu kinh này dạy mình một điều rất thực tế: đừng để cái biết cũ chặn cái biết mới. Mình biết rồi, nhưng mình có thể biết thêm. Mình đúng rồi, nhưng mình có thể đúng hơn. Người khác nói điều mình không thích nghe, chưa chắc đã sai. Người nhỏ tuổi hơn mình, chưa chắc đã dốt hơn mình. Một đứa trẻ cũng có thể nói một câu làm mình giật mình. Một người lạ cũng có thể chỉ cho mình một cách làm hay hơn cách mình làm mấy chục năm nay.
Tập buông câu tôi biết rồi cũng không khó. Chỉ cần một thói quen nhỏ: khi ai đó góp ý, mình đừng đáp ngay. Mình nghe cho hết câu. Nghe hết rồi, mình hỏi lại một câu: ý con là làm như thế nào? Nghe câu trả lời rồi, mình thử nghĩ xem có dùng được không. Dùng được thì mình cảm ơn. Chưa dùng được thì mình nói rõ: mẹ nghe rồi, để mẹ nghĩ thêm. Chỉ vậy thôi. Người góp ý thấy mình được nghe, lần sau họ sẽ nói tiếp. Mình nghe được thêm, mình khôn thêm một chút.
Bà Hoa sau đêm đó đã làm một việc nhỏ. Sáng hôm sau, bà nói với con: hôm qua mẹ nói hơi nặng, con đừng giận. Canh chua mẹ nấu ngọt thật, chiều nay con chỉ mẹ nấu lại nhé. Đứa con cười. Buổi chiều, hai mẹ con cùng đứng trong bếp. Con bà nêm nếm, bà nhìn theo. Nồi canh hôm đó vừa miệng cả nhà. Bà Hoa bảo: già rồi mà còn học được một món, cũng vui. Thật ra bà học được nhiều hơn một món canh. Bà học được cách mở cửa ra, để người khác bước vào, để cái mới bước vào.
Cho nên, buông câu tôi biết rồi không phải là mình dốt đi. Mà là mình khôn lên. Người khôn không phải là người biết nhiều nhất. Người khôn là người còn chịu học thêm. Cái ly đầy thì không rót được nữa. Cái ly vơi một chút thì còn nhận được. Mình buông cái chắc chắn của mình xuống một chút, thì đời nó rót thêm cho mình một chút. Cứ vậy mà đầy lên, mà không tràn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư