Có một anh bạn tôi quen, làm ăn rất khá. Anh kể, hồi nhỏ nhà nghèo, cha mẹ vay mượn cho anh đi học. Anh học giỏi, ra trường làm lương cao, mua nhà mua xe. Mỗi lần về quê, anh đưa cho mẹ một xấp tiền, bảo mẹ muốn mua gì thì mua. Mẹ anh cười, cất tiền vào tủ, rồi vẫn ra đồng làm việc như cũ.
Tôi hỏi anh: sao không bảo mẹ nghỉ đi, ở nhà cho khỏe? Anh cười: "Mẹ tôi không chịu nghỉ đâu. Bà bảo còn làm được thì cứ làm." Rồi anh nói một câu tôi nhớ mãi: "Tôi nghĩ hiếu lớn nhất của tôi là sống cho đàng hoàng. Để người ta gặp mẹ tôi, người ta nói: con bà ấy ngoan, giỏi. Thế là mẹ tôi vui rồi."
Trong sách Hiếu Kinh, câu mở đầu viết: "Lập thân hành đạo, dương danh ư hậu thế, dĩ hiển phụ mẫu, hiếu chi chung dã." Nghĩa là: lập thân mình cho vững, sống theo đạo lý, để tiếng thơm lưu lại đời sau, làm cho cha mẹ được vẻ vang, đó mới là hiếu trọn vẹn. Câu này được sách Trung Dung Tân Khảo trích lại và giảng rõ.
Ngẫm mà xem, đúng thật. Cha mẹ nào cũng muốn con mình nên người. Không phải để con nuôi lại mình. Mà để con sống một đời tử tế, không hổ thẹn. Người con sống đàng hoàng, đi đâu người ta cũng quý. Cha mẹ nghe người ta khen con mình, trong lòng mát rượi. Cái vui ấy, tiền không mua được.
Ngược lại, có người con làm ra nhiều tiền, nhưng sống buông thả. Ăn chơi, cờ bạc, nợ nần. Cha mẹ ở nhà nghe người ta xì xào, chỉ biết cúi mặt. Tiền con gửi về nhiều, mà lòng cha mẹ có vui đâu. Hiếu mà chỉ tính bằng tiền, thì hiếu ấy còn thiếu một nửa.
Lập thân, nói đơn giản, là đứng cho vững trên đôi chân mình. Có nghề nghiệp đàng hoàng. Có cách sống ngay thẳng. Không làm điều gì khiến cha mẹ phải xấu hổ. Không để cha mẹ phải đi xin xỏ, đi van nài vì lỗi lầm của mình. Người con như vậy, dù nghèo, cha mẹ vẫn tự hào.
Hành đạo, nói đơn giản, là sống theo lẽ phải. Không lừa gạt ai. Không hại ai. Giúp được ai thì giúp. Mình sống tốt, thì cái tốt ấy lan ra xung quanh. Hàng xóm quý mình. Đồng nghiệp tin mình. Bạn bè thương mình. Cha mẹ mình đi đâu, người ta cũng nể vì có đứa con như vậy.
Nhiều người trẻ bây giờ hỏi: làm sao báo hiếu khi mình chưa có gì? Câu trả lời là: cứ sống cho tốt đi, đó đã là báo hiếu rồi. Đi học thì học cho chăm. Đi làm thì làm cho đàng hoàng. Đừng để cha mẹ phải lo lắng vì mình. Đừng để cha mẹ phải khóc vì mình. Một đứa con ngoan, đó là món quà lớn nhất cho cha mẹ.
Cũng có người nghĩ hiếu là phải nghe lời cha mẹ răm rắp. Cha mẹ bảo gì làm nấy, dù đúng dù sai. Không phải vậy. Hiếu không phải là vâng lời mù quáng. Hiếu là sống sao cho cha mẹ được an lòng. Có những lúc, mình phải can đảm nói với cha mẹ điều đúng, dù cha mẹ chưa nghe lọt tai. Nói nhẹ nhàng, nói bằng lòng kính trọng, nhưng vẫn nói. Đó cũng là hiếu.
Cuối cùng, hiếu trọn vẹn là khi cha mẹ nhắm mắt xuôi tay, mình không có gì phải hối hận. Mình đã sống một đời đàng hoàng. Mình đã không làm cha mẹ xấu hổ. Mình đã để lại tiếng thơm cho gia đình. Người ta nhắc đến cha mẹ mình, người ta nhắc bằng lòng kính trọng. Đó mới là hiếu lớn nhất.
Cho nên, nếu hôm nay bạn chưa có tiền để báo hiếu, đừng buồn. Hãy sống cho ra người. Sống tử tế, sống đàng hoàng, sống có ích. Đó chính là cách báo hiếu sâu nhất. Cha mẹ không cần con mình giàu. Cha mẹ chỉ cần con mình nên người.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư