Phần trước, mình đã nói về cơn giận, thứ đến nhanh và làm đau nhanh. Phần này, mình nói về một thứ khác, đến chậm hơn, âm thầm hơn, nhưng đeo bám mình cả đời: lòng tham. Tham không phải lúc nào cũng là tham tiền lớn, tham của lớn. Nhiều khi tham chỉ là muốn thêm một chút nữa, rồi thêm một chút nữa, mà không bao giờ thấy đủ.
Chị hàng xóm nhà mình có một cái tủ quần áo đầy ắp, mà sáng nào chị cũng đứng trước tủ than không có gì để mặc. Anh bạn làm cùng có lương cao hơn năm ngoái nhiều, mà vẫn thấy thiếu, vẫn thấy phải chạy thêm. Không phải vì họ thiếu thật. Mà vì lòng tham không có đáy. Được một thì muốn hai. Được hai thì muốn bốn. Càng có nhiều, càng sợ mất, càng muốn giữ chặt hơn.
Sách Phật dạy rằng con đường ra khỏi khổ là rời xa tham ái, sân hận và chấp thủ. Ba thứ đó đi chung với nhau như ba người bạn xấu. Tham làm mình muốn giữ. Sân làm mình giận khi không giữ được. Chấp làm mình tin rằng cái mình giữ là của mình mãi mãi. Muốn buông được, mình phải thấy rõ cả ba. Hôm nay mình nhìn vào tham trước.
Tham có một cái bẫy rất khéo: nó luôn mặc áo của nhu cầu. Mình tưởng mình đang cần, nhưng thật ra mình chỉ đang muốn. Cần là đủ ăn, đủ mặc, đủ chỗ ở. Muốn thì không có điểm dừng. Phân biệt được cần và muốn là bước đầu tiên để buông. Trước khi mua một món đồ, mình hỏi lòng một câu: không có nó, mình có sống được không. Nếu sống được, thì đó là muốn, không phải cần.
Kinh Pháp Cú còn dạy: lấy cho đi thắng lòng tham, lấy sự sẻ chia thắng tính keo kiệt. Nghe thì ngược đời. Đang tham mà lại đi cho ư. Nhưng đúng vậy. Bàn tay nắm chặt thì không nhận thêm được gì, mà cũng không cho đi được gì. Bàn tay mở ra thì vừa cho được, vừa nhận được. Cho đi một món đồ mình không dùng nữa, lòng mình nhẹ đi một chút. Cho đi một lời khen chân thành, lòng mình ấm lên một chút.
Thực tập buông tham không cần làm việc lớn. Mỗi ngày, mình tập một việc nhỏ: dọn một món đồ trong nhà đem cho người cần. Ăn một bữa vừa đủ, không gọi thêm món chỉ vì thèm. Nhìn thấy nhà người ta có thứ mình chưa có, mình mừng cho họ thay vì so đo với mình. Mỗi lần làm vậy, lòng tham nhỏ đi một chút, mà lòng mình rộng ra một chút.
Người biết đủ là người giàu nhất. Câu này nghe quen, nhưng chỉ khi mình thật sự tập, mình mới hiểu. Giàu không phải là có nhiều. Giàu là không còn thấy thiếu. Một bữa cơm đạm bạc ăn trong lòng yên, ngon hơn một mâm cao cỗ đầy ăn trong lo lắng. Một căn nhà nhỏ mà lòng nhẹ, ấm hơn một căn nhà lớn mà lòng lúc nào cũng sợ mất.
Phần sau, mình sẽ nói về một thứ còn khó buông hơn cả tham: cái chấp đúng sai. Tham thì mình còn thấy nó. Còn chấp đúng sai thì nhiều khi mình tưởng mình đang bảo vệ lẽ phải, mà thật ra mình đang ôm chặt một ý kiến. Hẹn nhau ở phần ba.
Có một điều nữa về lòng tham mà mình nên nhìn thẳng: tham không chỉ làm mình khổ, nó còn làm khổ người quanh mình. Người tham tiền thì làm việc quên ăn quên ngủ, về nhà cáu gắt với vợ con. Người tham danh thì chạy theo tiếng khen, bỏ bê cha mẹ già ở nhà. Người tham ăn tham uống thì hại sức khỏe, rồi người nhà phải lo. Tham giống như mình uống nước mặn khi khát: càng uống càng khát, mà người nhà thì phải chứng kiến mình khát mãi. Buông tham không chỉ là thương mình. Buông tham còn là thương những người đang sống chung với mình, đang chịu chung hậu quả của lòng tham đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư