Chiều chủ nhật nhà mình trông yên ắng lắm. Bố ngồi ghế salon xem điện thoại. Mẹ ngồi bàn ăn lướt điện thoại. Con ngồi góc phòng ôm máy tính bảng. Mỗi người một màn hình, mỗi người một thế giới. Nhà đủ người mà chẳng ai nói với ai câu nào. Đến bữa cơm, bố vẫn cầm điện thoại, mẹ vừa ăn vừa trả lời tin nhắn, con xin thêm giờ chơi game. Cả nhà ăn chung một mâm mà như ba người xa lạ ngồi chung một bàn.
Điện thoại là sợi dây mới buộc đời mình. Ngày xưa người ta bị buộc bởi ruộng vườn, bởi nợ nần, bởi những mối quan hệ khó gỡ. Ngày nay người ta bị buộc bởi một vật nhỏ nằm gọn trong lòng bàn tay. Nó reo là mình cầm lên. Nó sáng là mình nhìn vào. Nó im một lúc là mình thấy thiếu, thấy bứt rứt, thấy như mình đang bỏ lỡ chuyện gì đó. Mình tưởng mình đang nắm nó. Thật ra nó đang nắm mình.
Trong sách Phật Học Tinh Hoa có nhắc rằng phải biết nắm lấy và buông bỏ cho kịp thời, cho đúng lúc. Chữ đúng lúc ở đây rất đáng nhớ. Điện thoại không phải là thứ xấu. Nó giúp mình làm việc, học hành, giữ liên lạc với người thân xa quê. Nhưng có những lúc cần buông nó xuống, như bữa cơm, như buổi chiều chủ nhật, như lúc con mình đang kể chuyện ở trường. Buông đúng lúc là biết khi nào nó phục vụ mình, khi nào mình đang phục vụ nó.
Tôi có một cách tập nhỏ mà nhiều gia đình đã thử và thấy vui. Đó là hộp điện thoại. Lấy một cái hộp, đặt ở cửa phòng khách. Chiều chủ nhật, từ ba giờ tới năm giờ, cả nhà bỏ điện thoại vào hộp. Hai tiếng thôi. Hai tiếng đó nhà mình làm gì cũng được: nấu ăn cùng nhau, đi bộ quanh xóm, chơi cờ, kể chuyện ngày xưa. Lúc đầu ai cũng bứt rứt. Tay cứ đưa về phía túi áo theo thói quen. Nhưng qua nửa tiếng thì tay quen dần, miệng bắt đầu nói chuyện.
Có một ông bố kể rằng trong hai tiếng bỏ điện thoại vào hộp, con trai ông lần đầu tiên kể cho ông nghe chuyện ở trường. Chuyện bạn cùng lớp chọc nó, chuyện cô giáo khen bài văn của nó, chuyện nó muốn được đi đá bóng vào cuối tuần. Ông bố nói ông đã nghe con nói nhiều hơn trong hai tiếng đó so với cả tháng trước cộng lại. Hai tiếng không có màn hình đã trả lại cho ông một đứa con biết nói chuyện.
Cách thứ hai là đặt ra một giờ không màn hình trong ngày. Ví dụ như từ bảy giờ tới tám giờ tối là giờ của nhà. Giờ đó không ai cầm điện thoại. Ai vi phạm thì rửa bát. Luật chơi vui vẻ mà hiệu quả. Trẻ con thích luật chơi rõ ràng. Người lớn cũng vậy. Có một khung giờ cố định, mình không cần phải đấu tranh với chính mình mỗi lần cầm điện thoại lên. Đến giờ thì bỏ xuống. Hết giờ thì cầm lên. Đơn giản như vậy.
Cách thứ ba là làm gương. Con mình học mình nhiều hơn nghe mình. Mình bảo con đừng chơi điện thoại mà tay mình vẫn cầm điện thoại thì con sẽ không tin mình. Mình bỏ điện thoại xuống trước, con sẽ bỏ xuống theo. Mình ngồi đọc sách, con sẽ tò mò mà đọc theo. Mình đi bộ buổi chiều, con sẽ xin đi cùng. Buông tay khỏi màn hình, trước hết là việc của người lớn, rồi trẻ con mới học theo.
Có người sẽ nói rằng công việc của mình gắn với điện thoại, không bỏ được. Tôi hiểu. Có những việc thật sự cần điện thoại. Nhưng không phải lúc nào cũng cần. Mình thử đếm xem trong một buổi tối mình cầm điện thoại lên bao nhiêu lần vì việc thật, bao nhiêu lần chỉ vì thói quen. Phần lớn là vì thói quen. Việc thật thì ít. Thói quen thì nhiều. Buông thói quen là buông phần lớn đó, chứ không phải buông công việc.
Buông tay khỏi màn hình một buổi chiều, nghe thì nhỏ, nhưng nó trả lại cho mình một thứ rất lớn: sự có mặt. Có mặt với vợ chồng, với con cái, với cha mẹ, và với chính mình. Người có mặt thì nghe được tiếng con cười, thấy được nắng chiều qua cửa sổ, nếm được vị món ăn vợ nấu. Người không có mặt thì ở đâu cũng như không ở. Màn hình lấy đi sự có mặt của mình một cách êm ái, đến mức mình không nhận ra mình đã đi đâu mất.
Tôi mong chiều chủ nhật này, mọi người thử một việc nhỏ. Lấy một cái hộp. Bỏ điện thoại vào đó hai tiếng. Rồi nhìn quanh nhà mình xem. Có thể vợ mình đang muốn kể một chuyện. Có thể con mình đang muốn hỏi một điều. Có thể cha mẹ mình đang muốn được ngồi cùng mình một lát. Hai tiếng đó không làm mình mất gì cả. Chỉ làm mình thấy lại nhà mình đang ở đâu, và người thân của mình đang ở ngay bên cạnh.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư