Mỗi mùa Vu Lan, người ta kể lại chuyện Mục Kiền Liên cứu mẹ. Chuyện xưa nhưng năm nào nghe lại cũng thấm. Vì chuyện ấy nói về một điều mà ai cũng sợ phải đối mặt: cha mẹ mình đã khuất, mình còn báo hiếu được không? Hay là hết rồi, muộn rồi?
Mục Kiền Liên là đệ tử lớn của Đức Phật, thần thông bậc nhất. Mẹ ngài lúc sống tạo nhiều tội lỗi, tham lam, keo kiệt, sau khi mất đọa vào địa ngục, chịu đói khát khổ sở. Ngài dùng thần thông tìm thấy mẹ. Thương mẹ quá, ngài dâng bát cơm. Cơm chưa tới miệng đã hóa thành lửa đỏ. Mẹ không ăn được. Ngài đau lòng, về bạch với Đức Phật. Phật dạy: một mình ngài không cứu được mẹ. Phải nhờ sức của chúng tăng, nhờ ngày tự tứ, nhờ mọi người cùng nhau tu tập, hồi hướng công đức thì mẹ mới thoát khổ.
Nghe chuyện này, có người thắc mắc: thần thông bậc nhất mà còn không cứu được mẹ, thì người thường như mình làm sao cứu được cha mẹ đã khuất? Câu hỏi ấy đúng một nửa. Đúng ở chỗ một mình mình sức yếu. Chưa đúng ở chỗ chuyện này không dạy người ta nản lòng. Chuyện này dạy người ta biết nương nhờ. Nương nhờ sức của tăng đoàn, của cộng đồng, của việc lành mà nhiều người cùng làm. Một cây làm chẳng nên non. Nhiều cây chụm lại thành rừng. Công đức cũng vậy.
Điều thứ hai chuyện này dạy: hiếu không dừng ở cõi này. Cha mẹ còn sống, mình chăm sóc, phụng dưỡng. Cha mẹ đã mất, mình vẫn báo hiếu được. Bằng cách nào? Bằng cách sống tốt. Bằng cách làm việc lành rồi hồi hướng cho cha mẹ. Bằng cách giữ gìn nếp nhà, thương yêu anh em, dạy con cháu nên người. Cha mẹ ở cõi nào, thấy con mình sống đàng hoàng, cũng được an lòng. Đó là báo hiếu cho người đã khuất, thiết thực nhất.
Nhiều người khi cha mẹ mất rồi mới hối hận. Hối vì lúc cha mẹ còn sống mình ít về thăm. Hối vì có lần cãi nhau mà chưa xin lỗi. Hối vì hứa mua món này món kia mà chưa mua. Hối hận là tình cảm thật. Nhưng hối hận mà chỉ ngồi khóc thì không cứu được ai. Chuyện Mục Kiền Liên dạy cách biến hối hận thành việc làm: làm điều lành, hồi hướng cho cha mẹ. Mỗi việc lành là một bát cơm dâng lên. Có thể cơm không hóa lửa nữa. Vì tâm mình đã khác.
Trong sách xưa có nhắc: Đức Phật dạy chúng ta lấy hiếu làm gốc. Hiếu dưỡng cha mẹ là pháp môn căn bản rất lớn của đạo Phật. Lấy hiếu làm gốc nghĩa là hiếu đi trước mọi việc khác. Người đã khuất cũng vậy. Mình tưởng nhớ cha mẹ bằng cách cúng giỗ to, mâm cao cỗ đầy. Nhưng cha mẹ ở cõi khác đâu ăn được mâm cỗ. Cái cha mẹ nhận được là công đức con cháu tạo ra, là phước lành con cháu hồi hướng. Cúng giỗ là để nhớ, để sum họp gia đình. Còn báo hiếu thật sự là sống tốt và làm lành.
Có người hỏi: vậy cúng giỗ có cần không? Cần. Nhưng cần đúng nghĩa. Giỗ là ngày cả nhà quây quần, nhắc nhau nhớ về người đã khuất, kể cho con cháu nghe ông bà ngày xưa sống ra sao. Đó là giữ ký ức gia đình, giữ sợi dây hiếu. Còn nếu giỗ chỉ để khoe mâm to, để hơn thua với họ hàng, thì mất hết ý nghĩa. Người đã khuất không cần mâm to. Người đã khuất cần con cháu hòa thuận, sống tử tế.
Mục Kiền Liên cứu mẹ không phải bằng một phép màu riêng. Ngài cứu mẹ bằng sức của mọi người cùng nhau. Bài học ấy đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị. Trong nhà có người mất, cả nhà cùng nhau làm việc lành, cùng nhau niệm Phật, cùng nhau sống tốt thì người mất được lợi lạc. Một người làm thì ít. Cả nhà làm thì nhiều. Cả làng cùng làm thì công đức lớn hơn nữa.
Mùa Vu Lan không chỉ là một ngày. Vu Lan là lời nhắc cả năm: ai còn cha mẹ thì trân trọng từng ngày. Ai mất cha mẹ rồi thì đừng tuyệt vọng. Hiếu không dừng ở cõi này. Chỉ cần mình còn sống tốt, còn làm lành, còn nhớ ơn, thì cha mẹ ở đâu cũng nhận được. Bát cơm ngày xưa hóa lửa vì nghiệp nặng. Bát cơm hôm nay, nếu dâng bằng tâm hiếu và công đức, sẽ không còn hóa lửa nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư