Có một người con đi làm xa, mỗi tháng gửi tiền về cho cha mẹ đều đặn. Nhưng trong lòng anh lúc nào cũng day dứt. Anh nghĩ mình bất hiếu vì không ở bên cạnh cha mẹ. Cha mẹ già rồi, ốm đau ai lo? Nhà có việc ai gánh? Anh muốn bỏ việc về quê, nhưng về quê thì không có việc làm, không có tiền nuôi gia đình nhỏ của mình. Anh đứng giữa hai bên, bên nào cũng thương, bên nào cũng không nỡ.
Nỗi day dứt đó, người xưa cũng từng có. Sách Đất Trời Nam Đạo kể về Nguyễn Trãi, một người con hiếu thảo nổi tiếng. Khi cha ông là Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt đi đày lên phương Bắc, Trãi xin đi theo cha để báo hiếu. Ông muốn ở bên cạnh cha, chăm sóc cha trên đường đi đày. Nhưng cha ông đã ngăn lại. Ông nói với con: "Làm trai thì về mà trả ơn nước, thế mới là báo hiếu cho cha, chứ theo để chỉ chôn một nắm đất thì có ích gì?"
Câu nói đó nghe qua tưởng là lạnh lùng. Cha đi đày mà con không đi theo, sao lại gọi là báo hiếu? Nhưng nghĩ kỹ thì đó là lời dạy sâu sắc nhất về chữ hiếu. Cha của Trãi hiểu rằng báo hiếu không phải là cứ ở bên cạnh cha. Báo hiếu là sống sao cho xứng đáng với công ơn cha mẹ đã nuôi dạy mình. Cha đã dạy con thành người có học, có chí, có tài. Nếu con bỏ tất cả để đi theo cha, chỉ để chôn cất cha khi cha mất, thì tài học của con để làm gì? Chí lớn của con để làm gì? Như vậy mới là phụ công cha mẹ dạy dỗ.
Cha ông còn dặn thêm: "Nợ nước trước, thù nhà sau. Nhớ lấy." Nghĩa là việc nước phải lo trước, việc nhà lo sau. Không phải vì việc nhà không quan trọng, mà vì lo việc nước chính là cách lo việc nhà lớn nhất. Nước mất thì nhà còn sao được? Dân khổ thì cha mẹ mình có yên sao được? Người con hiếu thảo thật sự là người con biết đặt chữ hiếu của mình vào việc lớn, chứ không chỉ giữ chữ hiếu trong căn nhà nhỏ của mình.
Nguyễn Trãi đã nghe lời cha. Ông về, lo việc nước, giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh, giành lại độc lập cho dân tộc. Nhiều năm sau, lời cha vẫn văng vẳng bên tai ông: "Làm trai thì về mà trả ơn nước, thế mới là báo hiếu. Nợ nước trước, thù nhà sau. Nhớ lấy." Ông không đi theo cha ngày đó, nhưng ông đã báo hiếu cho cha bằng cả cuộc đời và sự nghiệp của mình. Cha ông có thể tự hào về con, không phải vì con ở bên cạnh mình, mà vì con đã sống xứng đáng với những gì cha đã dạy.
Câu chuyện này dạy chúng ta một điều rất quan trọng: báo hiếu không chỉ có một cách. Ở bên cạnh cha mẹ là một cách. Nhưng sống đàng hoàng, làm việc có ích, thành người tử tế, cũng là một cách. Thậm chí có khi còn là cách báo hiếu lớn hơn. Vì cha mẹ nào cũng mong con mình nên người. Cha mẹ nuôi con không phải để con về ngồi bên cạnh mình cả đời. Cha mẹ nuôi con để con bay xa, bay cao, làm được việc lớn, sống được cuộc đời xứng đáng.
Nhiều người con đi làm xa cứ day dứt vì không ở gần cha mẹ. Day dứt đó là tình thương, đáng quý. Nhưng đừng để day dứt đó biến thành tự trách, rồi bỏ việc, bỏ tương lai để về ngồi bên cha mẹ mà trong lòng thì chán nản, uất ức. Cha mẹ nào muốn con mình như vậy? Cha mẹ nào cũng muốn con mình sống tốt, làm ăn khá, gia đình yên ấm. Con sống tốt chính là niềm vui lớn nhất của cha mẹ. Con thất bại, con khổ sở, thì cha mẹ có ở bên cạnh cũng không vui được.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là bỏ mặc cha mẹ. Báo hiếu bằng cách sống xứng đáng không phải là cái cớ để không quan tâm cha mẹ. Người con sống xứng đáng vẫn phải gọi điện về nhà, vẫn phải về thăm cha mẹ, vẫn phải lo cho cha mẹ lúc ốm đau. Chỉ khác là người đó không coi việc ở bên cạnh là cách báo hiếu duy nhất. Người đó hiểu rằng cha mẹ cần nhất không phải là một đứa con ngồi bên cạnh cả ngày, mà là một đứa con sống tốt, sống đàng hoàng, để cha mẹ có thể tự hào.
Cho nên, nếu bạn đang đi làm xa, đang bận rộn với công việc, với gia đình nhỏ của mình, đừng tự trách mình quá nhiều. Hãy sống cho đàng hoàng. Hãy làm việc cho tử tế. Hãy nuôi dạy con cái mình nên người. Hãy giúp đỡ người khác khi có thể. Đó chính là báo hiếu. Cha mẹ bạn sẽ hiểu. Như cha của Nguyễn Trãi ngày xưa đã hiểu. Và như Nguyễn Trãi đã chứng minh bằng cả cuộc đời mình: báo hiếu lớn nhất không phải là ở bên cạnh cha, mà là sống sao cho cha có thể tự hào về mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư