Buổi tối, sau một ngày dài, có một thói quen rất nhỏ mà nhiều gia đình Việt vẫn giữ: ngâm chân nước ấm. Một chậu nước nóng vừa phải, hai bàn chân đặt vào, hơi ấm lan dần lên. Người ta ngồi yên vài phút, không làm gì cả. Chỉ thấy người nhẹ dần, cơn buồn ngủ đến rất tự nhiên.
Thói quen ấy tưởng là chuyện vặt. Nhưng trong kinh sách, nó lại là một hình ảnh rất đẹp. Trong cuốn So sánh kinh Trung A-hàm chữ Hán và kinh Trung Bộ chữ Pali, có một đoạn kể rằng: vào buổi chiều, đức Phật ra khỏi độc cư thiền tịnh, rồi cùng với Trưởng lão A Nan đi đến Pubbakotthaka để ngâm chân tay. Sau khi tắm rửa, Phật ra khỏi nước, đứng trên bờ để phơi tay chân. Rồi theo lời yêu cầu của Tôn giả A Nan, Phật đi đến thuyết pháp.
Một đoạn khác cũng trong cuốn ấy kể rằng: Tôn giả La Vân trông thấy Phật từ xa đến, đi ra đón Ngài, trải tọa cụ và lấy nước rửa chân. Đức Phật rửa chân xong, ngồi trên chỗ ngồi đã soạn sẵn. Rửa chân, ngâm chân, đó là việc thường ngày của người xưa. Không cầu kỳ. Không tốn kém. Chỉ là nước sạch và một chút thời gian.
Vì sao một việc nhỏ như vậy lại được ghi lại trong kinh? Bởi vì người xưa xem đôi chân là nơi bắt đầu của cơ thể. Cả ngày đi lại, đứng ngồi, đôi chân chịu hết. Tối đến, ngâm chân nước ấm là cách để cả người được nghỉ. Nước ấm làm cho chân ấm lên, máu huyết lưu thông, cơ thể thư giãn. Người xưa không nói bằng ngôn ngữ y học hiện đại. Nhưng họ cảm nhận được điều ấy rất rõ.
Ngâm chân buổi tối còn có một ý nghĩa khác: đó là lúc chuyển từ ngày sang đêm. Ban ngày thì bận rộn, ồn ào. Buổi tối thì cần chậm lại. Ngâm chân là một cách để báo cho cơ thể biết: ngày làm việc đã xong, giờ là lúc nghỉ ngơi. Ngồi xuống, đặt chân vào chậu nước ấm, không xem điện thoại, không nghĩ việc ngày mai. Chỉ vài phút thôi, mà tâm trí đã lắng xuống.
Nhiều người mất ngủ vì đầu óc không chịu dừng. Nằm xuống rồi mà vẫn nghĩ chuyện công việc, chuyện tiền bạc, chuyện con cái. Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ là một cách để dừng lại. Khi chân ấm, người ấm, tâm cũng ấm theo. Cơn buồn ngủ đến tự nhiên, không cần cố gắng.
Làm thế nào cho đúng? Trước hết là nước vừa ấm, không quá nóng. Nước quá nóng thì bỏng, mà cũng làm người mệt thêm. Nước ấm vừa phải, sờ vào thấy dễ chịu là được. Thứ hai là ngâm vừa đủ, khoảng mười đến mười lăm phút, đến khi thấy chân ấm, người hơi ra mồ hôi nhẹ là đủ. Đừng ngâm quá lâu. Thứ ba là lau khô chân ngay sau khi ngâm, rồi mang tất mỏng hoặc đi dép trong nhà, đừng để chân lạnh lại ngay. Thứ tư là ngâm xong thì đi ngủ, đừng lại làm việc nặng hay xem điện thoại đến khuya.
Có người thích cho thêm vài lát gừng hay một nắm muối vào nước. Đó là thói quen dân gian, ai hợp thì dùng, ai không hợp thì thôi. Cái chính vẫn là nước ấm và sự thư giãn. Đừng biến một việc đơn giản thành phức tạp. Ngâm chân là để nghỉ ngơi, không phải để thêm việc.
Người già ngâm chân lại càng tốt. Vì người già hay lạnh chân, hay khó ngủ. Buổi tối ngâm chân nước ấm, rồi lên giường ngủ, giấc ngủ sẽ sâu hơn. Người trẻ làm việc cả ngày, chân mỏi, lưng mỏi, ngâm chân xong cũng thấy nhẹ người. Cả nhà cùng ngâm chân cũng là một hình ảnh đẹp. Một chậu nước ấm, vài câu chuyện nhỏ, cả nhà quây quần trước khi ngủ.
Trong cuốn Khí Đạo, sách dạy về mùa đông rằng: đuổi cái lạnh, giữ lại cái ấm áp, không để khí tiết ra ngoài. Ngâm chân nước ấm chính là một cách giữ ấm rất cụ thể. Giữ ấm đôi chân, tức là giữ ấm cho cả cơ thể. Mùa đông thì càng nên làm đều đặn.
Một việc nhỏ như vậy, làm mỗi tối, lâu ngày sẽ thành nếp. Nếp sống ấy không ồn ào, không tốn tiền, nhưng lại nuôi dưỡng sức khỏe từng ngày. Người xưa đã làm như vậy. Đức Phật cũng đã làm như vậy. Chúng ta làm theo, có gì đâu mà khó.
Tối nay, thử pha một chậu nước ấm. Ngồi xuống, ngâm chân, không làm gì cả. Chỉ cảm nhận hơi ấm lan dần lên. Rồi đi ngủ. Sáng mai dậy sẽ thấy người khác.
Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư