Tối hôm đó, anh Tuấn lướt điện thoại thấy một người lạ bình luận dưới bài viết của mình. Chỉ một câu ngắn, giọng mỉa mai. Anh đọc xong, máu nóng dồn lên. Anh gõ trả lời, xóa đi, gõ lại, câu sau cay hơn câu trước. Mười phút sau, người kia đáp lại. Anh đáp tiếp. Một tiếng sau, cả hai vẫn đang cãi. Vợ anh gọi ăn cơm, anh bảo đợi chút. Con anh hỏi bài, anh bảo để sau. Đến lúc đặt điện thoại xuống, đã gần mười hai giờ đêm. Anh thắng chưa? Cũng không rõ. Chỉ biết người thì mệt, mắt thì cay, còn lòng thì vẫn bực.
Chuyện này có quen không? Có lẽ ai dùng mạng xã hội cũng từng như vậy ít nhất một lần. Một bình luận khó chịu, một bài viết trái ý, một người lạ nói sai về điều mình tin. Ngón tay tự nhiên muốn gõ. Trong đầu vang lên một câu: "Không thể để nó nói vậy được. Phải nói cho nó biết." Và thế là ta lao vào. Càng cãi càng hăng. Càng hăng càng quên mất mình đang cãi với ai, vì cái gì, và để được gì.
Phật dạy trong kinh Pháp Cú, kệ thứ năm, một câu mà người đời đọc mấy ngàn năm vẫn thấy đúng: "Hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu." Nghĩa là lấy giận dữ đáp lại giận dữ thì không bao giờ hết giận. Lửa không dập được lửa. Chỉ có nước mới dập được lửa. Trên mạng cũng vậy. Một câu nặng đáp lại một câu nặng, chỉ sinh thêm câu nặng thứ ba. Không ai thắng. Cả hai cùng thua, thua thời gian, thua giấc ngủ, thua sự bình yên của mình.
Nhưng nói thì dễ, làm mới khó. Vì sao ta khó buông bàn phím đến vậy? Vì trong lúc cãi, ta tưởng mình đang bảo vệ lẽ phải. Ta tưởng im lặng là thua, là hèn, là để người ta lấn tới. Sự thật thì khác. Im lặng trước một người lạ trên mạng không phải là thua. Đó là ta chọn không đưa thời gian của mình cho một người không quen biết. Một giờ cãi nhau trên mạng, đổi lại được gì? Một chút hả hê chóng tàn, rồi sau đó là mệt mỏi và trống rỗng. Còn một giờ đó, ta có thể ăn cơm ngon với vợ, dạy con học bài, đi dạo một vòng cho đầu óc nhẹ nhõm. Cái nào đáng hơn, tự lòng mình biết.
Có một mẹo nhỏ mà nhiều người đã thử và thấy hiệu quả: trước khi bấm gửi một bình luận cãi nhau, hãy dừng lại mười giây và tự hỏi ba câu. Câu một: người này có quan trọng với đời mình không? Câu hai: một năm nữa mình có còn nhớ cuộc cãi này không? Câu ba: mình đang muốn nói cho rõ, hay chỉ muốn thắng? Nếu cả ba câu đều cho thấy chuyện này không đáng, thì hãy xóa đi, đừng gửi. Mười giây đó cứu được cả một buổi tối.
Còn nếu thật sự muốn nói, thì hãy nói một lần, cho đàng hoàng, rồi thôi. Nói xong thì tắt thông báo của bài đó đi. Người ta đáp lại hay không, kệ người ta. Mình đã nói điều mình nghĩ, thế là đủ. Đừng ngồi canh xem người ta trả lời chưa, đừng đọc đi đọc lại bình luận của mình xem có ai bấm thích chưa. Cái cảm giác chờ đợi đó chính là cái bẫy. Nó giữ ta dính chặt vào điện thoại, trong khi đời sống thật đang trôi qua bên ngoài màn hình.
Anh Tuấn sau lần cãi nhau tới nửa đêm đó đã làm một việc rất hay. Anh đặt ra quy tắc cho mình: sau chín giờ tối, điện thoại để ở phòng khách, không mang vào phòng ngủ. Buổi tối là thời gian của gia đình. Ai muốn cãi nhau trên mạng thì cứ cãi, anh không tham gia nữa. Một tháng sau, anh bảo tôi: "Lạ lắm. Lúc đầu tay ngứa ngáy như thiếu cái gì. Rồi quen dần. Giờ tối nào tôi cũng đọc sách, chơi với con. Ngủ ngon hơn hẳn. Mà mấy chuyện trên mạng, không có mình, nó vẫn cãi nhau ầm ầm. Hóa ra mình chẳng quan trọng như mình tưởng."
Câu cuối của anh làm tôi nhớ mãi. Hóa ra mình chẳng quan trọng như mình tưởng. Đúng vậy. Trên mạng có hàng triệu người, mỗi ngày có hàng triệu cuộc cãi vã. Mình có tham gia hay không, thế giới vẫn vậy. Nhưng buổi tối của gia đình mình thì khác. Mình có mặt hay không, nó khác hẳn. Con mình có cha chơi cùng hay không, nó khác hẳn. Giấc ngủ của mình ngon hay không, nó khác hẳn.
Buông bàn phím không phải là buông lẽ phải. Lẽ phải không nằm trong một cuộc cãi nhau trên mạng. Lẽ phải nằm trong cách mình sống mỗi ngày. Người sống tử tế, nói năng đàng hoàng, làm việc có trách nhiệm, thì không cần thắng ai trên mạng cả. Thắng một người lạ thì được gì? Mà thua một buổi tối bình yên với gia đình thì mất nhiều lắm.
Lần tới, khi ngón tay lại ngứa ngáy muốn gõ một câu đáp trả, hãy nhớ câu kệ thứ năm. Hận thù không diệt được hận thù. Chỉ có từ bi mới diệt được hận thù. Từ bi ở đây không phải là điều gì cao siêu. Từ bi đơn giản là: thôi, không cãi nữa. Tắt điện thoại đi, ra ăn cơm với vợ, chơi với con. Đó là cách dập lửa nhanh nhất, mà cũng là cách thương mình nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư