Bà cụ ở cuối hẻm có một cuốn sổ tiết kiệm. Số tiền không lớn. Nhưng bà giữ như giữ mạng. Con cháu hỏi mượn, bà lắc đầu. Cháu nội xin tiền đóng học, bà đếm từng tờ, mặt nhăn lại. Cả nhà bảo bà keo. Nhưng bà không keo. Bà sợ. Sợ một ngày mình ốm không có tiền chữa. Sợ già rồi không ai nuôi. Sợ mất. Cái sợ đó làm bà giữ chặt mọi thứ, kể cả những thứ chẳng ai lấy của bà.
Sợ mất mát, ai cũng có. Sợ mất việc, nên làm đến kiệt sức mà không dám nghỉ một ngày. Sợ mất người thương, nên kiểm soát từng tin nhắn, từng cuộc gọi của họ. Sợ mất tiền, nên không dám tiêu, không dám cho, sống kham khổ dù trong tay vẫn có. Sợ mất sức khỏe, nên lo lắng từng cơn đau nhỏ, đi khám hết bệnh viện này đến bệnh viện khác mà lòng vẫn không yên. Giữ chặt thì tưởng là an toàn. Nhưng càng giữ chặt, lòng càng đau.
Trong kinh Pháp Cú có một câu nói thẳng. Người ta cứ nghĩ: con tôi, tài sản tôi. Nghĩ vậy rồi sanh ra ưu não. Tự thân ta còn không phải của ta, thì con đâu, tài sản đâu. Nghe thì buồn. Nhưng đó là sự thật. Thân này còn không giữ mãi được. Huống gì tiền bạc, nhà cửa, người thân. Mọi thứ đến với mình đều có ngày đi. Không phải mình xui. Mà là luật của đời.
Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim nói rõ. Yêu thương mà phải xa lìa nhau là khổ. Mong muốn mà không được là khổ. Đó là hai cái khổ ai cũng gặp. Mình thương người thân, tất nhiên mình sợ mất họ. Mình thích một cuộc sống ổn định, tất nhiên mình sợ nó đổi thay. Cái sợ đó không xấu. Nó là tình thương. Nhưng khi tình thương biến thành nắm chặt, nó thành khổ.
Nắm chặt khác giữ gìn. Giữ gìn là chăm sóc, là trân trọng, là làm hết sức mình. Nắm chặt là không cho thay đổi, không cho rời đi, không cho mất. Giữ gìn một người là nấu cho họ bữa cơm ngon, nghe họ nói, ở bên họ lúc khó. Nắm chặt một người là bắt họ phải ở mãi bên mình, phải như ý mình, phải không được khác đi. Giữ gìn thì nhẹ. Nắm chặt thì đau, cả mình lẫn người ta.
Muốn buông nỗi sợ mất mát, tập nhìn thẳng vào nó. Hỏi mình: mình sợ mất cái gì nhất. Rồi hỏi tiếp: nếu mất nó, mình còn lại gì. Thường thì mình vẫn còn nhiều thứ lắm. Mất một việc, còn sức khỏe, còn tay nghề, còn người thân. Mất một số tiền, còn nhà, còn bữa cơm, còn nhau. Mình hay tưởng mất một thứ là mất tất cả. Nhưng hiếm khi nào mất tất cả. Nghĩ kỹ lại, lòng bớt sợ một nửa.
Tập chuẩn bị, thay vì tập sợ. Sợ mất việc thì học thêm một nghề, để dành một khoản. Sợ ốm thì ăn uống đàng hoàng, ngủ đủ, khám định kỳ. Sợ mất người thân thì thương họ ngay lúc này, nói lời tử tế ngay hôm nay, đừng để đến lúc mất rồi mới tiếc. Chuẩn bị là hành động. Sợ hãi chỉ là ngồi đó mà run. Làm một việc nhỏ để chuẩn bị, lòng yên hơn ngồi lo cả trăm lần.
Và tập trân trọng lúc còn có. Người thân còn ngồi ăn cơm với mình, đó là hạnh phúc, không phải chuyện hiển nhiên. Tiền còn trong tay, dùng nó cho điều đáng, đừng để nó nằm đó mà mình vẫn khổ. Sức khỏe còn tốt, đi bộ, cười nhiều, đừng đợi đến lúc nằm viện mới biết quý. Trân trọng hiện tại là cách tốt nhất để không sợ tương lai. Vì mình biết mình đã sống hết lòng với những gì đang có.
Buông sợ mất mát không có nghĩa là không giữ gì cả, sống buông xuôi. Nghĩa là giữ bằng bàn tay mở, không phải bàn tay nắm. Bàn tay mở vẫn giữ được. Cát trong bàn tay mở nằm yên. Nắm chặt lại, cát chảy hết qua kẽ tay. Đời cũng vậy. Cái gì thuộc về mình, giữ nhẹ nó cũng ở. Cái gì không thuộc về mình, nắm chặt nó cũng đi. Hiểu vậy, lòng nhẹ đi nhiều. Và khi lòng nhẹ, mình mới thật sự giữ được những gì đáng giữ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư