Chị Lan năm nay đã ngoài bốn mươi. Chị có nhà, có việc làm ổn định, có hai đứa con ngoan. Nhìn bên ngoài, cuộc đời chị xem như đã yên. Nhưng có một chuyện, chị giữ trong lòng đã hai mươi năm. Hồi chị hai mươi tuổi, chị cãi nhau với mẹ một trận lớn. Chị bỏ nhà đi, mấy tháng không về. Đến khi chị về, mẹ đã ốm nặng. Mẹ mất không lâu sau đó. Chị không bao giờ quên được câu nói cuối cùng của mình với mẹ trong trận cãi nhau đó. Nó cứ vang lên trong đầu chị, những đêm không ngủ được.
Chị kể, có những lúc chị đang vui với con cái, tự nhiên câu nói đó hiện về. Chị thấy mình không xứng đáng được vui. Có những lúc chị muốn làm một việc tốt cho mẹ, như đi chùa cầu siêu, như cúng giỗ tươm tất, nhưng làm xong, lòng chị vẫn nặng. Chị nghĩ, mình làm gì cũng không đủ để bù lại lỗi ngày xưa.
Nhiều người cũng mang một lỗi lầm như vậy trong lòng. Không phải ai cũng cãi nhau với mẹ rồi mẹ mất. Có người làm cha buồn vì một lần nói dối. Có người làm mẹ khóc vì bỏ học giữa chừng. Có người vì mải làm ăn, không về thăm cha mẹ những năm cuối đời. Lỗi lầm thì mỗi người mỗi khác. Nhưng cảm giác thì giống nhau. Đó là cảm giác mình đã làm sai một điều không sửa lại được nữa. Người mình làm buồn, đã không còn ở đây để mình xin lỗi.
Cảm giác đó, nếu giữ mãi, nó sẽ thành một cái cùm. Nó trói người ta vào quá khứ. Người ta sống, nhưng một nửa lòng cứ ở lại ngày xưa. Ăn cũng nghĩ tới lỗi cũ. Ngủ cũng mơ tới lỗi cũ. Làm việc tốt cũng nghĩ, làm thế này có đủ để chuộc lỗi không. Càng nghĩ, càng thấy không đủ. Càng thấy không đủ, càng tự trách mình nhiều hơn. Đó là một vòng luẩn quẩn. Mà vòng đó, không ai khác ngoài chính mình có thể mở ra.
Sách xưa dẫn lại một lời dạy rất thẳng. Điều họa phước không hay tìm tới, tại mình dời nên mới theo mình. Cũng như bóng nọ tùy hình, dữ lành hai lẽ công bình thưởng răn. Họa hay phước không tự dưng tìm tới mình. Mà nó theo việc mình làm, như cái bóng theo cái hình. Lời đó nghe thì nhẹ nhàng. Nhưng làm thì không dễ. Bởi vì sám hối thật, không phải là tự trách mình cho nhiều. Tự trách mình cho nhiều, chỉ làm mình đau thêm, chứ không làm lỗi cũ nhẹ đi. Sám hối thật là nhìn thẳng vào lỗi của mình, nhận nó là của mình, rồi quyết lòng không lặp lại nữa. Sau đó, bước tiếp. Cái bóng thì theo hình. Hình đổi, bóng cũng đổi theo.
Có một điểm cần nói rõ. Sám hối không có nghĩa là quên đi. Chị Lan không cần quên trận cãi nhau năm hai mươi tuổi. Quên đi thì dễ, nhưng quên đi thì cũng mất luôn bài học. Sám hối là nhớ, nhưng nhớ theo một cách khác. Nhớ để nhắc mình, từ nay, với những người còn ở bên mình, mình sẽ nói năng nhẹ nhàng hơn, lắng nghe nhiều hơn, về thăm nhà thường hơn. Nhớ để sống khác đi, chứ không phải nhớ để tự hành hạ mình mãi.
Có một câu trong sách xưa làm nhiều người giật mình. Dù vì cha mẹ, đốt thân làm đèn, cúng dường chư Phật, cũng không đáp được công ơn cha mẹ. Nghe qua, câu đó như muốn nói, làm gì cũng không đủ. Nhưng nghĩ kỹ, ý của câu đó không phải để người ta tuyệt vọng. Mà để người ta hiểu, công ơn cha mẹ lớn đến mức không thể đong đếm bằng việc làm. Vì vậy, đừng ngồi đếm xem mình đã làm đủ hay chưa. Không bao giờ đủ, nếu cứ đếm. Hiếu không phải là một món nợ phải trả cho xong. Hiếu là một cách sống, sống cả đời.
Vậy thì, với một người như chị Lan, sống hiếu hôm nay nghĩa là gì. Nghĩa là, thay vì cứ tự trách mình vì một câu nói hai mươi năm trước, chị hãy nói những lời tử tế với những người đang ở bên chị. Với chồng, với con, với những người thân còn sống. Nghĩa là, thay vì cứ nghĩ về mẹ đã khuất với cảm giác tội lỗi, chị hãy sống như một người mẹ mà mẹ chị sẽ tự hào. Dạy con mình biết thương người, biết xin lỗi khi sai, biết về nhà ăn cơm với cha mẹ khi còn kịp. Đó là cách báo hiếu thật nhất. Không phải bằng lễ vật lớn, mà bằng một đời sống tử tế.
Cũng có một việc nhỏ mà chị Lan có thể làm. Đó là tha thứ cho chính mình. Tha thứ cho cô gái hai mươi tuổi ngày xưa, nóng nảy, dại dột, chưa hiểu đời. Cô gái đó đã sai. Nhưng cô gái đó cũng đã lớn lên, đã học được bài học, và đã sống khác đi suốt hai mươi năm. Tha thứ cho mình không có nghĩa là lỗi cũ không còn. Mà có nghĩa là, mình cho phép mình được bước tiếp, mang theo bài học, chứ không mang theo cái cùm.
Lỗi lầm với cha mẹ là một nỗi đau thật. Nhưng nỗi đau đó, nếu biết cách, có thể trở thành một người thầy. Nó dạy mình biết trân trọng những người còn ở đây. Nó dạy mình nói lời thương khi còn kịp. Nó dạy mình đừng để một câu nói nóng giận trở thành điều hối tiếc cuối cùng. Buông lỗi lầm không phải là buông trách nhiệm. Mà là buông cái cùm tự trách, để đôi chân mình được tự do bước tiếp. Bước tiếp, với một lòng hiếu thảo sống động hôm nay, đó là món quà tốt nhất mà một người con có thể dâng lên cha mẹ, dù cha mẹ còn sống hay đã đi xa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư