Có người đi đâu cũng phải chỉnh tề. Áo phải phẳng, tóc phải gọn, nói phải hay, cười phải đúng lúc. Về nhà đóng cửa lại mới dám thở dài một cái. Ra ngoài là một con người khác: mạnh mẽ, thành đạt, không bao giờ sai. Về nhà là một con người khác: mệt mỏi, lo âu, sợ người ta phát hiện ra mình không được như vẻ ngoài. Giữ hình ảnh như vậy giống như đeo một chiếc mặt nạ cả ngày. Đeo lâu thì mặt nạ dính vào da. Đến lúc muốn tháo ra cũng không biết mặt thật của mình ra sao nữa.
Giữ hình ảnh bản thân là gánh nặng mà nhiều người không gọi tên được. Sợ bị chê nên không dám nói thật. Sợ mất mặt nên không dám nhận sai. Sợ người ta coi thường nên phải khoe những thứ mình không có. Có người vay tiền mua xe đẹp chỉ để người ta nể. Có người đi làm về mệt rã vẫn phải đăng hình đi chơi, ăn ngon, như thể đời mình lúc nào cũng vui. Có người trong nhà cãi nhau suốt, ra ngoài vẫn phải diễn vai gia đình hạnh phúc. Diễn mãi thành mệt. Mệt mãi thành chán chính mình. Vì mình biết rõ những gì người ta khen không phải là mình, mà là cái vỏ mình dựng lên.
Trong sách Cái Cười Của Thánh Nhân có kể một chuyện nhỏ. Một vị quan hỏi thầy: xin thầy cắt nghĩa cho đệ tử biết ngã mạn là gì? Thầy bỗng đổi sắc mặt, trợn mắt mắng: mi hỏi ta gì đó, đồ ngu! Mặt vị quan đỏ lên vì giận. Bấy giờ thầy mới mỉm cười bảo nhẹ. Bài học ở đây là gì? Là ngã mạn không nằm trong lời nói hay sách vở. Nó nằm ngay trong phản ứng của mình khi hình ảnh bản thân bị chạm vào. Người ta mắng mình một câu, mình giận đỏ mặt, đó là vì mình đang ôm chặt hình ảnh ta là người đáng kính, không ai được mắng. Cái tôi càng lớn, một câu mắng nhỏ cũng thành vết thương lớn.
Phật pháp nói đến tám ngọn gió đời: được và mất, khen và chê, vinh và nhục, vui và khổ. Người giữ hình ảnh bản thân là người đứng giữa tám ngọn gió đó mà không có áo ấm. Được khen thì vui cả ngày. Bị chê một câu thì buồn cả tuần. Vinh thì ngẩng cao đầu, nhục thì cúi gằm mặt. Tâm trạng của mình hoàn toàn nằm trong tay người khác. Họ khen thì mình lên, họ chê thì mình xuống. Sống như vậy thì mệt lắm. Vì miệng đời thì nhiều, mà mình thì chỉ có một. Làm sao chiều được hết?
Buông hình ảnh bản thân không có nghĩa là sống bê tha, không cần ai nghĩ gì. Buông nghĩa là phân biệt được đâu là mình thật, đâu là vỏ bọc. Có mấy việc làm được ngay. Thứ nhất, tập nói một câu thật về mình mỗi ngày, với người mình tin. Ví dụ: hôm nay tôi mệt, tôi không biết việc này, tôi đã sai ở chỗ này. Nói ra lần đầu sẽ sợ. Nói được rồi sẽ thấy nhẹ. Vì sự thật thì nhẹ, chỉ có giấu giếm mới nặng. Thứ hai, khi bị chê, đừng vội phản ứng. Hãy nghe xem trong lời chê đó có phần nào đúng không. Đúng thì sửa, sai thì bỏ qua. Lời chê không phải là bản án. Nó chỉ là một ý kiến. Mình không cần phải hoàn hảo trong mắt mọi người.
Thứ ba, hãy chọn một nơi mà mình được là mình, không cần diễn. Có thể là bữa cơm với mẹ, buổi cà phê với bạn thân, hay một buổi chiều ngồi một mình không cần phải tỏ ra gì cả. Ai cũng cần một chỗ như vậy để tháo mặt nạ ra mà thở. Nếu không có chỗ nào như vậy, hãy tạo ra một chỗ. Vì người không bao giờ được là mình thì sớm muộn cũng quên mất mình là ai. Mặt nạ đeo lâu thì nặng. Tháo ra thì nhẹ. Nhẹ rồi mới thấy, người ta quý mình không phải vì mình hoàn hảo. Người ta quý mình vì mình thật. Còn mình, hôm nay có dám tháo mặt nạ ra một lúc, để vai mình được nghỉ ngơi không?
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư