Chị Mai làm kế toán. Hôm đó chị gửi nhầm một file quan trọng cho khách hàng. File chưa chốt số liệu. Khách gọi lại hỏi, sếp gọi chị vào phòng. Chị xin lỗi, sửa lại file, gửi lại đúng. Mọi chuyện xong trong một buổi chiều. Nhưng tối về, chị không ngủ được. Chị nằm nhai lại chuyện đó. Sao mình lại bất cẩn như vậy? Sao mình không kiểm tra kỹ? Người ta sẽ nghĩ gì về mình? Chị tự mắng mình cả đêm. Sáng hôm sau, chị đi làm với đôi mắt thâm quầng. Chuyện đã xong rồi, mà chị vẫn chưa xong với chính mình.
Nhiều người sống như vậy. Làm hỏng một việc, sửa xong rồi, mà lòng vẫn chưa tha cho mình. Họ cứ nhai lại lỗi của mình như nhai một miếng cơm đã nguội. Nhai đi nhai lại, càng nhai càng đắng. Có người làm vỡ một cái ly của người ta, đền rồi, mà cả tháng sau vẫn nhớ. Có người nói lỡ một câu, xin lỗi rồi, mà cả tuần sau vẫn tự trách. Lỗi thì đã sửa. Mà người thì vẫn phạt mình. Phạt mãi không thôi.
Tự giận mình nghe thì có vẻ là người có trách nhiệm. Nhưng nghĩ kỹ thì nó không giúp gì cả. Giận mình không làm cho file gửi nhầm biến mất. Giận mình không làm cho cái ly vỡ lành lại. Giận mình chỉ làm cho mình mệt thêm. Mệt rồi thì làm việc sau kém đi. Kém đi thì lại hỏng việc nữa. Rồi lại giận mình nữa. Cứ vậy mà thành vòng tròn. Người ta bảo tự trách là để nhớ mà tránh. Nhưng nhớ khác với nhai lại. Nhớ là mình biết lần sau phải kiểm tra kỹ hơn. Nhai lại là mình cứ tự mắng mình hoài, mà không học được gì thêm.
Trong kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về chuyện này rất rõ: tự mình, điều ác làm, tự mình làm nhiễm ô, tự mình, ác không làm, tự mình làm thanh tịnh. Tịnh, không tịnh tự mình, không ai thanh tịnh ai. Nghe thì hơi khó, nhưng nghĩa thì rất thực tế. Việc mình làm, thì mình chịu. Mình làm sai, thì mình sửa. Mình sửa xong, thì mình sạch. Không ai sửa thay mình được. Mà cũng không ai bắt mình phải mang cái lỗi đó suốt đời. Mình là người làm ra lỗi, thì mình cũng là người dọn được lỗi. Cái quyền dọn dẹp nằm trong tay mình.
Nói theo lời thường, câu kệ này dạy mình một điều: lỗi là của mình, thì cách gỡ cũng là của mình. Mình làm hỏng việc, mình nhận lỗi, mình sửa lại, mình xin lỗi người bị ảnh hưởng. Làm đủ ba việc đó rồi thì thôi. Thôi là buông. Buông không phải là quên. Buông là mình không mang lỗi đó đi ngủ cùng mình mỗi đêm nữa. Mình nhớ bài học, mình bỏ cái dằn vặt. Bài học thì giữ. Dằn vặt thì bỏ. Hai thứ đó khác nhau. Nhiều người tưởng giữ dằn vặt là giữ bài học. Không phải. Bài học nằm trong đầu. Dằn vặt nằm trong ngực. Giữ bài học thì lần sau mình làm tốt hơn. Giữ dằn vặt thì lần sau mình run tay hơn.
Có một cách tập rất đơn giản. Khi mình làm hỏng một việc, mình làm ba bước. Bước một: nhận. Mình nói rõ mình sai ở đâu, không đổ cho ai. Bước hai: sửa. Sửa được bao nhiêu thì sửa bấy nhiêu, ngay trong ngày. Bước ba: xin lỗi nếu có người bị ảnh hưởng, một câu ngắn gọn, chân thành. Xong ba bước, mình viết ra giấy một dòng: lần sau mình sẽ làm khác ở điểm nào. Viết xong, gấp giấy lại. Chuyện đến đây là xong. Tối về, nếu cái lỗi đó lại hiện lên trong đầu, mình nhắc mình: mình đã sửa rồi, mình đã học rồi, giờ là lúc ngủ.
Chị Mai sau đêm mất ngủ đó đã làm như vậy. Sáng hôm sau, chị làm một tờ giấy kiểm tra trước khi gửi file. Chỉ năm mục. Chị dán ngay cạnh máy tính. Từ đó, chị chưa gửi nhầm lần nào nữa. Chị bảo: trước đây mình cứ tưởng tự trách là nghiêm khắc với mình. Giờ mình mới biết, nghiêm khắc thật sự là sửa cho xong, rồi đi tiếp. Tự mắng mình cả đêm không làm mình giỏi lên. Sửa một việc nhỏ mới làm mình giỏi lên.
Cho nên, làm hỏng việc rồi tự giận mình, thì giận một lúc thôi. Giận xong, sửa. Sửa xong, học. Học xong, thôi. Mình là người làm ra lỗi, thì mình cũng là người dọn được lỗi. Không ai thanh tịnh thay mình. Mà cũng không ai bắt mình phải mang lỗi đó suốt đời. Buông cái giận với chính mình xuống, thì tay mình mới rảnh để làm việc tiếp theo cho đàng hoàng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư