Có một ông chú trong xóm tôi, hồi trẻ làm ăn rất giỏi, nhà cao cửa rộng, xe cộ đủ đầy. Người ta ngưỡng mộ chú lắm, bảo chú là người thành đạt. Nhưng chú kể với tôi, hồi đó chú không có một ngày bình yên. Sáng lo làm ăn, trưa lo giữ tiền, tối lo người ta hơn mình. Có tiền rồi thì muốn nhiều tiền hơn. Có nhà to rồi thì muốn nhà to hơn nữa. Chú bảo, chú leo lên được đỉnh cao, mà đứng trên đó chú chỉ thấy mệt và sợ. Sợ mất, sợ thua, sợ người khác vượt qua mình. Tới lúc chú bệnh nặng, nằm viện mấy tháng, chú mới nhận ra: cả đời chú gánh trên vai toàn là những thứ không mang theo được.
Lòng tham danh lợi, ai cũng có một chút. Muốn giàu hơn, muốn sang hơn, muốn người ta nể mình hơn. Muốn một chút thì không sao. Nhưng muốn hoài, muốn mãi, không bao giờ thấy đủ, thì cái muốn đó trở thành gánh nặng. Gánh nặng trên vai, đi đâu cũng nặng, làm gì cũng mệt, mà bỏ xuống thì không nỡ. Vì bỏ xuống thì sợ người ta chê mình thua kém, sợ mình không bằng người ta.
Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú: bố thí thắng xan tham. Xan tham là keo kiệt, tham lam, muốn giữ cho riêng mình, muốn có thêm mãi. Bố thí là cho đi. Cho đi thắng tham lam, không phải vì cho đi làm mình giàu, mà vì cho đi làm lòng mình rộng ra. Lòng rộng ra rồi, thì tham lam không còn chỗ đứng nữa. Người biết cho đi, là người đã thắng được lòng tham của chính mình.
Sách Khổng Minh Thần Toán cũng dạy: muốn được thanh nhàn, cần gột bỏ tham sân si, là nguồn gốc đưa con người đến chỗ ham, mê, thù, giận. Tham đứng đầu trong ba thứ đó. Vì tham là gốc của sân và si. Tham tiền thì sân với người hơn mình. Tham danh thì si mê vào tiếng khen. Gột bỏ được tham, thì sân si cũng bớt đi. Mà gột bỏ tham, bắt đầu từ việc biết đủ.
Ông chú trong xóm tôi, sau lần bệnh nặng, đã đổi khác hẳn. Chú bán bớt nhà đất, chỉ giữ lại căn nhà đang ở. Chú cho đi nhiều hơn, giúp đỡ người trong xóm nhiều hơn. Chú bảo, từ ngày chú nhẹ vai, chú ngủ ngon hơn, ăn ngon hơn, cười nhiều hơn. Người ta hỏi chú có tiếc không, chú cười: tiếc gì, mấy thứ đó có mang theo được đâu. Giờ chú sống nhẹ nhàng, đi đâu cũng thong thả, gặp ai cũng vui vẻ. Người ta bảo chú giờ trông trẻ ra mười tuổi.
Có người sẽ nói: đời này không tham thì làm sao tiến lên được. Đúng, muốn tiến lên thì phải có mong muốn. Nhưng mong muốn và tham lam khác nhau. Mong muốn là mình cố gắng làm việc, kiếm tiền nuôi gia đình, sống đàng hoàng. Tham lam là mình có rồi mà vẫn thấy thiếu, có nhiều rồi mà vẫn muốn nhiều hơn, không bao giờ thấy đủ. Mong muốn thì làm mình tiến lên. Tham lam thì làm mình khổ mãi, vì đích đến cứ lùi xa hoài.
Buông lòng tham danh lợi, không có nghĩa là bỏ hết mọi thứ, đi tu trong rừng. Buông lòng tham có nghĩa là biết đủ. Biết đủ là giàu, câu này trong kinh sách và trong đời sống đều đúng. Người biết đủ thì có ít cũng thấy nhiều. Người không biết đủ thì có nhiều cũng thấy thiếu. Giàu hay nghèo, không nằm ở số tiền mình có, mà nằm ở cái tâm mình có thấy đủ hay không.
Có một cách thực hành rất đơn giản: mỗi tối, trước khi ngủ, mình ngồi yên một phút, nghĩ xem hôm nay mình đã có những gì. Có cơm ăn, có nhà ở, có người thân bên cạnh, có sức khỏe để đi lại. Những thứ đó, nhiều người mơ cũng không có được. Nghĩ vậy rồi, lòng mình sẽ thấy đủ. Thấy đủ rồi, thì lòng tham sẽ nhẹ đi. Nhẹ đi một chút mỗi ngày, tới lúc vai mình nhẹ hẳn.
Ông chú trong xóm giờ sáng nào cũng đi bộ quanh xóm, chào hỏi mọi người, vui vẻ như một người không có gì phải lo. Người ta hỏi chú bí quyết sống vui, chú chỉ nói: bỏ bớt đi, nhẹ người lắm. Câu nói đó nghe đơn giản, mà làm được thì không đơn giản chút nào. Vì bỏ bớt đồ đạc thì dễ, bỏ bớt lòng tham trong lòng mình mới khó.
Cho nên, nếu hôm nay mình đang gánh trên vai quá nhiều thứ, tiền bạc, danh vọng, sự hơn thua, thì hãy thử bỏ xuống một ít. Nhẹ vai mới đi xa được. Người gánh nặng thì đi chậm, đi mệt, đi không xa. Người nhẹ vai thì đi thong thả, đi vui vẻ, đi tới đâu cũng thấy đời đẹp. Bố thí thắng xan tham, gột bỏ tham sân si thì mới thanh nhàn. Mà thanh nhàn, có lẽ mới là giàu có thật sự.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư