Có một câu hỏi nghe qua tưởng đơn giản: điều gì làm nên một con người? Người ta có thể trả lời bằng học vấn, bằng nghề nghiệp, bằng địa vị. Nhưng trong sách Địa Ngục Biến Tướng Đồ do Pháp sư Tịnh Không giảng, có một câu hỏi thẳng thắn hơn: nếu như chúng ta không hiếu dưỡng cha mẹ thì chẳng phải không bằng loài cầm thú hay sao?
Câu này nghe có vẻ nặng. Nhưng thử nghĩ kỹ sẽ thấy nó không phải là lời mắng. Nó là một lời nhắc về cái gốc của con người. Loài vật cũng biết nuôi con, cũng biết bảo vệ con. Nhưng chỉ có con người mới biết nhớ ơn, biết báo ơn, biết chăm sóc cha mẹ lúc cha mẹ già yếu. Nếu con người mà mất đi điều đó thì còn lại gì khác với loài vật? Chỉ còn lại chuyện ăn uống, ngủ nghỉ, tranh giành. Như vậy thì làm người để làm gì?
Sách viết tiếp về con đường của người biết tu thiện. Một đời có thể ưa thiện, vui thích bố thí, tuân theo ngũ luân hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, từ tâm bất sát, tu thập thiện nghiệp, thì lúc lâm chung nhất định được thiện chung, hoặc sanh về cõi lành. Đọc kỹ câu này sẽ thấy hiếu dưỡng cha mẹ được đặt ở vị trí đầu tiên, trước cả việc phụng sự thầy, trước cả việc không sát sanh, trước cả việc tu mười nghiệp thiện.
Vì sao hiếu dưỡng cha mẹ lại đứng đầu? Vì đó là bài học đầu tiên và cũng là bài kiểm tra đầu tiên. Người nào không qua được bài kiểm tra này thì những bài sau cũng khó mà qua. Một người đối xử tệ với cha mẹ mà lại nói mình là người tốt, mình tu hành giỏi, thì lời nói đó khó mà tin được. Vì cha mẹ là người gần mình nhất, đã cho mình nhiều nhất. Nếu với cha mẹ mà mình còn vô ơn thì với người ngoài mình sẽ ra sao?
Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật cũng dạy về ba phước của người tu tịnh nghiệp. Phước thứ nhất là hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, từ tâm bất sát, tu mười nghiệp thiện. Ba phước này là nền tảng. Người tu pháp môn nào cũng phải bắt đầu từ đây. Không có nền tảng này thì tu cao đến đâu cũng giống như xây nhà trên cát.
Trong đời sống hằng ngày, hiếu dưỡng cha mẹ không phải là chuyện gì xa lạ. Nó là những việc rất cụ thể: cha mẹ đói thì cho ăn, cha mẹ lạnh thì cho mặc, cha mẹ bệnh thì đưa đi chữa, cha mẹ buồn thì ngồi bên cạnh. Những việc đó ai cũng làm được. Vấn đề là có làm hay không, và làm bằng tấm lòng nào.
Có người cho cha mẹ ăn ngon mặc đẹp, nhưng nói năng thì nặng nề, coi cha mẹ như gánh nặng. Như vậy là dưỡng thân mà chưa dưỡng tâm. Cha mẹ ăn no mà lòng buồn thì vẫn khổ. Ngược lại, có người ít tiền, chỉ lo cho cha mẹ được bữa cơm đạm bạc, nhưng nói năng nhẹ nhàng, chăm sóc tận tình, thì cha mẹ lại vui. Vì hiếu dưỡng là dưỡng cả thân lẫn tâm. Lo cho thân cha mẹ khỏe, mà còn lo cho tâm cha mẹ an.
Cũng có người nghĩ rằng hiếu dưỡng cha mẹ là chuyện của người có tiền. Không có tiền thì biết lấy gì mà hiếu? Nghĩ như vậy là chưa hiểu chữ hiếu. Hiếu không đo bằng tiền. Hiếu đo bằng lòng. Một người con nghèo nhưng mỗi ngày đều hỏi thăm cha mẹ, mỗi tuần đều về nhà, mỗi khi cha mẹ cần đều có mặt, thì đó là người con hiếu. Một người con giàu nhưng cả năm không về, cha mẹ ốm cũng chỉ gửi tiền, thì đó chưa phải là hiếu trọn vẹn.
Sách Địa Ngục Biến Tướng Đồ còn nhắc đến quả báo của việc bất hiếu. Người bất hiếu, không biết ơn cha mẹ, thì sau này khó mà gặp được điều lành. Điều này không phải là lời đe dọa. Nó là quy luật nhân quả. Người sống vô ơn thì trong lòng lúc nào cũng bất an, làm việc gì cũng khó thành. Vì người vô ơn là người không biết trân trọng những gì mình đang có. Mà không trân trọng thì sẽ đánh mất, rồi lại trách đời bất công.
Hiếu dưỡng cha mẹ là điều làm nên con người. Câu này không phải là một lời khen cho có. Nó là một định nghĩa. Con người khác loài vật ở chỗ biết ơn và biết báo ơn. Mất đi điều đó thì con người chỉ còn cái vỏ. Ai giữ được chữ hiếu thì giữ được cái gốc làm người. Ai làm tốt chữ hiếu thì làm người mới trọn vẹn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư