Bữa cơm tối, cả nhà quây quần. Ông nội ngồi đầu bàn, tay run run cầm đũa. Cha gắp miếng cá ngon nhất bỏ vào bát ông. Mẹ múc thêm canh, thổi cho nguội rồi mới đặt trước mặt ông. Đứa con nhỏ ngồi nhìn. Nó không hiểu chữ hiếu là gì. Nhưng nó thấy cha đối xử với ông như thế nào. Vài hôm sau, nó gắp miếng thịt trong bát mình bỏ sang bát ông. Cả nhà cười. Cha xoa đầu nó. Không ai dạy nó câu nào. Nó học bằng mắt.
Dạy con hiếu thảo, nhiều cha mẹ loay hoay không biết bắt đầu từ đâu. Mua sách về hiếu cho con đọc. Kể chuyện cổ tích về những người con hiếu thảo. Dặn con phải thương ông bà, phải nghe lời cha mẹ. Những việc đó không sai. Nhưng con trẻ không học hiếu bằng lời dặn. Con học bằng những gì nó thấy mỗi ngày trong nhà mình.
Sách xưa có câu: có một người con hiếu thảo, tư cách đàng hoàng, siêng năng học hành, thì thật không có gì làm cho bậc làm cha mẹ sung sướng hơn. Câu này nằm trong sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập. Nó nhắc một điều giản dị: cha mẹ vui nhất không phải khi con nói lời hay, mà khi con sống đàng hoàng. Muốn con hiếu thảo, trước hết cha mẹ phải sống sao cho con nhìn vào mà muốn học theo. Muốn con thương ông bà, cha mẹ phải thương ông bà trước, ngay trước mắt con.
Trong Kho Tàng Truyện Cổ Tích Việt Nam có truyện Cô gái ăn mày, dị bản của đồng bào Tày. Cô gái nghèo, đi ăn mày cùng cha. Đêm đến, thấy thóc còn sót trong đống rơm, cô nhặt từng hạt, nhằn lấy gạo suốt đêm, sáng ra nấu cháo cho cha ăn. Phú ông đi qua nghe được câu chuyện, khen cô là người hiếu hạnh và chịu khó. Truyện không dạy cô gái bằng lời. Truyện kể việc cô làm. Một nắm gạo nhặt trong đêm. Một bát cháo nấu cho cha. Hiếu đôi khi chỉ nhỏ như vậy. Và con trẻ nhớ những việc nhỏ lâu hơn nhớ những lời lớn.
Trong nhà, gương sống nằm ở những chi tiết rất thường. Cha mẹ có chào ông bà mỗi sáng không. Có hỏi ông bà ăn có ngon miệng không. Có kiên nhẫn khi ông bà kể một câu chuyện lần thứ ba không. Có nhường phần ngon cho người già không. Con nhìn hết. Con không phân tích. Con chỉ bắt chước. Cha mẹ đối xử với ông bà thế nào, sau này con sẽ đối xử với cha mẹ thế ấy. Đó là quy luật không cần ai dạy, tự nó diễn ra.
Nhiều người than con mình vô tâm, không biết thương ông bà. Nhưng thử nhìn lại: trong nhà, ông bà có được coi trọng không? Hay ông bà chỉ là người trông cháu, nấu cơm, quét nhà? Con thấy ông bà bị sai vặt thì con cũng coi thường ông bà. Con thấy cha mẹ gắt gỏng với ông bà thì con cũng gắt gỏng theo. Muốn con hiếu, đừng bắt đầu bằng việc trách con. Hãy bắt đầu bằng việc xem lại cách mình đối xử với cha mẹ mình.
Dạy con bằng gương không có nghĩa là diễn cho con xem. Trẻ con tinh lắm. Diễn một bữa thì được, diễn cả đời thì không. Gương thật là cách sống thật. Cha thương ông nội thật thì tự khắc gắp thức ăn cho ông. Mẹ quý bà ngoại thật thì tự khắc gọi điện hỏi thăm bà mỗi tuần. Con sống trong không khí ấy, hiếu ngấm dần như cơm ăn nước uống mỗi ngày.
Cũng đừng quên cho con cơ hội được hiếu. Đừng làm hết mọi việc rồi bảo con chỉ cần học. Hãy để con tự tay bưng bát cháo cho ông. Để con xoa bóp vai cho bà. Để con gọi điện chúc ông bà ngủ ngon. Việc nhỏ thôi, nhưng là việc của con. Con làm được một việc hiếu, con sẽ nhớ cảm giác ấy. Lần sau con tự làm, không cần nhắc.
Một gia đình dạy con hiếu thảo không cần treo khẩu hiệu trong nhà. Chỉ cần bữa cơm có người già được gắp thức ăn trước. Chỉ cần cha mẹ nói chuyện với ông bà bằng giọng nhẹ nhàng. Chỉ cần đứa trẻ nhìn thấy, ngày này qua ngày khác. Rồi một ngày, nó gắp miếng thịt trong bát mình bỏ sang bát ông. Không ai dạy. Nó đã học xong.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư