Sáng nay soi gương, mình thấy một sợi tóc bạc. Mình nhổ nó đi. Hôm sau lại thấy thêm một sợi nữa. Rồi mình thấy khóe mắt có thêm một nếp nhăn. Đầu gối leo cầu thang hơi đau. Trí nhớ thì hay quên vặt. Mình chợt giật mình: mình đang già đi. Và mình sợ.
Mình sợ già vì mình nghĩ già là hết. Hết đẹp. Hết khỏe. Hết có ích. Hết được người ta cần. Mình nhìn người già quanh mình, thấy họ ngồi một chỗ, chờ con cháu về thăm, chờ ngày qua ngày. Mình sợ mình cũng sẽ như vậy. Mình sợ mình trở thành gánh nặng. Mình sợ mình bị bỏ lại phía sau.
Nhưng có một điều mình ít để ý. Già không đến một lúc. Già đến từng chút một. Mỗi ngày một chút. Và mỗi ngày một chút đó, mình vẫn sống. Mình vẫn ăn ngon. Mình vẫn cười được. Mình vẫn làm được nhiều việc. Cái sợ già của mình lớn hơn cái già thật rất nhiều. Mình sợ một cái già trong tưởng tượng, chứ không phải cái già đang diễn ra trong đời mình.
Thiền sư Diệu Nhân, một vị ni sư Việt Nam xưa, có để lại một bài kệ ngắn trước khi viên tịch. Đại ý là: sanh, già, bệnh, chết là lẽ thường xưa nay. Muốn cầu thoát ra khỏi nó, thì càng mở trói lại càng thêm ràng. Nghĩa là càng vùng vẫy chống lại cái lẽ thường đó, mình càng bị trói chặt hơn. Bài kệ này không bảo mình đầu hàng. Nó bảo mình đừng chống lại một cách vô ích.
Chống lại tuổi già một cách vô ích là như thế nào? Là mình cứ nhìn vào gương mà buồn. Mình cứ so mình bây giờ với mình hai mươi năm trước. Mình cứ tiếc cái thời mình còn trẻ, còn khỏe, còn đẹp. Mình tiếc hoài, mình buồn hoài. Và trong lúc mình tiếc cái đã qua, mình bỏ mất cái đang có. Mình bỏ mất ngày hôm nay, lúc mình vẫn còn đi được, vẫn còn ăn được, vẫn còn cười được.
Vậy thì làm sao để bớt sợ già? Bước đầu tiên là nhìn thẳng vào nó. Già là lẽ thường. Ai cũng già. Người giàu cũng già. Người đẹp cũng già. Người tài giỏi cũng già. Mình không phải là người duy nhất. Mình không phải là người xui xẻo. Mình chỉ đang đi trên con đường mà ai cũng phải đi. Nhìn thẳng vào nó, mình sẽ thấy nó bớt đáng sợ. Cái gì mình dám nhìn, cái đó bớt làm mình sợ.
Bước thứ hai là hỏi mình: hôm nay mình còn làm được gì? Không phải hỏi mình đã mất gì. Hỏi mình còn gì. Mình còn đi được không? Mình còn nấu được một bữa cơm không? Mình còn kể được một câu chuyện cho cháu nghe không? Mình còn học được một thứ mới không? Danh sách những thứ mình còn làm được thường dài hơn mình tưởng. Mình chỉ quen nhìn vào những thứ đã mất, nên mình tưởng mình không còn gì.
Bước thứ ba là làm một việc mới. Học một thứ mình chưa từng học. Trồng một chậu cây. Học một câu tiếng Anh. Tập một bài thể dục nhẹ. Làm quen với một người bạn mới. Người ta hay nghĩ già là hết học. Nhưng học không có tuổi. Mỗi lần mình học được một thứ mới, mình lại thấy mình còn trẻ. Không phải trẻ ở cái thân. Trẻ ở cái tâm còn muốn biết, còn muốn làm.
Bước thứ tư là sống với ngày hôm nay. Người sợ già thường sống ở hai chỗ: quá khứ và tương lai. Quá khứ thì tiếc. Tương lai thì sợ. Còn hiện tại thì bỏ trống. Nhưng đời mình chỉ có hiện tại là thật. Bữa cơm hôm nay là thật. Nắng sáng nay là thật. Tiếng cháu cười là thật. Sống cho trọn ngày hôm nay, mình sẽ thấy già không còn là một đám mây đen ở phía trước. Già chỉ là một phần của ngày hôm nay, như nắng, như mưa.
Có người hỏi: già rồi, còn ước mơ được không? Được chứ. Ước mơ không có tuổi. Ước mơ của người già có thể nhỏ thôi. Ước một buổi sáng yên bình. Ước một bữa cơm sum họp. Ước một chuyến đi chơi với bạn cũ. Ước mơ nhỏ không có nghĩa là đời nhỏ. Đời lớn hay nhỏ không đo bằng ước mơ lớn hay nhỏ. Đời lớn hay nhỏ đo bằng mình có sống thật với ngày hôm nay hay không.
Sợ già cũng giống như sợ trời tối. Trời tối là lẽ thường. Mình không ngăn được trời tối. Nhưng mình có thể thắp một ngọn đèn. Ngọn đèn đó là những việc mình làm hôm nay. Là nụ cười mình trao cho người khác. Là bữa cơm mình nấu. Là câu chuyện mình kể. Trời có tối, đèn vẫn sáng. Già có đến, lòng mình vẫn có thể sáng.
Hôm nay, nếu mình lại soi gương mà buồn, thử làm một việc nhỏ thôi. Nhìn vào gương, cười một cái. Rồi hỏi mình: hôm nay mình còn làm được gì vui? Chỉ một câu hỏi đó thôi, mình sẽ thấy tuổi già không còn là kẻ thù. Nó chỉ là một người bạn đồng hành. Đi cùng mình, từng ngày một, cho đến hết con đường.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư