Công cha như núi Thái Sơn. Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Câu ca dao này ai cũng thuộc từ nhỏ. Nhưng phải đến khi làm cha làm mẹ rồi, người ta mới hiểu hết ý nghĩa của nó. Núi Thái Sơn cao đến mức nào. Nước trong nguồn chảy ra bao giờ mới cạn. Công ơn cha mẹ cũng vậy. Cao vời vợi, chảy mãi không ngừng. Muốn đền đáp, không biết bắt đầu từ đâu, cũng không biết bao giờ mới đủ.
Kinh Báo đáp công ơn cha mẹ kể lại mười ân đức của cha mẹ đối với con cái. Mười ân ấy không phải là những điều xa xôi. Đó là những việc cha mẹ đã làm cho mình từng ngày, từ lúc mình chưa chào đời cho đến khi mình trưởng thành.
Ân thứ nhất, cha mẹ giữ gìn mạng sống cho thai nhi. Từ khi mẹ mang thai, mẹ đã cẩn thận từng miếng ăn, từng bước đi, chỉ mong con trong bụng được bình an. Ân thứ hai, mẹ chịu đau đớn cùng cực khi sinh nở. Sinh con là chuyện nguy hiểm, có những người mẹ đã mất mạng trong lúc sinh con. Ân thứ ba, sinh con xong, mẹ quên hết khổ nhọc. Câu hỏi đầu tiên của mẹ bao giờ cũng là con tôi có bình an, có được mạnh khỏe hay không. Mẹ không hỏi mình có đau không. Mẹ chỉ hỏi con có khỏe không.
Ân thứ tư, cha mẹ tự chọn phần cay đắng khó nhọc, nhường phần ngon ngọt dễ dàng cho con. Trong bữa ăn, miếng ngon cha mẹ gắp cho con. Cái áo đẹp cha mẹ nhường cho con mặc. Ân thứ năm, cha mẹ nhường cho con chỗ nằm ấm áp khô ráo, còn mình co ro nơi giá lạnh ẩm ướt. Đêm con tè dầm, mẹ dậy thay chiếu, đặt con nằm chỗ khô, còn mình nằm chỗ ướt. Ân thứ sáu, cha mẹ vất vả nuôi dưỡng và dạy dỗ con. Dù con xấu xí, tàn tật hay hư đốn, cha mẹ cũng không ghét bỏ con mình.
Ân thứ bảy, cha mẹ dọn rửa đồ phóng uế của con mà không sợ nhơ nhớp. Ân thứ tám, con đi xa, mẹ ở nhà tựa cửa ngóng chờ, nhớ con đến nhạt nhòa trong nước mắt. Ân thứ chín, cha mẹ tự nguyện chịu khổ thay con. Con bệnh, cha mẹ khấn vái mong được thay con chịu đau. Ân thứ mười, tình thương cha mẹ dành cho con không bao giờ vơi cạn. Mười ân ấy, đọc lên nghe quen thuộc lắm. Vì đó chính là những gì cha mẹ mình đã làm, đang làm, và sẽ còn làm, dù mình đã lớn đến đâu.
Trong kinh có câu rằng cha sinh ta, mẹ nuôi ta, ôi thôi cha mẹ sinh ta cực nhọc, muốn đền đáp ân đức của cha mẹ như với lên trời chẳng cùng. Câu này nói đúng tâm trạng của nhiều người con. Càng lớn, càng thấy công ơn cha mẹ lớn quá, mình đền sao cho hết. Có người nghĩ rằng phải kiếm thật nhiều tiền, mua nhà lớn, mua xe đẹp cho cha mẹ thì mới gọi là báo hiếu. Nhưng kinh dạy một điều khác.
Đức Phật dạy rằng dù mình cõng cha trên vai trái, gánh mẹ trên vai phải, đi quanh núi Tu Di đến da thịt nát tan, máu huyết khô cạn, cũng không báo đáp được thâm ân của cha mẹ. Dù mình cắt xẻo da thịt để phụng dưỡng cha mẹ, công đức ấy cũng chỉ nhỏ như hạt bụi so với ân đức cha mẹ đã dành cho mình. Nghe có vẻ làm người ta nản lòng. Nhưng Phật dạy tiếp. Cách duy nhất để báo đáp là cố gắng tu dưỡng để trở thành người tốt, và khuyên dạy, chỉ bảo cho nhiều người khác cũng trở thành người tốt như mình. Nghĩa là báo hiếu không nằm ở tiền bạc. Báo hiếu nằm ở cách mình sống.
Kinh Pháp Cú có một câu kệ rất ngắn, mà ai nghe cũng nhớ. Phúc thay, hiếu kính mẹ. Phúc thay, hiếu kính cha. Phúc ở đây không phải là phúc lộc trời cho. Phúc là hạnh phúc trong lòng mình. Người con hiếu kính cha mẹ thì lòng mình an. Đi đâu cũng nhẹ nhàng. Làm gì cũng thuận lợi, vì lòng mình không vướng bận, không ân hận. Kinh Hạnh Phúc cũng dạy rằng sự phụng dưỡng mẹ cha là hạnh phúc lớn nhất. Lớn hơn mọi hạnh phúc khác ở đời.
Vậy công cha nghĩa mẹ trong đời sống hôm nay là gì. Là buổi sáng cha dậy sớm đi làm, dù trời mưa hay trời nắng. Là buổi tối mẹ ngồi chờ con về, cơm canh đã nguội mà vẫn hâm lại. Là khi con ốm, cha mẹ thức trắng đêm, thay nhau canh con. Là khi con thất bại, cha mẹ không trách móc, chỉ nói một câu về nhà đi con, nhà mình còn cơm. Những điều đó không có gì to tát. Nhưng gom lại cả một đời, nó thành núi Thái Sơn, thành nước trong nguồn.
Có một điều mà nhiều người con hay quên. Cha mẹ không cần con mình phải hoàn hảo. Cha mẹ chỉ cần con mình sống tử tế và bình an. Một người con học giỏi, làm to, kiếm nhiều tiền, nhưng sống bất nhân, làm điều ác, cha mẹ có vui được không. Ngược lại, một người con bình thường, thu nhập vừa phải, nhưng sống ngay thẳng, thương người, biết giúp đỡ người khác, cha mẹ đi đâu cũng tự hào. Đó mới là cách báo đáp xứng đáng nhất.
Cũng đừng đợi đến khi mình thành công rồi mới báo hiếu. Cha mẹ già đi từng ngày. Có những việc để đến lúc mình đủ đầy thì đã muộn. Một cuộc điện thoại hỏi thăm. Một bữa cơm về ăn với cha mẹ. Một lần đưa cha mẹ đi khám bệnh. Những việc nhỏ đó làm ngay hôm nay được thì đừng để ngày mai. Vì ngày mai chưa chắc còn kịp.
Trong kinh có câu ngàn kinh vạn quyển, hiếu nghĩa đứng đầu. Dù tu đạo nào, dù học nhiều hay học ít, hiếu vẫn là gốc, là trên trước, là tất cả. Làm người thì phải tròn đạo hiếu, phải nhớ ân nghĩa và đền trả những ân nghĩa ấy. Trong tất cả các ân nghĩa, lớn lao nhất là ân nghĩa cha mẹ.
Cuối cùng, xin nhắc lại câu ca dao mở đầu. Công cha như núi Thái Sơn. Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Núi thì cao, nước thì dài. Nhưng núi cao đến đâu cũng có thể nhìn thấy đỉnh. Nước chảy dài đến đâu cũng có thể lần theo nguồn. Công ơn cha mẹ cũng vậy. Mình không đền hết được, nhưng mình có thể đền từng chút một, mỗi ngày, bằng cách sống tốt, sống tử tế, và sống sao cho cha mẹ yên lòng. Đó là cách báo đáp thiết thực nhất, mà ai cũng làm được, bắt đầu từ hôm nay.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư