Chú Ba có một chiếc xe máy cũ, mua từ hồi mới cưới. Xe đã chạy hơn hai mươi năm, máy yếu, hao xăng, mỗi lần đề phải đạp mấy cái. Con chú bảo bán đi, mua xe mới cho nhẹ. Chú không chịu. Chú bảo xe này chở vợ chú đi sinh con, chở con chú đi học, bao nhiêu kỷ niệm. Rồi một hôm để xe ngoài sân, trộm lấy mất. Chú buồn cả tháng. Không phải vì mất phương tiện, nhà chú mua xe mới ngay tuần sau. Mà vì tiếc. Tiếc cái xe, tiếc những năm tháng gắn với nó, tiếc một phần đời mình đã đi theo nó.
Tiếc của đã mất là cảm giác quen thuộc của nhiều người. Mất một món tiền làm ăn thua lỗ. Mất một mảnh đất vì giấy tờ không rõ ràng. Mất một chiếc nhẫn cưới, một tấm hình cũ, một cái áo mẹ may. Món đồ mất rồi, nhưng lòng tiếc thì ở lại, có khi ở lại lâu hơn cả thời gian mình sở hữu món đồ đó. Tiếc rồi thì sinh ra trách mình: giá mà hôm đó tôi cẩn thận hơn. Giá mà tôi đừng cho mượn. Giá mà tôi bán sớm. Cứ giá mà hoài, mà món đồ thì không quay lại.
Trong kinh Pháp Cú có câu: Nhờ trí tuệ quán chiếu, thấy các hành vô thường. Thế là chán đau thương, đây chính đường thanh tịnh. Nói theo lời thường, mọi thứ trên đời đều đổi thay, không có gì ở mãi với mình. Cái xe, căn nhà, số tiền trong túi, kể cả thân thể mình, đều là những thứ mượn tạm. Hiểu được như vậy không phải để mình trở nên lạnh lùng, không thương gì nữa. Mà để khi mất, mình đau một lần rồi thôi, chứ không đau thêm lần thứ hai, thứ ba bằng sự tiếc nuối.
Người ta thường tiếc của không phải vì món đồ đắt bao nhiêu, mà vì món đồ đó chứa kỷ niệm. Chiếc xe của chú Ba không chỉ là sắt và máy. Nó là những buổi sáng chở vợ đi chợ, những chiều chở con đi học về. Khi xe mất, chú tưởng như mất luôn những buổi sáng, buổi chiều đó. Nhưng thật ra kỷ niệm không nằm trong chiếc xe. Kỷ niệm nằm trong lòng chú. Xe đi rồi, kỷ niệm vẫn còn nguyên, chỉ cần chú chịu nhớ lại bằng lòng biết ơn thay vì tiếc nuối. Biết ơn vì đã có hai mươi năm cùng nó, thay vì giận vì mất nó trong một đêm.
Buông món đồ đã mất có mấy cách làm được ngay. Thứ nhất, nói lời tạm biệt rõ ràng với nó. Có người viết vài dòng, hoặc chỉ ngồi lặng một lúc và nghĩ: cảm ơn, tôi đã từng có. Nghe thì lạ, nhưng nói ra được câu đó, lòng sẽ nhẹ đi một nửa. Thứ hai, đừng mua ngay một món giống hệt để lấp chỗ trống, vì như vậy là mình vẫn đang chạy theo cái đã mất. Hãy sống một thời gian với khoảng trống đó, rồi sẽ thấy mình không cần nó như mình tưởng. Thứ ba, nếu món đồ mất là tiền bạc, hãy tính lại bằng con số rõ ràng, rồi đặt một kế hoạch làm lại. Nỗi tiếc thường lớn lên trong sự mơ hồ. Khi đã có con số và kế hoạch, nó nhỏ lại. Có người giữ mãi một món đồ đã hỏng chỉ vì tiếc số tiền bỏ ra, mà không thấy rằng mỗi ngày nhìn thấy nó lại nhắc mình về lần mất tiền đó, đau thêm một lần nữa.
Chú Ba sau một tháng buồn cũng nghĩ thông. Chú bảo, xe mất thì mất, nhưng hai mươi năm chở vợ chở con thì không ai lấy được. Chiếc xe mới chú mua về, chú vẫn chở vợ đi chợ mỗi sáng. Kỷ niệm mới lại bắt đầu. Của cải trong đời, có rồi mất, mất rồi có lại, giống như nước chảy qua tay. Tay nắm chặt thì nước vẫn chảy, chỉ mỏi tay mình thôi. Mở tay ra, nước đi, nhưng tay còn nhẹ để cầm những thứ khác. Món đồ đã mất không trở lại. Nhưng lòng nhẹ thì có thể lấy lại, ngay hôm nay, nếu mình chịu buông.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư