Cuối tháng, điện thoại rung. Một tin nhắn nhắc nợ. Mình đọc xong, lòng nặng trĩu. Không phải vì số tiền lớn lắm. Mà vì cái cảm giác mình đang thiếu người ta, mình đang không xong việc, mình đang thua kém. Từ hôm đó, cứ thấy số lạ gọi tới là mình giật mình. Cứ thấy tin nhắn là mình lo. Nợ thì chưa trả xong, mà lòng thì đã trả giá trước rồi, bằng mất ngủ, bằng ăn không ngon, bằng cáu gắt với người nhà.
Nợ nần khổ không chỉ vì thiếu tiền. Khổ vì mình cứ nghĩ về nó suốt ngày. Mình tính đi tính lại, lo đi lo lại, mà tiền thì không vì lo mà sinh ra thêm. Lo lắng không trả được nợ. Lo lắng chỉ làm mình mệt, mệt rồi làm việc kém đi, làm việc kém đi thì càng khó trả nợ. Đó là cái vòng luẩn quẩn của nỗi lo: càng lo, càng mệt, càng mệt, càng khó thoát.
Sách Phật có ví rất hay: năm triền cái chưa buông bỏ giống như một món nợ, như một căn bệnh, như một gánh nặng. Triền cái là những thứ trói buộc lòng mình: tham, sân, hôn trầm, trạo hối, nghi ngờ. Kinh ví chúng như món nợ, vì khi còn mang chúng, lòng mình không yên được ngày nào. Mình mượn hình ảnh này để nói về món nợ thật ngoài đời: nợ tiền cũng vậy, nó trói lòng mình lại, làm mình không yên.
Buông nỗi lo về nợ không có nghĩa là mình quên nợ, không trả nữa. Không phải vậy. Nợ thì phải trả, đó là trách nhiệm, là chữ tín. Buông ở đây là buông cái lo lắng vô ích, để giữ lại sức mà trả. Phân biệt hai thứ này rất quan trọng. Trả nợ là việc làm. Lo lắng là cảm xúc. Việc làm thì mình làm từng bước. Cảm xúc thì mình buông từng chút.
Thực tập bắt đầu bằng việc nhìn thẳng vào con số. Mình viết ra giấy: mình nợ ai, bao nhiêu, hạn nào. Viết ra hết, không trốn. Nhiều người sợ nhìn con số, cứ để nó lơ lửng trong đầu, rồi nó lớn dần lên trong tưởng tượng. Viết ra rồi, mình mới thấy nó có giới hạn. Nợ nào cũng có con số cụ thể. Lo lắng thì không có giới hạn, nó cứ lớn mãi. Viết ra là để nỗi lo có giới hạn.
Rồi mình làm một kế hoạch nhỏ, trả dần từng tháng. Tháng này trả được bao nhiêu thì trả bấy nhiêu, và nói thật với người cho vay: tháng này tôi trả được chừng này, tháng sau tôi trả tiếp. Người cho vay giận mình, phần lớn vì mình trốn, mình im lặng. Mình nói thật, mình trả dần, người ta thường thông cảm. Chữ tín không phải là trả hết một lần. Chữ tín là nói thật và giữ lời từng tháng.
Trong lúc trả dần, mình sống tiết kiệm lại một chút, nhưng đừng tiết kiệm đến mức khổ sở. Ăn vẫn phải đủ, ngủ vẫn phải đủ, vì sức khỏe là vốn để trả nợ. Có người vì lo trả nợ mà làm ngày làm đêm, đổ bệnh, rồi nợ lại chồng thêm tiền thuốc. Trả nợ mà mất sức khỏe thì không phải là trả nợ khôn. Giữ sức khỏe, làm việc đều đặn, trả dần từng tháng, đó mới là đường dài.
Cuối cùng, mình tập buông cái mặc cảm vì mắc nợ. Mắc nợ không có nghĩa là mình kém cỏi. Nhiều người giỏi giang cũng từng mắc nợ, vì làm ăn, vì lo cho gia đình, vì một lần tính sai. Nợ là một hoàn cảnh, không phải là con người mình. Mình trả dần, mình học từ sai lầm đó, rồi mình đi tiếp. Đặt gánh nặng xuống không phải là bỏ gánh. Đặt gánh xuống là để mình có sức mà gánh tiếp, từng bước một, đến ngày trả xong.
Có một điều nữa mình muốn nói với người đang mắc nợ: đừng một mình ôm hết nỗi lo. Nhiều người mắc nợ cứ giấu, không dám nói với ai, sợ người ta khinh, sợ vợ con buồn. Giấu càng lâu, lo càng lớn. Nói ra với vợ, với chồng, với người thân tin cậy, thì gánh nặng được chia đôi. Vợ chồng cùng biết, cùng tính, cùng trả, thì nợ không còn là bí mật của một người nữa, mà thành việc chung của cả nhà. Người thân có thể không giúp được tiền, nhưng họ giúp được lòng mình: họ không trách, họ cùng gánh, họ nhắc mình ăn uống đầy đủ, giữ sức khỏe. Nợ thì phải trả bằng tiền. Nhưng lòng nhẹ thì phải có người cùng gánh mới nhẹ được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư