Có lần, một người trẻ hỏi: "Làm con thì phải làm những gì cho cha mẹ? Nuôi cha mẹ ăn uống là đủ chưa? Hay còn phải làm thêm gì nữa?"
Câu hỏi tưởng đơn giản mà không đơn giản. Nhiều người nghĩ hiếu chỉ là gửi tiền về. Có người nghĩ hiếu chỉ là nghe lời. Có người nghĩ hiếu chỉ là về thăm nhà dịp lễ Tết. Nhưng đạo Phật dạy đầy đủ hơn nhiều.
Kinh Thiện Sinh, còn gọi là kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt, dạy rất rõ. Người con có năm việc phải làm cho cha mẹ. Năm việc ấy, nghe qua thì quen thuộc, nhưng ngẫm kỹ thì sâu sắc vô cùng.
Việc thứ nhất: tôi sẽ nuôi dưỡng cha mẹ. Đây là trách nhiệm đầu tiên. Người con phải lo cho cha mẹ về đời sống vật chất, như chính cha mẹ đã lo cho mình trưởng thành trong suốt mười tám năm vị thành niên. Nuôi dưỡng ở đây bao gồm tiền chi tiêu, quà quý, thuốc thang, sự thăm viếng khi cha mẹ đau ốm hay không còn sức lao động.
Điều đáng chú ý là kinh dùng hai chữ "tôi sẽ". "Tôi sẽ nuôi dưỡng cha mẹ." Đó không phải là lời hứa suông. Đó là ý thức trách nhiệm cao độ. Người con tự nhắc mình: đây là việc của tôi, tôi phải làm, không ai làm thay được.
Việc thứ hai: tôi sẽ làm tròn bổn phận đối với cha mẹ. Bổn phận ở đây tùy theo hoàn cảnh và điều kiện cho phép. Khi còn đi học, bổn phận của người con là vâng lời thầy cô, học hành chăm chỉ, thu hoạch kiến thức để làm nền tảng cho bản thân. Khi đã lập gia đình, bổn phận là sống đúng, sống theo các nguyên tắc đạo đức, không làm điều ác, phát huy điều thiện, chăm lo cho vợ chồng con cái chu đáo, thăm viếng cha mẹ khi có thời gian, phụng dưỡng đời sống vật chất cho cha mẹ.
Nói chung, làm tròn bổn phận không phải là một công thức cứng nhắc. Mà là ý thức: trong hoàn cảnh của mình, mình làm được gì tốt nhất cho cha mẹ thì làm.
Việc thứ ba: tôi sẽ giữ gìn danh dự gia đình và truyền thống. Người con sống làm sao để cha mẹ không phải xấu hổ với làng xóm, với họ hàng. Đi học thì chăm học. Đi làm thì ngay thẳng. Không trộm cắp, không lừa gạt, không làm điều gì khiến cha mẹ phải cúi mặt. Danh dự gia đình không phải là thứ để khoe khoang. Mà là thứ để giữ gìn, như giữ gìn một báu vật.
Việc thứ tư: tôi sẽ bảo vệ tài sản thừa tự. Cha mẹ để lại cho con nhà cửa, ruộng vườn, nghề nghiệp, hay chỉ là vài món đồ kỷ niệm. Người con có bổn phận giữ gìn, không bán phá, không phung phí. Tài sản thừa tự không chỉ là tiền bạc. Mà còn là công sức cả đời của cha mẹ. Giữ được nó, là giữ được tấm lòng của cha mẹ.
Việc thứ năm: tôi sẽ lo chu toàn tang lễ của cha mẹ đúng pháp. Đây là bổn phận cuối cùng, mà nhiều người hay quên, hoặc làm sai. Tang lễ đúng pháp không phải là mâm cao cỗ đầy, không phải là phô trương cho người đời xem. Mà là lo liệu trang nghiêm, tiết kiệm, tưởng nhớ cha mẹ bằng lòng thành và việc thiện.
Năm việc ấy, nghe thì nhiều, nhưng thật ra chỉ là một chữ: trách nhiệm. Người con có trách nhiệm với cha mẹ từ khi cha mẹ còn khỏe, cho đến khi cha mẹ già yếu, và cả khi cha mẹ đã qua đời.
Có người sẽ nói: "Tôi bận lắm, làm sao lo hết năm việc?" Kinh dạy rằng làm tròn bổn phận tùy theo hoàn cảnh và điều kiện cho phép. Không ai bắt người con phải làm tất cả cùng một lúc, hay phải làm hoàn hảo. Chỉ cần có ý thức "tôi sẽ", rồi làm từng việc một, trong khả năng của mình.
Người đi làm xa, không về thăm cha mẹ thường xuyên được, thì gọi điện mỗi tuần, gửi tiền đều đặn, nhờ người thân trông nom. Đó cũng là nuôi dưỡng. Người còn đi học, chưa có tiền, thì học hành chăm chỉ, sống ngoan ngoãn, để cha mẹ yên lòng. Đó cũng là làm tròn bổn phận.
Quan trọng nhất là đừng quên. Đừng quên cha mẹ đã nuôi mình mười tám năm. Đừng quên cha mẹ đã hy sinh cả đời cho mình. Đừng quên mình còn năm việc phải làm.
Năm việc ấy không phải là gánh nặng. Mà là năm sợi dây nối người con với cha mẹ. Giữ được năm sợi dây ấy, gia đình sẽ bền. Buông một sợi, nhà sẽ lỏng lẻo. Buông hết, thì còn gì là gia đình?
Hôm nay, bạn hãy thử ngồi xuống, viết ra năm việc ấy. Rồi tự hỏi: việc nào mình đã làm được? Việc nào mình còn thiếu? Việc nào mình cần bắt đầu ngay từ hôm nay? Chỉ cần bắt đầu một việc thôi, cũng đã là hiếu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư