Có một người con trai là con một trong nhà. Lớn lên, anh lấy vợ, sinh con, rồi bỗng một ngày nhận ra mình đang đứng giữa bốn người già: cha mẹ ruột và cha mẹ vợ. Bốn người, bốn chỗ ở, bốn thứ bệnh khác nhau, bốn nỗi lo khác nhau. Anh đi làm cả ngày, tối về lại chạy qua chạy lại giữa hai nhà. Có hôm anh ngồi một mình trong xe, mệt đến mức không muốn bước xuống. Không phải anh không thương cha mẹ. Mà vì thương quá, lo quá, nên mệt. Người con một chăm hai bên cha mẹ, nỗi mệt đó ít ai thấu.
Ngày xưa, nhà đông con, việc chăm cha mẹ chia ra mỗi người một ít. Nhà này có năm anh em, mỗi người phụ một tay, cha mẹ già vẫn có người bên cạnh. Bây giờ, nhiều nhà chỉ có một đứa con. Một đứa con phải lo cho hai bên, bốn người già. Chưa kể con cái của mình, công việc của mình, nhà cửa của mình. Gánh nặng đó không phải là chuyện đùa. Nhưng ít ai dám nói ra, vì nói ra sợ người ta bảo là bất hiếu. Thật ra, nói ra không phải là bất hiếu. Nói ra là để tìm cách lo cho trọn vẹn hơn.
Sách xưa có câu rất nặng: "Nếu như chúng ta không hiếu dưỡng cha mẹ thì chẳng phải không bằng loài cầm thú hay sao?" Câu này nghe thì nặng, nhưng ý của nó không phải là để dọa người con. Ý của nó là: hiếu dưỡng cha mẹ là bổn phận căn bản nhất của con người. Dù bận đến đâu, dù khó đến đâu, cũng không được bỏ rơi cha mẹ. Nhưng câu này không có nghĩa là một người phải gánh hết mọi thứ một mình, đến mức kiệt sức. Hiếu là lo cho cha mẹ, nhưng lo bằng trí tuệ, chứ không phải lo bằng cách tự hủy hoại mình.
Sách Trung Dung cũng có một đoạn rất thấm thía. Đoạn đó nói về nỗi lo của cha mẹ: khi con cái lớn lên, có gia đình riêng, có con cái riêng, thì cha mẹ lo rằng con mình "chẳng đủ sức phụng dưỡng cha mẹ". Cha mẹ xưa đã hiểu điều này từ ngàn năm trước: con cái có gia đình riêng rồi thì sức đâu mà lo cho cha mẹ như xưa. Hiểu được nỗi lo đó của cha mẹ, người con một càng phải biết sắp xếp, để cha mẹ yên lòng rằng dù con chỉ có một mình, con vẫn lo được.
Vậy sắp xếp ra sao? Thứ nhất, hãy bàn bạc với vợ hoặc chồng của mình một cách thẳng thắn. Chăm hai bên cha mẹ là việc chung của cả hai vợ chồng, không phải việc riêng của một người. Hai vợ chồng cùng ngồi lại, cùng lên lịch: tuần này ai về bên nội, tuần sau ai về bên ngoại, ai lo tiền thuốc, ai lo đưa cha mẹ đi khám. Khi việc đã rõ ràng, gánh nặng sẽ nhẹ đi một nửa. Nhiều gia đình mệt không phải vì việc nhiều, mà vì việc không rõ ràng, cứ ai thấy thì làm, ai mệt thì im lặng.
Thứ hai, đừng ngại nhờ sự giúp đỡ. Nhờ họ hàng gần gũi ghé thăm cha mẹ giúp. Nhờ dịch vụ chăm sóc người già khi cần thiết. Thuê người giúp việc theo giờ để đỡ đần việc nhà cho cha mẹ. Nhờ giúp đỡ không phải là bất hiếu. Bất hiếu là khi mình kiệt sức, ngã xuống, rồi không còn ai lo cho cha mẹ nữa. Người con khôn ngoan là người biết giữ sức khỏe của mình, để còn lo cho cha mẹ dài lâu.
Thứ ba, hãy ưu tiên những việc quan trọng nhất. Cha mẹ già cần nhất là gì? Không phải là con ở bên cạnh mỗi ngày. Mà là khi cha mẹ ốm, có người đưa đi bệnh viện. Khi cha mẹ cần tiền thuốc, có người lo được. Khi cha mẹ buồn, có người gọi điện hỏi thăm. Những việc đó làm được đều đặn, còn hơn là ở bên cạnh cả ngày mà lòng thì mệt mỏi, cáu gắt. Hiếu không đo bằng số giờ mình ngồi cạnh cha mẹ. Hiếu đo bằng sự yên tâm của cha mẹ.
Thứ tư, và quan trọng nhất: đừng quên chăm sóc chính mình. Người con một hay có thói quen đặt mình xuống cuối cùng. Lo cho cha mẹ, lo cho vợ chồng, lo cho con cái, còn mình thì để sau cùng. Đến khi mình ốm, mình kiệt sức, thì cả nhà đều rối lên. Giữ gìn sức khỏe của mình cũng là một cách báo hiếu. Vì thân thể này là cha mẹ cho. Để thân thể kiệt quệ vì lo toan, chính là làm cha mẹ lo lắng thêm.
Cuối cùng, xin nhắn với những người con một đang lo cho hai bên cha mẹ: các bạn không đơn độc. Có rất nhiều người đang ở trong hoàn cảnh giống như các bạn. Và các bạn đang làm một việc rất lớn: một mình gánh lấy trách nhiệm mà ngày xưa cả một gia đình đông con cùng gánh. Mệt là phải. Nhưng mệt không có nghĩa là mình làm chưa tốt. Chỉ cần cha mẹ còn yên lòng, còn thấy con mình vẫn vững vàng, thì đó đã là hiếu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư