Anh Hùng làm nghề giao hàng. Trưa nào anh cũng ăn vội. Mua hộp cơm, đứng ăn năm phút, rồi leo lên xe chạy tiếp. Có hôm ăn xong, anh thấy bụng đầy, ợ chua, khó chịu cả buổi chiều. Anh tưởng do cơm dở. Thật ra, do anh ăn xong là chạy ngay, cơ thể chưa kịp tiêu hóa.
Nhiều người cũng vậy. Ăn xong là đứng dậy đi ngay, làm việc ngay, chạy xe ngay. Mình nghĩ như vậy là tiết kiệm thời gian. Nhưng cơ thể thì cần thời gian sau bữa ăn. Ăn xong mà vận động mạnh ngay, thức ăn chưa tiêu, dễ sinh đầy bụng, khó chịu. Lâu ngày thành thói quen, dạ dày yếu đi lúc nào không hay.
Sách Tỏa Ngôn Lục, lời truyền miệng của Thái Hư Ông, có một đoạn dạy rất kỹ về việc sau khi ăn. Sách viết, phàm khi ăn no, tuyệt tránh vội thi hành công phu mạnh. Khẩu quyết chỉ là hư tâm. Đồ ăn đã hơi xuống, cũng chỉ giữ thần ở tâm phúc, chớ thi hành vũ công. Khẩu quyết là đi chậm xoa bụng mà thôi. Đồ ăn đi xuống đã tiêu, mới có thể dùng sức.
Đi chậm xoa bụng. Năm chữ, dễ nhớ, dễ làm. Đi chậm là bước đi thong thả sau bữa ăn. Xoa bụng là lấy tay xoa nhẹ quanh bụng, theo chiều kim đồng hồ. Hai việc nhỏ này, sách nói là ngầm có công phu giúp tỳ tiêu hóa thức ăn. Nói bằng lời thường, là giúp bụng làm việc nhẹ nhàng hơn.
Vì sao ăn no lại không nên vận động mạnh ngay? Sách giải thích, thức ăn tắc ở trung cung, hóa thành đờm ẩm, các chứng khó chịu buồn nôn do đó mà phát. Trung cung là vùng bụng giữa, nơi thức ăn tập trung sau khi ăn. Nếu lúc đó mình vận động mạnh, thức ăn theo khí hành mà đi xuống không đúng chỗ, dễ gây ra nhiều chứng bệnh. Sách kể ra nhiều chứng như vậy, nghe thì đáng sợ. Nhưng ý chính thì giản dị: ăn xong, hãy để bụng yên ổn làm việc của nó.
Đi chậm sau bữa ăn nghĩa là gì? Là sau khi ăn, đừng ngồi lì một chỗ, cũng đừng chạy vội. Hãy đứng dậy, đi lại thong thả trong nhà, trong sân, khoảng mười mười lăm phút. Bước chậm, thở đều, không vội. Đi như vậy, khí huyết lưu thông nhẹ nhàng, thức ăn xuống dần, bụng nhẹ dần. Người xưa gọi đó là công phu văn, nghĩa là công phu nhẹ nhàng, tĩnh lặng. Khác với công phu vũ, là vận động mạnh, dùng sức.
Xoa bụng thì làm thế nào? Đặt bàn tay lên bụng, xoa nhẹ theo vòng tròn, theo chiều kim đồng hồ. Xoa chậm, xoa đều, không ấn mạnh. Sách nói, nói xoa bụng, là ngầm có kéo hồi cốc khí, dẫn đến ý nghĩa nhờ hỏa hóa khí. Cốc khí là khí của thức ăn. Xoa bụng giúp khí đó quay về đúng chỗ, giúp tiêu hóa tốt hơn. Nói bằng lời thường, là bàn tay mình giúp bụng làm việc, như người ta xoa lưng cho nhau khi mệt.
Có người hỏi, xoa bụng bao lâu thì đủ? Sách không nói con số cụ thể. Người xưa làm theo cảm giác. Xoa tới khi thấy bụng ấm lên, nhẹ đi, thì thôi. Thường là vài chục vòng, mất vài phút. Không cần lâu, chỉ cần đều. Làm mỗi ngày sau bữa ăn, thành thói quen, bụng sẽ khỏe dần.
Anh Hùng nghe lời khuyên này, thử thay đổi một chút. Trưa nay, anh ăn chậm hơn, không đứng ăn nữa mà ngồi ăn. Ăn xong, anh không leo lên xe ngay. Anh đi bộ thong thả quanh quán cơm một vòng, tay xoa nhẹ bụng. Mười phút sau, anh mới lên xe. Buổi chiều hôm đó, anh thấy bụng nhẹ hơn hẳn. Không còn ợ chua, không còn đầy bụng. Anh bảo, hóa ra chỉ cần mười phút.
Mười phút sau bữa ăn, ai cũng có. Vấn đề là mình có chịu dành ra hay không. Nhiều người tiếc mười phút, sợ trễ việc. Nhưng mười phút đi chậm sau bữa ăn, đổi lại cả buổi chiều làm việc thoải mái. Tính ra, mình không mất, mà được. Còn nếu cứ ăn xong chạy ngay, thì cả buổi chiều mệt mỏi, làm việc cũng không hiệu quả.
Phép này đặc biệt hợp với người ăn no, người hay đầy bụng, người làm việc phải ngồi nhiều. Ngồi nhiều sau bữa ăn cũng không tốt. Ngồi lì, bụng bị ép, thức ăn khó xuống. Đứng dậy đi chậm vài phút, bụng được thả lỏng, tiêu hóa dễ hơn. Người làm văn phòng, sau bữa trưa, thay vì ngồi ngay vào máy tính, hãy đi lại trong văn phòng vài phút. Người ở nhà, sau bữa cơm, hãy đi dạo quanh sân, rửa vài cái chén, làm vài việc nhẹ. Đó cũng là đi chậm.
Sách xưa dạy, cái ăn là trọng, mà nguyên nhân dẫn đến bệnh, là do thức ăn tắc ở trung cung. Câu này nhắc mình coi trọng bữa ăn. Không phải coi trọng ở chỗ ăn ngon, ăn đắt. Mà coi trọng ở chỗ ăn xong phải biết chăm sóc cho bụng. Ăn là một chuyện, tiêu hóa là chuyện khác. Ăn ngon mà tiêu không được, thì cũng như không.
Hôm nay, sau bữa ăn, hãy thử làm theo sách xưa. Đứng dậy, đi chậm mười phút, tay xoa nhẹ bụng. Không vội, không gấp. Để bụng làm việc của nó, để cơ thể có thời gian tiêu hóa. Một việc nhỏ như vậy, làm đều mỗi ngày, chính là dưỡng sinh. Dưỡng sinh không ở đâu xa. Nó ở ngay sau bữa ăn, trong mười phút đi chậm và bàn tay xoa bụng của mình.
Nội dung trên chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư