Ông Hai ở quê, năm nay đã tám mươi ba tuổi. Sáng nào ông cũng ra vườn hái rau. Rau lang, rau dền, mồng tơi, đủ thứ. Ông nấu một nồi canh rau, ăn với cơm trắng và cá kho. Ông bảo, tôi ăn vậy cả đời. Không cao lương mỹ vị gì. Vậy mà tôi vẫn khỏe.
Người đời hay nghĩ, muốn khỏe thì phải ăn sang. Phải ăn nhiều thịt, nhiều đồ bổ. Nhưng sách cổ lại dạy điều ngược lại. Trong sách Khổng Minh Thần Toán có một câu thơ được dịch ra thế này: Uống nước ăn rau. Khoái thích biết đâu. Cao lương mỹ vị. Lòng dạ sắc sâu. Nghĩa là, uống nước, ăn rau, vui thú biết đâu mà kể. Còn cao lương mỹ vị thì làm lòng dạ trở nên sắc sâu, nặng nề. Câu thơ đó ngắn thôi. Nhưng nó nói lên cả một triết lý sống.
Trong sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập, khi nói về đức tính khiêm tốn, sách nhắc đến vua Thuấn ngày xưa. Khi còn ở nơi Lịch Sơn, Thuấn ăn rau, sống giản dị. Ông không vì ăn uống đạm bạc mà buồn. Ông vui với cuộc sống của mình. Người xưa coi đó là đức hạnh. Ăn rau không phải là nghèo khổ. Ăn rau là biết đủ.
Sách sử về các bậc cao tăng cũng ghi lại nếp sống tương tự. Có vị cao tăng thường uống nước, ăn rau trái, tính tình thong dong. Có vị khác học nếp sống cần khổ, mùa hạ thì uống nước, ăn rau quả. Họ không ăn uống cầu kỳ. Nhưng họ sống lâu và khỏe mạnh. Vì mâm cơm đạm bạc giúp người nhẹ nhõm, không bị nặng bụng, không bị tham ăn làm khổ.
Vì sao ăn rau uống nước lại tốt cho người? Trước hết, rau là thứ gần gũi nhất với tự nhiên. Rau theo mùa, tươi mới, không qua chế biến nhiều. Ăn rau, mình ăn cả vị của đất, của nắng, của mưa. Cơ thể mình vốn quen với những thứ đó từ ngàn đời nay. Ăn nhiều rau, bụng nhẹ, người mát, đi tiêu dễ dàng. Đó là những điều ai cũng cảm được, không cần sách vở giải thích.
Thứ hai, ăn đạm bạc giúp mình không ăn quá no. Mâm cơm nhiều thịt, nhiều dầu mỡ, mình dễ ăn quá đà. Ăn xong, bụng ì ạch, người mệt mỏi. Còn mâm cơm rau, canh, cơm trắng, mình ăn đến vừa đủ thì dừng. Người nhẹ nhõm, tối ngủ ngon. Sáng dậy, người khoan khoái.
Thứ ba, uống nước đầy đủ là chuyện nhỏ mà nhiều người quên. Người xưa uống nước lã, nước trà, nước canh. Họ không uống nhiều nước ngọt. Nước giúp cơ thể lưu thông, giúp mình không bị khô khát. Uống nước đều đặn trong ngày, đừng đợi khát mới uống. Đó là thói quen đơn giản mà có lợi.
Vậy mâm cơm đạm bạc trong đời sống hôm nay làm thế nào? Trước hết, mỗi bữa nên có rau. Rau luộc, rau xào, canh rau, rau sống, thứ gì cũng được. Rau theo mùa là tốt nhất. Mùa hè ăn rau muống, rau dền. Mùa đông ăn cải xanh, su hào. Mùa nào thức nấy, vừa rẻ vừa tươi.
Thứ hai, giảm bớt thịt trong bữa ăn. Không phải bỏ hẳn. Mà là đừng để thịt chiếm hết mâm cơm. Một bữa cơm có một món thịt nhỏ là đủ. Còn lại là rau, là đậu, là trứng. Ăn vậy vừa đủ chất, vừa nhẹ bụng, vừa tiết kiệm.
Thứ ba, đừng chạy theo món ngon lạ. Có người đi ăn hàng quán sang trọng, ăn toàn món đắt tiền, rồi về nhà đau bụng. Trong khi bữa cơm nhà, rau vườn, cá đồng, ăn xong người khỏe re. Món ngon không nằm ở giá tiền. Món ngon nằm ở chỗ hợp với bụng mình.
Thứ tư, ăn với lòng biết đủ. Ông Hai ăn rau cả đời mà vui. Vì ông không so sánh mâm cơm nhà mình với mâm cơm nhà người khác. Mình ăn gì cũng được, miễn là mình ăn trong vui vẻ, với người thân của mình. Bữa cơm vui vẻ nuôi người khỏe hơn bữa cơm sang trọng mà ăn trong cau có.
Có người lo, ăn rau nhiều có thiếu chất không? Câu trả lời là, ăn đa dạng thì không thiếu. Rau có nhiều loại. Đậu có nhiều loại. Trứng, cá, tôm, mỗi thứ một ít. Ăn đổi món mỗi ngày, cơ thể sẽ nhận đủ thứ nó cần. Nhưng nếu mình có bệnh trong người, đang phải ăn kiêng, hay cơ thể yếu, thì nên hỏi thầy thuốc để có chế độ ăn phù hợp với mình.
Uống nước ăn rau, nói cho cùng, không chỉ là chuyện ăn uống. Đó là chuyện sống biết đủ. Biết đủ thì lòng yên. Lòng yên thì người khỏe. Người xưa đã sống như vậy. Và đến hôm nay, lời dạy đó vẫn còn nguyên giá trị.
Tối nay, hãy nhìn lại mâm cơm nhà mình. Có rau chưa? Có quá nhiều thịt không? Mình uống đủ nước chưa? Chỉ cần thêm một đĩa rau, bớt một miếng thịt, uống thêm một ly nước, là mình đã bắt đầu dưỡng sinh rồi. Đơn giản vậy thôi.
Nội dung bài này chỉ mang tính tham khảo, không thay lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư